Asystent rodziny zapobiegnie umieszczeniu dziecka w placówce

Jednym z najważniejszych zadań, które nakłada na gminy ustawa z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jest zwiększenie pracy z rodzinami biologicznymi. Podejmowanie takich profilaktycznych działań ma przeciwdziałać zbyt szybkiemu kierowaniu dziecka do rodziny zastępczej lub placówki opiekuńczo-wychowawczej. Osobami, które będą odpowiadać za realizację tych zadań, będą asystenci rodziny. Gminy zaczną je zatrudniać od 1 stycznia 2012 r., gdy nowe przepisy wejdą w życie.

Ustawa o pieczy zastępczej określa, jakie kwalifikacje musi mieć osoba, aby wójt, burmistrz lub prezydent miasta zatrudnił ją jako asystenta rodziny. Po pierwsze może nim być ten, kto ma wykształcenie wyższe w jednym z wymienionych w przepisach kierunków. Są to pedagogika, psychologia, socjologia, nauki o rodzinie lub praca socjalna. Kandydat na asystenta może jednak mieć inne wykształcenie wyższe, ale uzupełnione szkoleniem z zakresu pracy z dziećmi lub rodziną i co najmniej roczny staż pracy z dziećmi lub rodziną. Przepisy dopuszczają też możliwość ukończenia, zamiast szkolenia, studiów podyplomowych, pod warunkiem że ich zakres programowy pokrywa się z tym, który jest wymagany na kursie. Jednak również w tym przypadku wymagany jest roczny staż pracy. Wreszcie - asystentem może zostać osoba ze średnim wykształceniem. Musi jednak obowiązkowo mieć ukończone szkolenie oraz staż pracy, który wynosi trzy lata.

Kandydat na asystenta, który będzie chciał uzupełnić swoje kwalifikacje w ramach szkolenia, musi pamiętać, że jego program, w tym liczba godzin i tematyka, powinien być zgodny z rozporządzeniem ministra pracy i polityki społecznej (na razie został przygotowany jego projekt). Program taki będzie wymagał zatwierdzenia przez ministra pracy i ma być ważny przez pięć lat.

Co więcej, już w trakcie zatrudnienia na stanowisku asystenta, osoba wykonująca tę pracę powinna systematycznie podnosić swoje kwalifikacje w zakresie pracy z dzieckiem i rodziną, uczestnicząc np. w szkoleniach lub poprzez samokształcenie. Przepisy nie określają jednak, jak często i w jaki sposób miałoby takie dokształcanie przebiegać.

Ponadto osoba ubiegająca się o pracę jako asystent musi spełniać dodatkowe warunki formalne:

● nie może być pozbawiona władzy rodzicielskiej, jej władza rodzicielska nie może też być zawieszona lub ograniczona,

● musi wypełniać obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy taki obowiązek wynika z tytułu egzekucyjnego,

● nie może być skazana za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe.

Przepisy przewidują też stosowanie specjalnej procedury w sytuacji, gdy wobec zatrudnionego asystenta rodziny będzie wszczęte postępowanie karne o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego. Zostanie on wtedy zawieszony w pełnieniu obowiązków do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. W tym czasie będzie otrzymywać połowę wynagrodzenia. Wyrównanie jego wysokości otrzyma, jeżeli postępowanie zostanie umorzone lub sąd wyda wyrok uniewinniający.

Asystenta rodziny będzie zatrudniał kierownik jednostki organizacyjnej gmin odpowiadający za pracę z rodziną, np. ośrodek pomocy społecznej lub podmiot, któremu zlecone zostało to zadanie. Praca asystenta rodziny może być wykonywana w ramach stosunku pracy w systemie zadaniowego czasu pracy lub na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zastosowanie będą miały przepisy dotyczące umowy-zlecenia. Nie ma zakazu, aby asystentem został pracownik socjalny, który ma kwalifikacje zawodowe, ale pod warunkiem, że przestanie pełnić dotychczasową funkcję.

Ośrodek pomocy społecznej ma też odgrywać ważną rolę w podejmowaniu decyzji o tym, czy rodzinie zostanie przydzielony asystent rodziny. Nastąpi to w przypadku, gdy dotrze do niego informacja o rodzinie przeżywającej trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych. Wtedy pracownik socjalny ośrodka przeprowadza z nią wywiad środowiskowy. Jego przebieg określa ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.). Na tej podstawie pracownik dokona analizy sytuacji rodziny i skieruje do kierownika ośrodka wniosek o przydzielenie rodzinie asystenta.

Podstawą do podjęcia przez asystenta pracy z rodziną będzie plan pracy. Ma być on opracowany we współpracy z pracownikiem socjalnym, który wnioskował o przydzielenie takiej osoby. Dokument ten powinien zawierać listę działań, które będą realizowane w celu przezwyciężenia przez rodzinę trudnej sytuacji życiowej, a także terminy ich realizacji oraz spodziewane efekty.

Inne zasady dotyczące opracowania planu będą obowiązywać w sytuacji, gdy dziecko przebywa już w pieczy zastępczej. W tym przypadku zadaniem asystenta jest pomaganie rodzinie, aby dziecko mogło wrócić do biologicznych opiekunów. Wtedy przy tworzeniu planu współpracuje koordynator rodzinnej pieczy zastępczej.

Ustawa określa też inne szczegółowe zadania asystenta. Należy do nich udzielanie rodzinie pomocy w rozwiązywaniu problemów socjalnych, psychologicznych, wychowawczych z dziećmi oraz prawidłowego prowadzenia gospodarstwa domowego. W sytuacji gdy trudności te wynikają m.in. z bezrobocia rodziców, asystent powinien motywować ich do podnoszenia kwalifikacji zawodowych oraz wspierać w poszukiwaniu, podejmowaniu i utrzymywaniu pracy. Natomiast jeżeli w rodzinie dochodzi do stosowania przemocy, asystent powinien ściśle współpracować z zespołem interdyscyplinarnym lub grupą roboczą powołanymi na podstawie art. 9a ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz.U. nr 180, poz. 1493 z późn. zm.).

Asystent, pracując z rodziną, musi też prowadzić dokumentację swoich działań i nie rzadziej niż co pół roku dokonywać okresowej oceny sytuacji rodziny. Jej wyniki będzie przekazywać do jednostki gminy lub podmiotu, który go zatrudnia. Wykonujący tę pracę może też być zobowiązany do sporządzenia odpowiedniej opinii o rodzinie i jej członkach zleconej przez sąd. Z kolei po zakończeniu bezpośredniej pracy z rodziną asystent jest zobowiązany monitorować jej funkcjonowanie. Ustawa nie określa jednak, jak często i w jakim zakresie takie sprawdzanie ma być przeprowadzane.

Miejscem pracy asystenta jest miejsce zamieszkania rodziny lub inne przez nią wskazane. Ponadto aby jego praca z rodzinami przynosiła wymierne efekty, pod jego opieką w tym samym czasie nie będzie mogło znajdować się więcej niż 20 rodzin.

Przy wykonywaniu swoich obowiązków asystent ma prawo:

● wglądu do dokumentów zawierających informacje niezbędne do prowadzenia pracy z rodziną i poszczególnymi osobami wchodzącymi w jej skład. Dotyczy to takich danych jak:

- imię, nazwisko, datę urodzenia,

- obywatelstwo, adres zamieszkania i stan cywilny,

- wykształcenie, zawód, miejsce pracy, źródła dochodu,

- dane dotyczące warunków mieszkaniowych,

- informacje o sytuacji prawnej dziecka, aktualnym miejscu jego pobytu oraz rozwoju psychofizycznym,

● występowania do organów władzy publicznej, organizacji i innych instytucji o udzielenie wymienionych wyżej informacji;

● przedstawiania im ocen i wniosków zmierzających do zapewnienia skutecznej ochrony praw rodzin.

Ponadto asystent może korzystać z poradnictwa, które będzie wzmacniać jego kompetencje oraz zapobiegać zjawisku wypalenia zawodowego.

Asystentowi rodziny, podobnie jak pracownikowi socjalnemu, w trakcie wykonywania obowiązków zawodowych przysługuje ochrona przewidziana dla funkcjonariuszy publicznych

Praca asystenta rodziny nie może być łączona z wykonywaniem obowiązków pracownika socjalnego. Nie będzie on też prowadził postępowań związanych z przyznawaniem rodzinie świadczeń

Minimalna wysokość pensji asystenta rodziny zostanie określona w rozporządzeniu Rady Ministrów dotyczącym wynagradzania pracowników samorządowych

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Art. 10 - 17 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. nr 149, poz. 887).