Gdy wójt nie złoży ślubowania, jego obowiązki przejmie osoba wyznaczona przez premiera

Już od najbliższego czwartku (23 czerwca 2011 - red.) zaczną obowiązywać zmienione przepisy dotyczące składania ślubowania przez nowo wybranych wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Bez dokonania tego aktu przed organem stanowiącym wybrany w wyborach powszechnych szef gminy nie może objąć swojej funkcji. Potrzebę wprowadzenia nowej regulacji wymusiły luki prawne w ustawie o samorządzie gminnym. Dobrym przykładem tego jest sytuacja w Oświęcimiu i Goczałkowicach-Zdroju. W pierwszym przypadku ubiegłoroczne wybory samorządowe przegrał dotychczasowy prezydent. Zastąpić go miał nowy przedstawiciel lokalnej społeczności, ale nie złożył ślubowania. W Goczałkowicach z kolei wygrał dotychczasowy wójt, ale do chwili śmierci nie ślubował. W obu przypadkach przeszkodą do złożenia ślubowania przed radą były problemy zdrowotne nowych włodarzy.

Zgodnie z samorządową ustawą ustrojową objęcie obowiązków przez wójta, burmistrza czy prezydenta miasta następuje z chwilą złożenia wobec rady gminy ślubowania. W tym celu przewodniczący rady gminy zwołuje sesję rady gminy na dzień przypadający w ciągu siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyników wyborów wójta. Ustawa nie wskazuje jednak działań, które należy podjąć w sytuacji gdy złożenie ślubowania nie jest możliwe z przyczyn zdrowotnych czy np. tymczasowego aresztowania. Zgodnie z obowiązującymi przepisami do momentu złożenia ślubowania jego zadania wykonuje dotychczasowy wójt. Specjalną procedurę ustawa o samorządzie gminnym przewiduje dopiero w przypadku wygaszenia mandatu wójta. W takiej sytuacji jego funkcję do czasu objęcia obowiązków przez nowo wybranego wójta pełni zastępca wójta, a gdy go nie powołano, zadania te wykonuje osoba wyznaczona przez prezesa Rady Ministrów. Do czasu jednak złożenia ślubowania nie można mówić, że prezydent czy wójt elekt wykonują swój mandat. Nie można go zatem odwołać w referendum czy wygasić mandatu.

Sytuację rozwiązuje nowelizacja ustawy o samorządzie gminnym. Wprowadza ona możliwości powołania przez premiera osoby, która przejmie wykonywanie zadań i kompetencje prezydenta, burmistrza czy wójta - w sytuacji kiedy po wyborach nie złożył on ślubowania z powodu przemijającej przeszkody określonej w art. 28g ust. 1., czyli np. odbywania kary pozbawienia wolności wymierzonej za przestępstwo nieumyślne, tymczasowego aresztowania czy niezdolności do pracy z powodu choroby trwającej powyżej 30 dni. Osoba ta będzie pełniła funkcje do czasu wyboru nowego włodarza gminy.

Zgodnie z nowelizacją niezłożenie przez nowo wybranego szefa gminy ślubowania w terminie trzech miesięcy od daty ogłoszenia wyników wyborów będzie równoznaczne z odmową złożenia ślubowania. Skutkować to będzie rozpoczęciem przez poszczególne rady gmin procedury wygaszania mandatu. Da to również możliwość zarządzenia wyborów przedterminowych i wyboru prezydenta, burmistrza czy wójta, który będzie miał pełną legitymację mieszkańców do zarządzania gminą.

Nowe przepisy przewidują dodatkowo, że gdy sesja rady gmin, na której wójt elekt miał złożyć ślubowanie, nie odbyła się, to będzie miał on możliwość złożenia ślubowania przed właściwym terytorialnie komisarzem wyborczym. W takiej sytuacji fakt złożenia ślubowania wójt potwierdzi podpisem pod treścią ślubowania. Następnie akt ślubowania komisarz wyborczy prześle niezwłocznie przewodniczącemu rady. Dodatkowo informację o dacie złożenia ślubowania komisarz wyborczy poda do publicznej wiadomości mieszkańców gminy w formie komunikatu w Biuletynie Informacji Publicznej w terminie 14 dni od dnia złożenia ślubowania.

Wniosek o wyznaczenie osoby, która zastąpi wójta, będzie musiał złożyć wojewoda za pośrednictwem ministra spraw wewnętrznych i administracji. Osoba wskazana przez premiera swoje obowiązki obejmuje z chwilą powołania. W praktyce będzie ona miała takie same uprawnienia jak wójt gminy (burmistrz, prezydent miasta). Oznacza to, że przysługiwać jej będą wszelkie kompetencje i uprawnienia wójta jako organu gminy. Przyjmuje się także, że osobę wyznaczoną przez prezesa Rady Ministrów, podobnie jak wójta, dotyczą wszystkie ograniczenia w pozostawaniu w aktywności zawodowej i zarobkowej przewidziane w szczególności w ustawie o samorządzie gminnym, jak również w ustawie o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne.

Uprawnienia osoby wyznaczonej przez prezesa Rady Ministrów normuje przede wszystkim art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o samorządzie gminnym, zgodnie z którym wójt wykonuje uchwały rady gminy i zadania gminy określone przepisami prawa. Zatem do zadań osoby wyznaczonej przez premiera będzie należało w szczególności: przygotowywanie projektów uchwał rady gminy, określanie sposobu wykonywania uchwał, gospodarowanie mieniem komunalnym, wykonywanie budżetu, zatrudnianie i zwalnianie kierowników gminnych jednostek organizacyjnych. Ponadto osoba taka jak wójt będzie kierowała bieżącymi sprawami gminy oraz reprezentowała ją na zewnątrz. To ona będzie również odpowiedzialna za prawidłową gospodarkę finansową gminy. Zgodnie z art. 60 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym tak jak wójtowi osobie wyznaczonej przez prezesa Rady Ministrów będzie przysługiwać wyłączne prawo: zaciągania zobowiązań mających pokrycie w ustalonych w uchwale budżetowej kwotach wydatków oraz emitowania papierów wartościowych. We wskazanych wyżej przypadkach osoba wyznaczona przez premiera będzie mogła poruszać się w ramach upoważnień udzielonych przez radę gminy. Dodatkowo osoba wyznaczona przez premiera będzie upoważniona do dokonywania wydatków budżetowych, zgłaszania propozycji zmian w budżecie gminy, dysponowania rezerwami budżetu gminy oraz blokowania środków budżetowych, w przypadkach określonych ustawą. Będzie ona także wydawała decyzje w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Wygaśnięcie mandatu wójta (burmistrza, prezydenta miasta) stwierdza rada gminy, w drodze uchwały, najpóźniej w ciągu miesiąca od dnia wystąpienia przesłanek wygaśnięcia mandatu. W przypadku gdy podstawą wygaszenia mandatu będzie odmowa złożenia ślubowania, osoba zainteresowa uzyska prawo do złożenia wyjaśnień. Następnie uchwałę o wygaśnięciu mandatu przewodniczący rady gminy przesyła niezwłocznie wojewodzie i komisarzowi wyborczemu.

Od uchwały rady gminy o wygaśnięciu mandatu z omawianej przyczyny, zainteresowanemu będzie przysługiwała skarga do sądu administracyjnego w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia uchwały. W takiej sytuacji sąd administracyjny rozpozna skargę w terminie 14 dni od dnia jej wniesienia. Skargę kasacyjną wnosi się w terminie 14 dni. Wygaśnięcie mandatu wójta nastąpi z dniem uprawomocnienia wyroku sądu administracyjnego oddalającego skargę.

Należy też pamiętać, że bezskuteczny upływ miesięcznego terminu dla rady gminy do deklaratoryjnego stwierdzenia wygaśnięcia mandatu bez względu na przyczyny jego niedotrzymania przez radę gminy, powoduje powstanie po stronie wojewody prawa i obowiązku skorzystania z jego uprawnień nadzorczych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 21 października 2009 r. II SA/Ke 506/2009, LexPolonica nr 2438437). Dopiero zakończenie procedury odwołania wójta otwiera drogę do przeprowadzenia nowych wyborów. Do tego czasu gminą będzie zarządzała osoba wyznaczona przez premiera.

● odmowy złożenia ślubowania,

● niezłożenia w terminach, określonych w odrębnych przepisach, oświadczenia o swoim stanie majątkowym,

● pisemnego zrzeczenia się mandatu,

● utraty prawa wybieralności lub braku tego prawa w dniu wyborów,

● naruszenia ustawowych zakazów łączenia funkcji wójta z wykonywaniem funkcji lub prowadzenia działalności gospodarczej, określonych w odrębnych przepisach,

● orzeczenia trwałej niezdolności do pracy w trybie określonym w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

● śmierci,

● odwołania w drodze referendum,

● odwołania wójta w trybie art. 96 ust. 2 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl

Ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym (Dz.U. nr 117, poz. 679 z późn. zm.).

Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.).

Ustawa z 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza, prezydenta miasta (Dz.U. z 2010 r. nr 176, poz. 1191 z późn. zm.).