Gmina będzie płacić za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej

Ograniczenie liczby dzieci przebywających w opiece instytucjonalnej, tworzenie małych placówek zapewniających warunki zbliżone do domowych i niekierowanie do nich najmłodszych to najważniejsze zmiany, jakie czekają funkcjonujące obecnie placówki opiekuńczo-wychowawcze (czyli domy dziecka) oraz zakładane po 1 stycznia 2012 r. Wprowadza je ustawa z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Określa ona szczegółowe zasady prowadzenia domów dziecka oraz kwalifikacje zatrudnionych w nich osób.

Głównym zadaniem placówki opiekuńczo-wychowawczej jest zapewnianie kierowanym do niej przez sąd rodzinny dzieciom całodobowej opieki i wychowania, ze szczególnym uwzględnieniem ich potrzeb emocjonalnych, rozwojowych, zdrowotnych, bytowych i religijnych. Dom dziecka ma też m.in. zapewniać dostęp do odpowiedniego kształcenia podopiecznego, dostosowanego do jego wieku, i umożliwiać kontakty z rodzicami i innymi bliskimi osobami.

Nowe przepisy przewidują, że tak jak obecnie domy dziecka będą mogły się specjalizować, i wprowadzają następujący podział na placówki typu:

● socjalizacyjnego,

● interwencyjnego,

● specjalistyczno-terapeutycznego,

● rodzinnego.

W zależności od rodzaju różne są zadania takich instytucji. Na przykład przy profilu interwencyjnym placówka ma zapewniać wychowankowi doraźną opiekę w czasie trwania sytuacji kryzysowej. W związku z tym poza decyzją sądu podopieczny może być do niej przyprowadzony przez policję lub straż graniczną lub w trybie przewidzianym w ustawie z 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (zabranie dziecka bitego przez rodziców przez działających wspólnie pracownika socjalnego, policjanta i lekarza), Jednak przepisy nie pozwalają, aby do placówki interwencyjnej było przyjęte dziecko w trakcie samowolnego pobytu poza zakładem poprawczym, schroniskiem dla nieletnich oraz innej instytucji, w której podstawę skierowania stanowiła ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich. Ponadto pobyt w niej ma mieć charakter tymczasowy i nie może być dłuższy niż trzy miesiące. Wyjątkowo można go przedłużyć do czasu zakończenia postępowania o powrót dziecka do rodziny, przysposobienie lub umieszczenie w pieczy zastępczej.

Z kolei gdy dom dziecka pełni funkcję specjalistyczno-terapeutyczną, będzie sprawował opiekę nad wychowankami, którzy mają orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności, wymagającymi stosowania specjalnych metod wychowawczych i specjalistycznej terapii lub wyrównania opóźnień rozwojowych i edukacyjnych. Zadania te w szczególności mają być realizowane przez zajęcia, m.in. korekcyjne, logopedyczne, terapeutyczne i rehabilitacyjne.

Ustawa wskazuje kwalifikacje zawodowe, które muszą mieć osoby zatrudnione w placówkach opiekuńczo-wychowawczych. W przypadku dyrektora wymagany jest tytuł magistra lub równorzędny na jednym z następujących kierunków: pedagogika, pedagogika specjalna, psychologia, nauki o rodzinie lub na innym kierunku, o ile ich program obejmuje resocjalizację, pracę socjalną, pedagogikę opiekuńczo-wychowawczą. Dyrektorem może być też osoba z ukończonymi studiami na innych kierunkach, pod warunkiem że są one uzupełnione studiami podyplomowymi w zakresie psychologii, pedagogiki, nauk o rodzinie lub resocjalizacji. Ponadto kandydat na to stanowisko musi mieć trzy lata stażu pracy w instytucji zajmującej się dziećmi lub rodziną.

Natomiast jeżeli ktoś chce pracować jako wychowawca, musi mieć wykształcenie wyższe na kierunkach takich, jakie obowiązują dla dyrektora, ale nie jest wymagany staż pracy. Odrębne kwalifikacje, wskazane w ustawie, są potrzebne, gdy dom dziecka chce zatrudnić, np. terapeutę, psychologa czy pracownika socjalnego.

Mimo że prowadzenie placówek opiekuńczo-wychowawczych, tak jak do tej pory, będzie zadaniem powiatu, to od 1 stycznia zmienią się zasady finansowania pobytu w nich tych dzieci, które po tej dacie sąd skieruje do pieczy zastępczej. W takich przypadkach gmina miejsca zamieszkania podopiecznego placówki będzie dopłacać do jego kosztów utrzymania (za wychowanków obecnie w nich przebywających dalej będzie płacił tylko powiat). W pierwszym roku pobytu będzie to 10 proc., w drugim 30 proc., a w trzecim i kolejnym połowę tej kwoty. W podobnych sytuacjach jak obecnie do pokrywania kosztów pobytu dziecka będą też zobowiązani rodzice.

Ustawa umożliwia też przekształcenie obecnie funkcjonujących domów dziecka w placówki nowego typu. Stanie się tak z mocy ustawy od 1 stycznia 2012 r., ale jeszcze przez 12 miesięcy będą wobec nich stosowane przepisy dotychczasowe. Również pracownicy domów dziecka będą od tej daty pracownikami nowych placówek. Osoby, które nie mają wystarczających kwalifikacji, mają sześć lat na ich uzupełnienie.

Inaczej wygląda sytuacja niepublicznych domów dziecka, które prowadzą działalność na zlecenie starosty. Zachowają one to uprawnienie do czasu wygaśnięcia lub rozwiązania umowy, ale nie może to być dłużej niż przez pięć lat. Po tym terminie starosta będzie musiał ogłosić nowy konkurs.

Obecne domy dziecka będą musiały też stopniowo zmniejszać liczby przebywających w nich wychowanków. W okresie od 1 stycznia 2012 r. do końca 2019 r. będzie mogło w nich być umieszczonych 30 podopiecznych. Po tym czasie maksymalna liczba dzieci nie może przekroczyć 14. Taki standard będzie natomiast dotyczył wszystkich nowych placówek zakładanych po 1 stycznia 2012 r., one od początku nie będą mogły mieć więcej dzieci pod opieką.

Co więcej, do wszystkich placówek bez względu na datę utworzenia będą stosowane nowe przepisy dotyczące wieku przebywających w nich dzieci. Do końca 2019 r. będą mogły w nich przebywać dzieci, które skończyły 7 lat, od 2020 r. już tylko te powyżej 10 lat. Umieszczenie młodszego dziecka będzie możliwe tylko w uzasadnionych przypadkach, np. gdy przemawia za tym stan zdrowia lub dotyczy to rodzeństwa.

Wojewoda może zezwolić na funkcjonowanie w jednym budynku więcej niż jednego domu dziecka dla 14 wychowanków, uwzględniając zadania i specyfikę takich instytucji

Zatrudnieni obecnie w domach dziecka wychowawcy na podstawie Karty nauczyciela stracą wynikające z tego uprawnienia po dwóch latach od wejścia w życie nowej ustawy. Od 1 stycznia 2014 r. staną się pracownikami samorządowymi

Typ placówki opiekuńczo-wychowawczej musi być określony w jej regulaminie. Może ona też łączyć zadania dwóch lub więcej z nich

Nadzór nad instytucjonalną pieczą zastępczą sprawuje wojewoda, on też będzie wydawał zezwolenie na prowadzenie placówki opiekuńczej

- prowadzonych przez samorząd wojewódzki,

- umieszczane będą w nich dzieci wymagające szczególnej opieki, które ze względu na stan zdrowia potrzebują specjalistycznej pielęgnacji i rehabilitacji, a nie mogą w związku z tym przebywać w rodzinie zastępczej lub domu dziecka,

- ma w nich przebywać nie więcej niż 30 podopiecznych,

- będą mogły przyjąć dziecko z powiatu należącego do innego województwa, jeżeli dysponuje wolnymi miejscami,

- prowadzonych przez samorząd wojewódzki,

- trafią do nich dzieci wymagające specjalistycznej opieki i które w okresie oczekiwania na przysposobienie nie mogą być umieszczone w rodzinnej pieczy zastępczej,

- będzie mogło w nich przebywać nie więcej niż 20 podopiecznych,

- dziecko nie będzie mogło w nich przebywać dłużej niż do ukończenia roku życia.

Zarówno regionalne placówki, jak i interwencyjne ośrodki muszą zapewniać specjalistyczną opiekę medyczną i rehabilitację

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Art. 93 - 106, 109 - 112, 191, 229 - 232 oraz 236 - 237 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. nr 149, poz. 887).