Kiedy służba przygotowawcza jest obowiązkowa

@RY1@i02/2014/025/i02.2014.025.217000900.803.jpg@RY2@

Marcin Nagórek specjalista z zakresu prawa pracy

Ustawa o pracownikach samorządowych (dalej: u.p.s.) wskazuje, którzy pracownicy podlegają obowiązkowi służby przygotowawczej. Po pierwsze, przesłanką stosowania u.p.s. jest przede wszystkim zatrudnienie osoby na stanowisku urzędniczym lub kierowniczym stanowisku urzędniczym. Nie podlegają więc obowiązkowi służby przygotowawczej osoby zajmujące stanowiska niemające charakteru urzędniczego, np. pracownik gospodarczy, magazynier czy kierowca.

Po drugie, istotne jest to, że wskazanemu obowiązkowi podlega jedynie ten pracownik, który podejmuje po raz pierwszy pracę na stanowisku urzędniczym, przy czym za taką osobę w rozumieniu art. 16 ust. 3 u.p.s. uważa się jedynie osobę, która nie była wcześniej zatrudniona w jednostkach samorządowych na czas nieokreślony albo na czas określony, dłuższy niż 6 miesięcy oraz nie odbyła służby przygotowawczej zakończonej zdaniem egzaminu z wynikiem pozytywnym.

Przesłanki te muszą jednak wystąpić łącznie. Jeżeli więc osoba obsadzana na stanowisku urzędniczym pracowała wcześniej w tej lub innej jednostce samorządowej (urzędzie, jednostce budżetowej lub innej jednostce organizacyjnej) dłużej niż 6 miesięcy na podstawie umowy o pracę, nie należy jej traktować jako zatrudnionej po raz pierwszy.

Taka redakcja art. 16 ust. 3 u.p.s. powoduje, że w praktyce, w przypadku zmiany miejsca pracy, z odbycia służby przygotowawczej zwolnieni są prawie wszyscy obecnie zatrudnieni urzędnicy samorządowi.

Należy zatem uznać, że skoro dany pracownik pracował już wcześniej w danej jednostce (urzędzie gminy) ponad wymagany ustawowo okres 6 miesięcy, i na stanowisku urzędniczym, to nie obejmuje go obowiązek przejścia służby przygotowawczej przy nawiązywaniu nowej umowy o pracę. Dotyczy to również sytuacji, w której brak było ciągłości zatrudnienia w danej jednostce (pracodawcy), czyli wystąpiły przerwy w zatrudnieniu spowodowane np. zatrudnieniem w sektorze prywatnym.

Z art. 16 ust. 3 u.p.s. wynika, że z pracownikiem podejmującym po raz pierwszy pracę na stanowisku urzędniczym może zostać zawarta umowa na czas określony, nie dłuższy niż 6 miesięcy i obowiązkowo z klauzulą umożliwiającą jej rozwiązanie za dwutygodniowym wypowiedzeniem. Nie można więc z takim pracownikiem podpisać umowy o pracę na czas nieokreślony czy na okres próbny.

Obowiązek służby przygotowawczej (odnośnie do osób podejmujących po raz pierwszy pracę na stanowisku urzędniczym) jest zasadą, co nie oznacza, że nie istnieją od niej pewne wyjątki i to niezależnie od pozostawania we wcześniejszym zatrudnieniu na stanowisku urzędniczym. Zgodnie bowiem z art. 19 ust. 5 u.p.s. kierownik jednostki może zwolnić pracownika z obowiązku odbywania służby, lecz wyłącznie na umotywowany wniosek osoby kierującej komórką organizacyjną, w której pracownik jest zatrudniony. Warunkiem jest, aby wiedza lub umiejętności pracownika umożliwiały mu należyte wykonywanie obowiązków służbowych. Jednocześnie nie określono bardziej szczegółowych kryteriów umożliwiających rezygnację z organizowania służby przygotowawczej. W praktyce kierownik jednostki samorządowej ma w tym zakresie duży zakres decyzyjności, gdyż samodzielnie ocenia, jaki stopień przygotowania i umiejętności pracownika jest wystarczający. Z u.p.s. nie wynika również, jaką formę powinna mieć ta decyzja, wydaje się jednak, że powinna być ona pisemna.

Mimo zwolnienia ze służby pracownik kandydujący na etat urzędnika musi jednak przystąpić do egzaminu. Dopiero pozytywny jego wynik jest warunkiem dalszego zatrudnienia.

Podsumowując, obowiązek przejścia służby przygotowawczej nie ma charakteru absolutnego i podlega złagodzeniu, w zależności od różnych okoliczności dotyczących danego pracownika, zależy to od wcześniejszej jego pracy w charakterze urzędnika bądź też od uznaniowej, aczkolwiek uzasadnionej decyzji pracodawcy.

Marcin Nagórek

specjalista z zakresu prawa pracy

Podstawa prawna

Art. 16 ust. 3, art. 19 ust. 1 i ust. 5 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 23, poz. 1458 z późn. zm.).