Jak uzyskać pomoc od gminy

Zima to okres, w którym wielu mieszkańców gmin i miast zwraca się o dodatkową pomoc do lokalnych władz samorządowych. Prośby i petycje nie dotyczą tylko obowiązków gmin z zakresu pomocy społecznej (zasiłki celowe, okresowe czy pomocy w naturze). Wiele z nich to wnioski o przyznanie dodatków mieszkaniowych czy dofinansowanie zakupu opału na zimę.

Z uwagi na ograniczone możliwości finansowe jednostek samorządu terytorialnego oraz zapisy ustawowe na takie wsparcie mogą liczyć tylko najubożsi mieszkańcy gmin i miast. Same warunki przyznawania pomocy określa ustawa o dodatkach mieszkaniowych. Wymienia ona pięć kategorii osób, które mogą ubiegać się o gminne dopłaty do czynszu. W pierwszej kolejności przysługuje on najemcom oraz podnajemcom lokali mieszkalnych. Nie ma przy tym znaczenia, kto jest właścicielem nieruchomości. Może to być zarówno przedsiębiorca, spółdzielnia mieszkaniowa, gmina, zakład pracy, jak i osoba prywatna wynajmująca swoje mieszkanie na wolnym rynku.

Trzecią kategorią beneficjentów są osoby mieszkające w lokalach znajdujących się w budynkach stanowiących ich własność i właściciele samodzielnych lokali mieszkalnych. Oprócz wspomnianych wyżej osób o dodatek mieszkaniowy może wnioskować praktycznie każdy, kto ponosi wydatki w związku z zajmowaniem lokalu mieszkalnego i posiada do niego jakikolwiek inny tytuł prawny (np. użyczenia), a nawet nie posiada żadnego tytułu do lokum, w którym aktualnie przebywa. Chodzi o osoby oczekujące na lokal zamienny albo socjalny. W praktyce o dodatek mogą starać się więc nawet rodziny z prawomocnymi wyrokami eksmisyjnymi. Niezależnie od ilości podstaw, które uprawniają wnioskodawcę do uzyskania dofinansowania, można otrzymać tylko jeden dodatek mieszkaniowy.

Dopłaty nie dla wszystkich

Należy podkreślić, że dodatki mieszkaniowe są dofinansowaniem wypłacanym przez gminę jej najbiedniejszym mieszkańcom. Przyznanie tej pomocy zależy przede wszystkim od miesięcznych dochodów wnioskodawcy oraz od powierzchni zajmowanego przez niego lokalu. Dodatek mieszkaniowy przyznawany jest na podstawie decyzji administracyjnej wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Decyzja powinna być wydana w ciągu miesiąca od dnia złożenia wniosku oraz doręczona wnioskodawcy i zarządcy lub osobie uprawnionej do pobierania należności za lokal mieszkalny. Pieniądze wypłacane są z budżetu gminy, na terenie której położony jest lokal.

Zgodnie z przepisami regulującymi przyznawanie dodatków mieszkaniowych szef jednostki samorządowej musi odmówić przyznania pomocy, jeżeli wyniki przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wykażą, że występuje wspomniana rażąca dysproporcja. Musi ona wskazywać na to, że wnioskodawca jest w stanie uiszczać wydatki mieszkaniowe, wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Inną podstawą odmowy może być ustalenie, że faktyczna liczba wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą osób jest mniejsza niż wykazana w deklaracji. Dodatku mieszkaniowego nie przyznaje się, jeżeli jego kwota byłaby niższa niż 2 proc. kwoty najniższej emerytury w dniu wydania decyzji. Obecnie kwota ta to 14,13 zł.

Odwołanie od decyzji instytucji przyznającej dodatki mieszkaniowe można złożyć za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w ciągu 14 dni od daty jej otrzymania. Odwołanie kierowane jest do samorządowego kolegium odwoławczego. Jeśli organ, który wydał decyzję, czyli wójt (burmistrz lub prezydent miasta) lub osoba przez niego upoważniona, uzna, iż odwołanie zasługuje w całości na uwzględnienie, to może w ciągu siedmiu dni od otrzymania odwołania wydać nową decyzję, w której uchyli lub zmieni decyzję zaskarżoną.

Osoby, które starają się o przyznanie dodatku mieszkaniowego, mogą go uzyskać jedynie po spełnieniu określonych przez ustawę warunków. Pierwszym z nich jest uzyskanie odpowiedniego miesięcznego dochodu. Dodatek wypłacany jest jedynie wówczas, gdy średni miesięczny dochód w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego, przypadający na jednego członka gospodarstwa domowego, nie przekracza 175 proc. kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym (1181,40 zł) 125 proc. tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym (843,90 zł).

Wielkość lokalu

Kolejny warunek to powierzchnia lokalu. Dodatek mieszkaniowy wypłacany jest jedynie wówczas, gdy osoba zamieszkuje w lokalu o odpowiedniej wielkości. Przy ustalaniu powierzchni użytkowej lokalu bierze się pod uwagę wszystkie pomieszczenia. W jego skład wchodzą zatem pokoje, kuchnie, spiżarnie, przedpokoje, alkowy, hole, korytarze, łazienki i inne pomieszczenia służące potrzebom mieszkalnym i gospodarczym.

Do powierzchni tej nie wlicza się natomiast balkonów, tarasów, loggii, antresoli, szaf i schowków w ścianach, pralni, suszarni, wózkowni, strychów, piwnic i komórek na opał. W przypadku najmu lub podnajmu części lokalu mieszkalnego za zajmowaną powierzchnię użytkową gmina powinna uznać powierzchnię zajmowanych pokoi, wynikającą z umowy najmu lub podnajmu, oraz część powierzchni kuchni, łazienki, korytarzy i innych pomieszczeń wspólnych znajdujących się w lokalu, odpowiadającą stosunkowi liczby członków gospodarstwa domowego najemcy lub podnajemcy do liczby osób zajmujących cały lokal. Ustalona w ten sposób powierzchnia użytkowa nie może być większa niż powierzchnia określona w ustawie o dodatkach mieszkaniowych tzw. normatywna powierzchnia użytkowa lokalu. Przykładowo dla jednej osoby zajmującej lokal nie może być ona większa niż 35 mkw., a dla trzech niż 45 mkw.

Zgodnie z ustawą o dodatkach mieszkaniowych dofinansowanie łącznie z ryczałtem na zakup opału nie może przekroczyć 70 proc. wydatków faktycznie poniesionych przez wnioskodawcę na utrzymanie lokalu.

Konieczny wniosek

W celu otrzymania dodatku należy wypełnić stosowny wniosek. Jego wzór określa rozporządzenie Rady Ministrów z 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz.U. nr 156, poz. 1817 z późn. zm.). Można go również pobrać z właściwego dla miejsca zamieszkania urzędu gminy lub ośrodka pomocy społecznej.

Wypełniony wniosek musi zostać potwierdzony przez administrację domu lub mieszkania, które zajmuje wnioskodawca. Właściciele domów jednorodzinnych muszą natomiast dołączyć do wniosku również zaświadczenie potwierdzające powierzchnię użytkową i wyposażenie techniczne domu. Zaświadczenie takie wystawiane jest przez właściwy organ nadzoru budowlanego wydający pozwolenia na budowę. Właściciel domu jednorodzinnego musi dołączyć do wniosku o przyznanie dodatku także rachunki dotyczące wydatków na utrzymanie domu. Poza odpowiednio wypełnionym formularzem o dodatek mieszkaniowy gminie trzeba przedstawić również informację o uzyskiwanych miesięcznych dochodach. Osoba ubiegająca się o pomoc wypełnia deklarację o dochodach za ostatnie trzy miesiące sprzed daty złożenia wniosku. Po złożeniu wniosku pracownik socjalny gminy przeprowadza wywiad środowiskowy, w którego trakcie weryfikuje sytuację materialną wnioskodawcy. Następnie na podstawie złożonych dokumentów, jak również wyników wywiadu środowiskowego (wójt, burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję.

We wniosku należy wpisać m.in. takie informacje, jak adres zamieszkania, nazwę i siedzibę zarządcy domu, tytuł prawny do zajmowanego lokalu oraz jego powierzchnię. Powinien on określać liczbę osób w gospodarstwie domowym, a także kwoty wydatków na mieszkanie za ostatni miesiąc. Poza odpowiednio wypełnionym formularzem o dodatek mieszkaniowy gminie trzeba przedstawić również informację o uzyskiwanych miesięcznych dochodach. Niezłożenie takiego oświadczenia jest podstawą do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. Należy pamiętać, że dokumenty potwierdzające wysokość dochodów wykazanych w deklaracji o dochodach gospodarstwa domowego wnioskodawca ma obowiązek przechowywać przez trzy lata od dnia wydania decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego.

Ryczałt na zakup opału

Gmina ma również możliwość przyznania w ramach dodatku mieszkaniowego ryczałtu na zakup opału. Ryczałt taki gmina może przyznać, jeżeli osobie przysługuje dodatek mieszkaniowy, a w jej mieszkaniu nie ma centralnego ogrzewania lub ciepłej wody, lub gazu przewodowego z zewnętrznego źródła znajdującego się poza lokalem. Wysokość tego ryczałtu wypłacana jest nie obok dodatku mieszkaniowego, ale łącznie z nim. Oznacza to, że wysokość przyznanego dodatku łącznie z ryczałtem nie może przekroczyć określonej przez gminę maksymalnej wysokości dodatku mieszkaniowego. Dodatkowo wysokość przyznanego ryczałtu nie jest jednakowa dla wszystkich mieszkańców i zależy od powierzchni zajmowanego lokalu oraz liczby osób, która wchodzi w skład gospodarstwa domowego.

Przyznanie dodatku mieszkaniowego pociąga za sobą również obowiązki po stronie osoby uprawnionej. Jej podstawowym obowiązkiem jest opłacanie na bieżąco należności za lokal. Jeżeli nie są one wpłacane regularnie, to wypłata dodatku jest wstrzymywana przez gminę do czasu pokrycia zaległości.

Wstrzymanie wypłat

Podmiot pobierający należności za lokale mieszkalne, czyli np. właściciel mieszkania, zarządca nieruchomości lub spółdzielnia mieszkaniowa, ma obowiązek niezwłocznego zawiadomienia organu przyznającego dodatek mieszkaniowy o wystąpieniu zaległości w opłacaniu czynszu obejmujących pełne dwa miesiące. W razie niedopełnienia tego obowiązku podmiot ten będzie miał obowiązek zwrócenia organowi przyznającemu dodatek mieszkaniowy kwoty dodatków wypłaconych za miesiące, w których występowały zaległości w opłatach.

Decyzja o przyznaniu dodatku mieszkaniowego wygasa, jeżeli zaległości nie zostaną pokryte w ciągu trzech miesięcy od dnia wydania przez gminę decyzji o wstrzymaniu wypłaty dodatku. Jeśli natomiast osoba uprawniona ureguluje zaległości w terminie, to gmina wypłaci jej dodatek za okres, w którym wypłata była wstrzymana. Dodatkowo, jeśli po przeprowadzeniu przez pracownika urzędu gminy wywiadu środowiskowego okaże się, że zachodzi rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji a faktycznym stanem majątkowym, gmina ma prawo do niewypłacenia dodatku, uznając, że wnioskodawca jest w stanie płacić za mieszkanie z własnych środków. Gmina nie wypłaci również dodatku, gdy stwierdzi, że faktyczna liczba osób w gospodarstwie domowym jest niższa niż podana w deklaracji.

Gmina ma obowiązek wstrzymania wypłaty dodatku w razie stwierdzenia, że osoba, której przyznano dodatek mieszkaniowy, nie opłaca na bieżąco należności za zajmowany lokal mieszkalny. Jest to jednak stan trwający do czasu uregulowania zaległości. Jeżeli spłata zadłużenia nie nastąpi w ciągu trzech miesięcy od doręczenia pisma o zawieszeniu dodatku, to decyzja o jego przyznaniu wygasa. W wypadku, gdy lokator spłaci zadłużenie w podanym wcześniej terminie, gmina wypłaci pieniądze za okres, w którym wypłata była wstrzymana.

Zgodnie z art. 7 ust. 12 ustawy o dodatkach mieszkaniowych osoba, w stosunku do której z powodu nieuregulowania należności za zajmowany lokal mieszkalny wygasła decyzja o przyznaniu dodatku, może wystąpić ponownie o jego przyznanie po uregulowaniu zaległości powstałych w okresie obowiązywania tej decyzji.

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl

Ustawa z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. nr 71, poz. 734 ze zm.).