Jakie są konsekwencje niezłożenia oświadczenia

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Obowiązek składania oświadczeń o prowadzeniu działalności gospodarczej jest jednym z zapisów antykorupcyjnych zawartych w przepisach dotyczących pracowników samorządowych. Ciąży on na tych pracownikach samorządowych, którzy zajmują stanowiska urzędnicze, w tym kierownicze stanowiska urzędnicze, a także na asystentach i doradcach. Obowiązku składania oświadczeń nie mają natomiast pracownicy obsługi i pracownicy pomocniczy. Oświadczeń nie składają także sekretarze oraz ci pracownicy samorządowi, którzy zatrudnieni są na podstawie powołania lub wyboru.

Działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Obowiązek złożenia oświadczenia następuje po podjęciu prowadzenia działalności gospodarczej. Należy jednak wskazać, iż w orzecznictwie sądowym prowadzenia działalności gospodarczej nie utożsamia się z samym wpisem do ewidencji działalności gospodarczej, który ma charakter wyłącznie dokumentacyjny. Może więc wystąpić sytuacja prowadzenia działalności gospodarczej również przez takiego pracownika samorządowego, który formalnie nie został wpisany do ewidencji, jak i odwrotna gdy pomimo wpisu do ewidencji dany pracownik faktycznie nie prowadzi żadnej działalności.

Pracownik samorządowy, który rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej lub zmienił charakter takiej działalności, oświadczenie dotyczące tych faktów powinien złożyć kierownikowi jednostki, w której jest zatrudniony. Choć przepisy nie nakładają obowiązku dokonania tego w formie pisemnej, to ze względów dokumentacyjnych dla uniknięcia ewentualnych sankcji dyscyplinarnych forma taka jest pożądana. Termin na złożenie oświadczenia wynosi 30 dni od powstania okoliczności powodujących powstanie tego obowiązku (rozpoczęcie lub zmiana charakteru działalności gospodarczej).

Za niezłożenie oświadczenia w terminie grożą dwojakiego rodzaju sankcje: kara upomnienia lub nagany. Decyzja co do wyboru kary służy pracodawcy. Jedna z nich musi jednak zostać nałożona obligatoryjnie na pracownika.

Przed nałożeniem kary pracodawca powinien wysłuchać pracownika. W pozostałym zakresie do procedury nałożenia kary stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu pracy dotyczące kar porządkowych. Pracownik może zatem w ciągu siedmiu dni od dnia zawiadomienia go o ukaraniu wnieść sprzeciw. O uwzględnieniu lub odrzuceniu sprzeciwu decyduje pracodawca po rozpatrzeniu stanowiska reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej. Nieodrzucenie sprzeciwu w ciągu 14 dni od dnia jego wniesienia jest równoznaczne z uwzględnieniem sprzeciwu. Jeśli sprzeciw zostanie odrzucony, pracownik może w ciągu 14 dni od dnia zawiadomienia o tym fakcie wystąpić do sądu pracy o uchylenie zastosowanej wobec niego kary.

Pracodawca nie jest ograniczony terminem do nałożenia kary. Powinien ją zatem wymierzyć niezależnie od tego, ile czasu minęło od daty, w której oświadczenie powinno zostać złożone. Zakres przekroczenia 30-dniowego terminu na złożenie oświadczenia nie ma wpływu na możliwość odstąpienia od ukarania, choćby przekroczenie terminu było nieznaczne. Okoliczność ta może mieć natomiast znaczenie przy wyborze kary. Na równi z przekroczeniem terminu do złożenia oświadczenia traktować trzeba niezłożenie go w ogóle.

Oprócz odpowiedzialności dyscyplinarnej za niezłożenie lub nieterminowe złożenie oświadczenia o prowadzeniu działalności gospodarczej pracownikowi grozić może również odpowiedzialność karna, jeśli w oświadczeniu o prowadzeniu działalności gospodarczej podał nieprawdę lub zataił prawdę.

Art. 109 par. 2 i art. 110-113 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art.31, art. 33, art. 34 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz.1458).