Powiaty mogą wspólnie utworzyć stanowisko rzecznika konsumentów

Każdy powiat musi utworzyć stanowisko rzecznika konsumentów. Można jednak powołać wspólnego rzecznika konsumentów przez kilka jednostek samorządowych. Takie rozwiązanie przyjęte zostało m.in. w powiecie krakowskim. Na podstawie porozumienia pomiędzy prezydentem Krakowa a starostą powołano wspólnego rzecznika. Obsługuje on konsumentów nie tylko miasta, lecz także z całego powiatu.

Co brać pod uwagę

Ustawa nie wprowadza żadnych warunków ani ograniczeń dotyczących możliwości tworzenia wspólnego stanowiska. Zasadne jest powiązanie takiego rozwiązania przede wszystkim z liczbą mieszkańców danego powiatu. Im większa liczba mieszkańców, tym jednocześnie większa liczba konsumentów, a zatem i większy zakres zadań dla rzecznika. Wskazuje na to także art. 40 ust. 4 ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: ustawa), który w powiatach powyżej 100 tys. mieszkańców przewiduje możliwość utworzenia nie tylko samodzielnego stanowiska rzecznika konsumentów, ale także całego jego biura.

Przy podejmowaniu decyzji o utworzeniu odrębnego lub wspólnego stanowiska rzecznika w danym powiecie należy brać pod uwagę różne czynniki. Nie tylko liczbę mieszkańców. Na przykład może to być stopień świadomości konsumenckiej mieszkańców danych powiatów, ich przyzwyczajenie do korzystania z pomocy rzecznika lub proporcje pomiędzy poszczególnymi zadaniami wykonywanymi przez rzecznika konsumentów w danej jednostce. Rozmiar pracy rzecznika będzie na pewno mniejszy w środowiskach, w których świadomość konsumencka jest wyższa, tam, gdzie mieszkańcy potrafią samodzielnie egzekwować większość swych spraw, a do rzecznika zwracają się tylko w przypadkach skomplikowanych.

Jaka forma

Porozumienia może podpisać nieograniczona liczba powiatów. Należy pamiętać, że utworzenie wspólnego stanowiska dla kilku powiatów nie powinno utrudniać konsumentom dostępu do rzecznika. Dlatego względy organizacyjne i finansowe, a także ewentualne oszczędności środków na jego płacę nie powinny mieć decydującego znaczenia w sprawie dostępności rzecznika i dostępu do niego.

Porozumienie może mieć dowolną formę. Jest to pewnego rodzaju umowa. Może to być np. dokument podpisany przez przedstawicieli powiatów, czyli stron porozumienia Na porozumienie mogą się również składać uchwały organów samorządu o uzgodnionych zapisach.

Przepisy nie narzucają także samej treści porozumienia. Umawiające się powiaty muszą jednak rozstrzygnąć w porozumieniu kwestie dotyczące finansowania wspólnego rzecznika, jego odpowiedzialności przed samorządem, zakresu obowiązków. Muszą też ustalić, który z powiatów wykonuje wobec niego zadania z zakresu prawa pracy.

Obok podajemy wzór porozumienia o utworzeniu wspólnego stanowiska rzecznika konsumentów.

Stosunek pracy z rzecznikiem konsumentów nawiązuje starosta lub prezydent miasta (w miastach na prawach powiatu). Wykonuje on wobec rzecznika wszystkie czynności z zakresu prawa pracy, łącznie z ustalaniem jego pensji (por. rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody warmińsko-mazurskiego z 27 maja 2009 r., PN.0911-217/09, Dz.Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego 2009/84/1438). Wyłączną podstawą zatrudnienia rzecznika konsumentów może być zawarcie umowy o pracę.

W wyroku z 13 stycznia 2009 r. bydgoski sąd administracyjny (II SA/Bd 959/08, Lex nr 522478) wskazał, że stanowisko powiatowego rzecznika konsumentów należy do kręgu kierowniczych wśród pracowników samorządowych. Zgodnie z treścią art. 40 ust. 5 w kwestiach nieuregulowanych w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów stosuje się przepisy ustawy o pracownikach samorządowych (dalej u.p.s.).

W art. 6 u.p.s. wskazano kryteria, jakie musi spełniać ten pracownik. Artykuł 40 ustawy określa konieczne warunki, jakim powinien odpowiadać kandydat na rzecznika konsumentów, dotyczące wykształcenia. Powinien mieć wykształcenie wyższe, najlepiej prawnicze lub ekonomiczne oraz doświadczenie zawodowe - pożądana jest kilkuletnia praktyka zawodowa. Te wymogi muszą się znaleźć w ogłoszeniu o naborze, o którym stanowi art. 13 ust. 2 pkt 3 u.p.s. Posiadanie wyższego wykształcenia prawniczego lub ekonomicznego wynika z konieczności zapewnienia fachowości działań rzecznika konsumentów, zwłaszcza w ramach postępowań sądowych z zakresu ochrony praw konsumentów.

Kto parafuje

Z rzecznikiem konsumentów może być zawarta umowa na czas nieokreślony lub określony. Ponadto biorąc pod uwagę treść art. 19 u.p.s., należy stwierdzić, iż konsekwencją zatrudnienia rzecznika, który po raz pierwszy podejmie pracę na stanowisku urzędniczym, będzie konieczność odbycia przez niego służby przygotowawczej.

Rzecznik konsumentów jest bezpośrednio podporządkowany staroście lub prezydentowi miasta Oznacza to, iż usytuowanie rzecznika w starostwie powiatowym czy urzędzie miasta nie może przewidywać pomiędzy nimi ogniwa pośredniego. Tak więc przypisany pracownikom samorządowym w art. 25 ust. 1 u.p.s. obowiązek sumiennego i starannego wypełniania poleceń przełożonego będzie realizowany w odniesieniu do rzecznika konsumentów poprzez kierowanie się przez niego poleceniami starosty lub prezydenta miasta.

Będąc bezpośrednio podporządkowanym staroście lub prezydentowi miasta, rzecznik wykonuje wobec tego organu ustawowy obowiązek sprawozdawczy określony w art. 43 ust. 1 ustawy. Nie wyklucza to jednak ustalenia innych sposobów informowania o sprawozdawczości z wykonywanych przez rzecznika zadań.

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl