Gminy mają realny wpływ na poprawę bezpieczeństwa mieszkańców na swoim terenie

Co do zasady straż miejska wykonuje zadania w zakresie ochrony porządku publicznego wynikające z ustaw i aktów prawa miejscowego. Szczegółowe zasady w tym zakresie określa regulamin organizacyjny każdej formacji obowiązujący w poszczególnych samorządach. [przykład]

W praktyce jednak zakres zadań strażników oraz ich efekty są zróżnicowane w zależności od wyznaczanych przez gminy kryteriów, m.in. współpracy z policją, stanu zatrudnienia, wyszkolenia i doświadczenia strażników.

W większości miast od wielu lat samorządy wyznaczają strażom rolę formacji wspomagających policję w walce z przestępczością pospolitą, w tym z wykroczeniami drogowymi, zakłóceniami porządku publicznego i spokoju oraz patologiami społecznymi (m.in. alkoholizmem, narkomanią). W tych też dziedzinach straże wykazują wzmożoną aktywność. Kolejnym priorytetem są zwykle zadania związane z estetyką miasta i ochroną środowiska. Patrole straży miejskiej pilnują, by mieszkańcy nie zaśmiecali lasów lub parków, dzięki czemu odciążają policję w karaniu tych wykroczeń. Dodatkowo gminni strażnicy bardzo często włączani są do realizacji programów prewencyjnych, w szczególności skierowanych do dzieci i młodzieży. Przejmują oni również wiele zadań o charakterze administracyjno-porządkowym, które wcześniej realizowała policja, np. egzekwowanie przepisów porządkowych czy doprowadzanie osób nietrzeźwych do izb wytrzeźwień. Straże zabezpieczają także różnego rodzaju imprezy masowe i uroczystości organizowane na rzecz społeczności lokalnych, takie jak np. festyny czy koncerty.

Z uwagi na zbliżone uprawnienia porządkowe straży i policji szczególnie ważna jest jakość współpracy pomiędzy tymi służbami. W praktyce najczęściej zasady te są określane przez porozumienia zawierane przez burmistrzów, prezydentów i wójtów z właściwymi komendantami policji. Zwykłą praktyką jest bieżąca wymiana informacji o zagrożeniach i przestępczości. Stałą i powszechną formą współpracy są patrole mieszane. Szczególnie ta ostatnia forma stanowi wymierne wsparcie służb policyjnych. Z kolei komendanci jednostek organizacyjnych policji i komendanci straży realizują współpracę głównie przez okresowe spotkania szefów tych formacji. Dzięki temu mają możliwości bieżącej oceny zagrożeń w zakresie bezpieczeństwa na swoim terenie, a także wspólnego i bieżącego określania zadań dla kierowanych przez siebie służb.

Współpraca jednostek samorządu terytorialnego z policją i ze strażą może także polegać na właściwym zorganizowaniu systemu łączności policji i straży, uwzględniającym potrzeby mieszkańców. Chodzi o zapewnienie i utrzymywanie stałej łączności między jednostkami policji i straży oraz koordynowanie rozmieszczenia tych służb w taki sposób, aby uwzględnić zagrożenia występujące na danym terenie. Ważne jest także prowadzenie wspólnych działań porządkowych w celu zapewnienia właściwego przebiegu imprez masowych, zarówno artystycznych jak i sportowych, a także wspólne szkolenia i ćwiczenia. Obie formacje powinny również wzajemnie wspierać się w czynnościach, w których siły danych jednostek są niewystarczające.

Wspólne wykonywanie zadań przez strażników i policjantów przyczyniło się też w ostatnim czasie do zmiany rozporządzenia w sprawie zakresu i sposobu wykonywania przez strażników gminnych (miejskich) niektórych czynności. Od 2 listopada obowiązują bowiem ułatwienia dla strażników gminnych w zakresie legitymowania i postępowania z przedmiotami odebranymi osobie podczas kontroli osobistej. Zgodnie z nimi strażnik gminny (miejski) nie musi już za każdym razem dokumentować w notatniku służbowym podstawy prawnej legitymowania, a jedynie podstawę faktyczną.

Zmiana ta jest uzasadniona z dwóch powodów. Po pierwsze strażnik ma tylko jedną podstawę prawną do legitymowania. Zgodnie z ustawą strażnik ma prawo do legitymowania osób w uzasadnionych przypadkach w celu ustalenia ich tożsamości. Po drugie zaś, o ile w przypadku policji notatnik służbowy sam w sobie stanowi dokument (precyzyjnie określona forma, wymogi, jakim powinny odpowiadać wpisy, sposób ich zamieszczania), a więc treści w nim zawarte również, o tyle w przypadku straży gminnych (miejskich) notatnik już takiego statusu nie ma.

Ujednolicenie sposobu prowadzenia notatnika służbowego przez strażników gminnych i policjantów w założeniu ma być też istotnym ułatwieniem w przypadku prowadzenia wspólnych patroli.

Dodatkowo zakres informacji, które strażnik powinien odnotować w notatniku, ma już formę katalogu otwartego, określa tylko niezbędne minimum, które musi być tam zanotowane. Dotychczasowe przepisy pozostawiały dowolność w określeniu ilości danych, które były wpisywane do notatnika. To powodowało nie tylko brak jednolitych praktyk straży, ale również w przypadku konieczności przeprowadzenia dalszych czynności dowodowych nierzadko skutkowało brakiem możliwości ustalenia np. miejsca zamieszkania legitymowanej osoby. Pozostawienie katalogu otwartego, z jednoczesnym wskazaniem danych obowiązkowych (imię, nazwisko, imiona rodziców, data i miejsce urodzenia, miejsce zamieszkania lub pobytu), nie ogranicza w żaden sposób pracy strażnika. Co więcej, umożliwia podejmującemu czynności zadecydowanie o konieczności zebrania innych danych osobowych wykraczających poza wymagany zakres.

W nowych przepisach zmianie uległ również przepis dotyczący kontroli osobistej. Obecnie zatem przedmioty zatrzymane podczas kontroli osobistej strażnik gminny (miejski) będzie przekazywać za pokwitowaniem odbioru właściwym podmiotom albo zwracać osobie kontrolowanej. Poprzednio obowiązujące przepisy pozostawiały zbyt duże wątpliwości interpretacyjne w tym zakresie.

Dzięki zmianom i jednoznacznemu określeniu sposobu przekazania przedmiotów (za potwierdzeniem odbioru) rozwiązane zostały wątpliwości co do rodzaju dokumentu, za pomocą którego należy przekazać przedmioty. W konsekwencji pozostałe czynności, w tym procesowe, po przekazaniu przez strażnika przedmiotu wykonywać będą już zgodnie z właściwością uprawnione podmioty, np. policja.

W jednym z samorządów organ stanowiący gminy zmienił regulamin organizacyjny straży miejskiej. Zmiana ta wiązała się z przyznaną od niedawna strażnikom ponowną możliwością ujawniania wykroczeń za pomocą fotoradarów. Polegała ona na nałożeniu na strażników obowiązku wykonywania czynności związanych z ewidencją i windykacją grzywien za wykroczenia nakładane w postępowaniu mandatowym.

Takie rozszerzenie obowiązków strażników miejskich jest niedopuszczalne. Stanowisko to potwierdza orzecznictwo organów nadzorczych. Przypomnijmy, że straż miejska została powołana do strzeżenia porządku i bezpieczeństwa na terenie miast i gmin. Wykroczenia komunikacyjne stanowią natomiast jedną z 26 kategorii czynów, do jakich ujawniania i ścigania została powołana ustawowo ta formacja. Dodatkowo straż miejska jako jednostka organizacyjna gminy, która nie została ujęta w strukturze urzędu gminy, nie może prowadzić ewidencji wpływów i należności z tytułu takich grzywien. Rada gminy (miasta) nie ma ponadto kompetencji do powierzenia jej wskazanych zadań (por. rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody mazowieckiego z 29 lipca 2009 r., LEX.I.0911/62/09).

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (Dz.U. nr 123, poz. 779 z późn.zm.). Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 18 grudnia 2009 r. w sprawie form współpracy straży gminnej (miejskiej) z Policją oraz sposobu informowania wojewody o tej współpracy (Dz.U. nr 220, poz. 1732). Rozporządzenie Rady Ministrów z 3 października 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zakresu i sposobu wykonywania przez strażników gminnych (miejskich) niektórych czynności (Dz.U. nr 222, poz. 1329).