Ostatni dzwonek na korektę planów finansowych na 2013 rok

Planowanie budżetu jednostki samorządu terytorialnego (j.s.t.) musi odbywać się z zachowaniem zasad formalnych. Treść uchwały powinna być zgodna z art. 212 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - (Dz.U. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.) (u.f.p.), zawierać załączniki określone w art. 214 i 215 i fakultatywne upoważnienia zarządu do zaciągania kredytów, pożyczek i emisji papierów wartościowych określonych w art. 89 ust. 1 i art. 90 oraz do dokonywania opisanych w art. 258 zmian w budżecie.

Często powtarzającym się błędem w przesyłanych do regionalnych izb obrachunkowych (RIO) projektach jest niewłaściwe określanie tych ostatnich. Warto zatem pamiętać, że mogą one dotyczyć jedynie innych zmian niż opisane w art. 257 (prócz przeniesień wydatków między działami). - Powinny one być określone pozytywnie - precyzuje Daria Kurcz-Olkuszewska z regionalnej izby obrachunkowej. - Należy wymienić, jakich korekt poza ustawowymi, organ wykonawczy może dokonywać, a jakich przeprowadzać nie będzie.

Upoważnienie natomiast może zostać udzielone na przekazanie niektórych uprawnień do dokonywania przeniesień planowanych wydatków innym jednostkom organizacyjnym j.s.t., a także zgody na zaciąganie zobowiązań z tytułu umów, których realizacja w roku budżetowym i latach następnych jest niezbędna do zapewnienia ciągłości działania jednostki (także gdy płatności wykraczają poza rok budżetowy).

Wieloletnia prognoza

Wraz z projektem budżetu j.s.t. powinny przedłożyć projekt uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej (WPF), Zgodnie z art.230 może to być także projekt zmiany poprzedniej uchwały. - W przypadku nowej prognozy pamiętać należy, że nie można uchylić obowiązującej, jednocześnie nie podejmując nowej - przypomina Daria Kurcz-Olkuszewska. - I odwrotnie: przy podejmowaniu nowej należy uchylić dotychczasową.

Kontynuowane muszą być przy tym zapisy o realizacji przedsięwzięć. Nie można na przykład swobodnie kształtować załącznika z planem przedsięwzięć i zmieniać kwoty wydatków przeznaczonych na ich realizację. Zmiana może być tylko wynikiem podjęcia uchwały organu stanowiącego j.s.t. zmieniającej zakres wykonywania lub wstrzymującej realizację przedsięwzięcia (art. 231 ust.1). Izba obrachunkowa oceniać będzie bowiem zgodność prognozy z wymogami ustawy (zawartość, szczegółowość, prawidłowy okres prognozy, realność oraz możliwości finansowe i obsługa długu). Szczególną uwagę izby poświęcają przestrzeganiu przepisów dotyczących uchwalania i wykonywania budżetów w latach następnych, na które zaciągnięto (planuje się zaciągnąć) zobowiązania. - Przy sporządzaniu objaśnień do prognozy należy określić uzasadnienia dla przyjętych i prognozowanych wielkości - zaznacza specjalistka z izby obrachunkowej. - Inicjatywa sporządzenia projektu uchwały dotyczącej prognozy i jej zmiany należy do zarządu j.s.t.

W relacji do projektu uchwały budżetowej należy pamiętać, że wartości przyjęte w prognozie i budżecie powinny być zgodne co najmniej w zakresie wyniku, związanych z nim kwot przychodów i rozchodów oraz długu. Prognoza finansowa powinna natomiast dotyczyć roku budżetowego oraz co najmniej trzech kolejnych lat (okres minimalny). Maksymalny termin wyznaczają przyjęte limity wydatków na ujęte w niej przedsięwzięcia. Prognoza kwoty długu sporządzana być powinna na okres, na który zaciągnięto (planuje się zaciągnąć) zobowiązania.

Do WPF należy także dołączyć, jak przypominają izby w komunikacie, informacje o relacji, o której mowa w art. 243 ustawy o finansach publicznych, dotyczące kształtowania się nadwyżki operacyjnej. Jej średni wskaźnik został ustalony za lata 2010, 2011 i trzy kwartały 2012 r. W związku z tym, że rok przyszły będzie ostatni, w którym obowiązują dotychczasowe wielkości obciążeń budżetu obsługą zadłużenia, przy opiniowaniu projektów składy orzekające zwracać będą uwagę na zachowanie nadwyżki operacyjnej. Niezachowanie tej relacji, jak podkreślają izby, skutkować będzie niemożnością uchwalenia budżetu w 2014 r. WPF powinna być sporządzona i przesyłana w systemie BESTi@.

Dochody bez inkasa

Podczas projektowania dochodów należy uwzględnić dane dotyczące gospodarki. Przy ustalaniu wysokości podatków lokalnych istotna jest informacja dotycząca ceny towarów i usług w pierwszym półroczu 2012 r. w stosunku do półrocza 2011 r. (wzrosły o 4 proc.). Na tej podstawie minister finansów w obwieszczeniu z 2 sierpnia 2012 r. w sprawie stawek kwotowych podatków i opłat lokalnych w 2013 r. (MP z 2012 r. poz 587) określił maksymalne wielkości.

W przypadku nieuchwalenia nowych stosowane być powinny wielkości obowiązujące w roku poprzednim. Natomiast w przypadku podatku od środków transportowych, jeśli opłaty minimalne będą wyższe od ubiegłorocznych, stosować należy wielkości wynikające z załączników nr 1-3 do u.f.p. - W razie uchwalania nowych wielkości należy pamiętać o konieczności opublikowania zawierających je uchwał w dzienniku wojewódzkim dwa tygodnie przed końcem roku - podkreśla Daria Kurcz-Olkuszewska.

Nowość - odpady

W związku z nowelizacją ustawy z 1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 152, poz. 897; nr 171, poz. 1016) od 1 stycznia 2013 r. dochodami stają się opłaty pobierane na ich podstawie, co powinno także znaleźć odzwierciedlenie w projekcie. Nadzorem regionalnej izby obrachunkowej objęte są uchwały stanowione na podstawie ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 391 i 951). Określa ona sposoby wyboru metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, ustalania stawki (art. 6 ust. 2, art. 6k ust. 1 pkt 1, art. 6j ustawy), opłaty za pojemnik (art. 6k ust. 1 pkt 2 ustawy), a także termin, częstotliwość i tryb opłat za gospodarowanie odpadami (art. 6l) i wzory deklaracji o wysokości opłaty składanej przez właścicieli (art. 6n). Rada ma obowiązek podjąć uchwały do 31 grudnia 2012 r. Jeżeli to nie nastąpi w terminie, wojewoda wezwie ją do podjęcia uchwał, wyznaczając termin, albo wyda zarządzenie zastępcze.

Zgodnie z ustawą uchwały muszą wejść w życie do 30 czerwca 2013 r.

Wydatki i koszty

Z pobranych opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi gmina pokrywa koszty funkcjonowania systemu, które dotyczą odbierania, transportu, zbierania, odzysku i unieszkodliwiania odpadów komunalnych (dział 900, rozdz. 90002 - Gospodarka odpadami), tworzenia i utrzymania punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych (dział 900, rozdz. 90002), a także obsługi administracyjnej (dział 750, rozdz. 75023 - urzędy gmin, miast i miast na prawach powiatu).

Działalnością nadzorczą RIO w Warszawie zostają objęte uchwały podjęte na podstawie art. 6j, art. 6k ust. 1 pkt 1, art. 6k ust. 1 pkt 2, art. 6l, art. 6n o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Należy pamiętać, że podjęcie uchwały w sprawie wyboru metody ustalania opłaty za gospodarowanie odpadami, przy jednoczesnym braku ustalenia stawki, stanowi naruszenie ustawy. Ustawa wyraźnie bowiem nakłada na organ stanowiący obowiązek dokonania w drodze uchwały wyboru metod oraz ustalenia stawki. - Elementy normy muszą być spełnione łącznie - podkreśla Kurcz-Olkuszewska. - Jeżeli któregoś zabraknie, wówczas akt będzie wadliwy.

Zakres wydatków niewygasających nie jest objęty ograniczeniami zarówno przedmiotowymi, jak i podmiotowymi (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 28 kwietnia 2011 roku - sygn. akt I SA/Rz 177/11). Ustawa o finansach publicznych (art. 263 ust. 3) nakazuje jedynie, że w takim wykazie ujęte być powinny wydatki związane z realizacją umów w sprawie zamówienia publicznego, a także tych zawartych w wyniku zakończonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, w którym dokonano już wyboru wykonawcy. W związku z tym, jak podkreślają eksperci, warto pamiętać, że łącznie z wykazem wydatków, które nie wygasają z upływem roku budżetowego, organ stanowiący j.s.t. powinien ustalić plan finansowy w podziale na działy i rozdziały klasyfikacji wydatków, z wyodrębnieniem wydatków majątkowych. Środki finansowe na wydatki ujęte w wykazie powinny być gromadzone na wyodrębnionym subkoncie podstawowego rachunku bankowego. Po upływie terminu określonego przez organ stanowiący niewykorzystane środki finansowe należy wliczyć do dochodów budżetu (w terminie 7 dni od dnia określonego przez organ stanowiący). Zgodnie z ustawą (art. 251 ust. 1) dotacje udzielone z budżetu j.s.t. w części niewykorzystanej do końca roku budżetowego podlegają zwrotowi w terminie do 31 stycznia roku następnego. W przypadku podjęcia uchwały natomiast niewykorzystana część dotacji podlega zwrotowi w ciągu 15 dni od dnia określonego w uchwale.

Projekty uchwał w sprawie wieloletniej prognozy finansowej, podobnie jak budżetowej, będą przedmiotem jawnej debaty na podstawie u.f.p.

Istotne zasady ogólne

W projekcie uchwały budżetowej nie powinny się znajdować informacje o stanie mienia komunalnego. Przy planowaniu dochodów bieżących i wydatków bieżących, tak jak podczas projektowania innego budżetu, należy zachować zasadę zrównoważenia wydatków bieżących dochodami bieżącymi i ewentualną nadwyżką budżetową z lat ubiegłych lub wolnymi środkami wynikającymi z art. 242 u.f.p. - Warto pamiętać, że zasada ta obowiązuje zarówno w odniesieniu do planowanego, jak i wykonanego na koniec roku budżetu - dodaje Daria Kurcz-Olkuszewska.

Wykonane wydatki bieżące nie mogą być przy tym wyższe niż wykonane dochody powiększone o nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych oraz pozostające w dyspozycji jednostki samorządowej wolne środki. W wyjątkowej sytuacji realizacji zadań bieżących ze środków unijnych wykonane wydatki mogą być wyższe niż dochody powiększone o nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych i wolne środki jednakże jedynie o kwotę związaną z realizacją zadań bieżących ze środków UE i tylko w przypadku gdy kwota ta nie została przekazana w danym roku budżetowym.

Ważne

W razie uchwalania nowych stawek opłat i podatków lokalnych należy pamiętać o konieczności opublikowania zawierających je uchwał w dzienniku wojewódzkim dwa tygodnie przed końcem roku

Ważne

W tym roku po raz pierwszy do dochodów budżetu należy wliczyć wpływy z tzw. ustawy śmieciowej

Aleksandra Kozicka-Puch

dgp@infor.pl

OPINIA EKSPERTA

W tym roku po raz pierwszy do dochodów budżetu należy wliczyć wpływy z tzw. ustawy śmieciowej. Oszacowanie ich nie jest zadaniem łatwym. Około 60 proc. gmin jest dopiero w trakcie uchwalania wysokości opłat. Projekt budżetu należy przygotować i przedstawić w terminie, stawki natomiast znane będą później, faktyczne dochody najprawdopodobniej będą się różnić od zaplanowanych. Nie wiadomo jak odniesie się do tego Izba Rozrachunkowa. Nie jest to pozycja mało istotna. W przygotowanym projekcie budżetu gminy Grodzisk Mazowiecki wpływy z tego tytułu zostały oszacowane na około 7-8 proc. dochodów ogółem. Pozycja ta ma więc spory wpływ na rubrykę wydatków. Bez względu na poziom stawek w budżecie muszą być zawarte pozycje ich dotyczące. Gmina tak, czy inaczej będzie musiała bowiem ponieść opłaty związane z utworzeniem punktów selekcji odpadów, zbiórki śmieci, ich bieżącą obsługą itp. Podczas planowania zarówno dochodów, jak i wydatków związanych z ustawą trzeba się więc oprzeć na własnej, subiektywnej projekcji.

Sporym problemem jest również właściwe oszacowanie wpływów z transakcji dotyczących nieruchomości. Najważniejszym ich składnikiem są dochody z płaconego od transakcji podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) oraz tzw. opłata planistyczna (10 proc. różnicy między zawartą w akcie notarialnym ceną transakcji, a wartością rynkową). Na rynku, jak wiadomo, panuje zastój. Transakcji jest coraz mniej, ceny spadają. Nie wiadomo zatem, czy uda się osiągnąć zaplanowane z tego tytułu wpływy, a w budżecie odpowiadają one za 5-6 proc. dochodów. Generalnie jednak konstruując budżet nie zakładaliśmy krachu i dużych problemów. Część inwestycji została przeniesiona na następne lata, ograniczyliśmy do minimum wydatki związane choćby z utrzymaniem administracji. Mamy nadzieję, że tak przygotowany projekt jest realny i zostanie zrealizowany bez większych korekt.