Najlepsze miasta i gminy potrafią sprawnie wykorzystać swój potencjał

Dobór kryteriów był ogromnym wyzwaniem ze względu na różną sytuację gmin, które miały podlegać ocenie. Należało się zastanowić, czy uwzględnić stan obecny gmin (np. dostęp do sieci wodno-kanalizacyjnej) czy postęp, który w nich nastąpił. Dzięki temu jesteśmy w stanie docenić ogrom pracy, jaką samorządy wykonują i wykonywały w 2015 roku na rzecz swoich mieszkańców.

Dobre gminy pracują nad poprawą sytuacji wyjściowej

Poszukiwaliśmy takich elementów, dzięki którym można obiektywnie ocenić różne gminy. Różne, czyli o różnym stanie wyjściowym i zróżnicowanym rozmieszczeniu terytorialnym, które dla części JST stanowi znaczącą przewagę. Kluczowe było wyróżnienie tych, które w realny sposób wpływają na poprawę sytuacji mieszkańców, niezależnie od stanu wyjściowego. Przyłożyliśmy dużą wagę do ewaluacji działań i efektów. Celem organizatorów rankingu nie było wskazanie gmin, w których żyje się najlepiej w Polsce, tylko tych, w których żyje się lepiej, niż się żyło. Jednocześnie nie uwzględniono tych kwestii, na które gminy mają ograniczony wpływ, lub które są poza zakresem ich działania.

Ocena została dokonana w podziale na kategorie: gmina wiejska, gmina miejsko-wiejska, miasto do 100 tys. mieszkańców, miasto powyżej 100 tys. mieszkańców.

Obszary podlegające ocenie

1. Sprawność strategiczna

Dobra gmina to taka, która planuje swoje działania w dłuższej perspektywie, a następnie w krótszym okresie definiuje zadania do realizacji, aby móc osiągnąć założone cele. Seria pytań w tym zakresie miała sprawdzić, na ile gminy potrafią określić swoją strategię oraz czy pracują nad dokumentami o charakterze strategicznym (nie tylko tymi wymaganymi przez prawo lub podczas ubiegania się o dofinansowanie ze środków UE). Zbadaliśmy także, jak samorządy poprawiają swoją zdolność finansową i czy podejmują działania mające na celu przyciąganie nowych inwestycji na teren gminy.

2. Sprawność operacyjna

Samorząd, który zasługuje na wyróżnienie, powinien pracować nad realizacją elementów określonych w dokumentach strategicznych. Dlatego sprawdziliśmy m.in., w jaki sposób gminy zarządzają swoim budżetem i czy optymalizują koszty. Samorządy zostały także poproszone o wskazanie konkretnych problemów, z którymi się zmagają, oraz programów i działań mających na celu ich rozwiązanie.

3. Wsparcie potencjału społecznego

Gmina, której można przyznać tytuł "Perły", wykorzystuje potencjał nie tylko pracowników urzędu gminy i jednostek podległych, lecz wszystkich mieszkańców i działających na jej terenie przedsiębiorstw i organizacji pozarządowych. Stąd gminy były pytane o sposób budowania partnerstwa z różnymi grupami społecznymi na rzecz rozwoju. Istotna była także ocena, czy gminy pracują nad zwiększaniem potencjału społecznego mieszkańców.

4. Jakość życia

Samorząd godny "Perły" to ten, który wpływa na poprawę jakości życia swoich mieszkańców. Dlatego istotne były kwestie związane ze wsparciem rodzin oraz z zapewnieniem dostępu do usług transportowych. Gminy zostały także poproszone o wskazanie, które obszary związane z podnoszeniem jakości życia uznają za najistotniejsze, oraz jakie działania są podejmowane na rzecz mieszkańców w tych obszarach.

Narzędzia i metody oceny

Przygotowaliśmy ankietę o charakterze przekrojowym. Dane liczbowe oraz odpowiedzi na pytania zamknięte były oceniane zgodnie z wcześniej przyjętymi kryteriami. Braliśmy pod uwagę równy rozdział punktów między wymienione wyżej obszary. Następnie z każdej kategorii wybrano najlepsze gminy, które podlegały dalszej ewaluacji przez kapitułę konkursu. Wiele spośród zakwalifikowanych gmin to te, które potrafiły wykazać wszechstronność w wykorzystaniu swoich potencjałów.

W skład kapituły weszli Marta Gadomska oraz Zofia Jóźwiak z Dziennika Gazety Prawnej, Renata Siwiec oraz Agnieszka Dawydzik, menedżerki w zespole sektora publicznego Deloitte z wieloletnim doświadczeniem w administracji rządowej i samorządowej oraz dr Tomasz Podkański, zastępca dyrektora Biura Związku Miast Polskich. Każdy członek kapituły oceniał indywidualnie zadane gminom pytania otwarte, co zapewniało niezależność członków. Podczas posiedzenia kapituła dyskutowała nad sytuacjami, gdy ocena poszczególnych ekspertów znacznie się różniła. Członkowie kapituły szczególną uwagę zwracali na te gminy, których działania wykraczają poza obowiązki nałożone ustawowo oraz które w sposób kreatywny poszukują nowych funduszy lub inwestorów. Ważne było także wskazanie powiązania podejmowanych działań z realnymi potrzebami mieszkańców oraz umiejętność przekonania do swoich racji. Połączenie wyników ankiet oraz pracy kapituły pozwoliło na wyłonienie najlepszych samorządów. W niektórych przypadkach zostały wskazane miejsca ex aequo ze względu na bardzo zbliżony wynik gmin.

Wyniki trochę zaskakują

W kategorii miast powyżej 100 tys. mieszkańców zwycięstwo w tegorocznym rankingu "Perły Samorządu" przypadło Gdańskowi, na drugie miejsce ex aequo mocno awansowały Olsztyn i Gliwice, które w zeszłym roku także zajmowały miejsce ex aequo, lecz było to miejsce siódme. W czołówce znalazła się także Łódź, a tuż za podium Kraków i Lublin.

W gronie miast do 100 tys. mieszkańców znaczącą przewagę i pierwsze miejsce zdobył Sopot. Na podium znalazły się aż dwa nowe miasta - Kędzierzyn-Koźle i Suwałki. W tej kategorii pojawiło się najwięcej nowych miast, które zostały wyróżnione w rankingu "Perły Samorządu 2016".

Mimo zmienionej od poprzedniej edycji metodologii, w kategorii gmin miejsko-wiejskich na pierwszym miejscu utrzymał się Aleksandrów Łódzki, zaś na drugim - Niepołomice. Pojawiło się sporo nowych gmin, w tym Mszczonów i Lubomierz ex aequo od razu na trzecim miejscu. Warto zwrócić uwagę, że wśród wyróżnionych gmin miejsko-wiejskich duża liczba to gminy pozytywnie wykorzystujące swoje położenie - przy węzłach drogowych (np. Mszczonów czy Stryków) lub w pobliżu dużych ośrodków miejskich (Aleksandrów Łódzki lub podkrakowskie Niepołomice). Najbardziej wyrównane wyniki były w gminach wiejskich, wśród których, podobnie jak w zeszłym roku, triumfowała Iława. Na drugim miejscu uplasował się Strawczyn, a na trzecim - Świdnica. Na podium znalazła się też debiutująca w tym roku Kobylnica. Pozytywnie należy ocenić to, że w tej stawce znaczna liczba gmin znajduje się w oddaleniu od dużych ośrodków miejskich, a mimo to potrafią znaleźć sposób na siebie i zwiększać jakość życia mieszkańców. Obecność w rankingu, niezależnie od przyznanego miejsca, to oznaka dojrzałości i wszechstronności gminy. Wszystkie przyznane tytuły "Pereł Samorządu 2016" oraz wyróżnienia honorują samorządy, które w sposób efektywny i z otwartością na nowe pomysły realizują misję publiczną. Pamiętając o tym, że gminy odgrywają istotną rolę w budowaniu lokalnego kapitału społeczno-gospodarczego i wzmacnianiu więzi społecznych, nagrodzone zostały samorządy, które potrafiły się tym wykazać.

Rola partnera merytorycznego to dla Deloitte szansa przekrojowego poznania realnych problemów gmin. Nie tylko tego, z czym zmagają się duże miasta, z którymi na co dzień współpracuje nasz zespół sektora publicznego, lecz także wyzwań stojących przed polskimi wsiami i miasteczkami.

MIASTO POWYŻEJ 100 TYS. MIESZKAŃCÓW	MIASTO DO 100 TYS. MIESZKAŃCÓW	GMINA MIEJSKO-WIEJSKA	GMINA WIEJSKA
1	Gdańsk	1	Sopot	1	Aleksandrów Łódzki	1	Iława
2	Olsztyn	2	Kędzierzyn-Koźle	2	Niepołomice	2	Strawczyn
2	Gliwice	3	Nowy Sącz	3	Mszczonów	3	Kobylnica
3	Łódź	3	Suwałki	3	Lubomierz	3	Świdnica
4	Kraków	4	Legionowo	4	Sianów	4	Wielka Wieś
4	Lublin	5	Oświęcim	5	Opole Lubelskie	5	Gołcza
5	Gdynia	6	Piotrków Trybunalski	5	Karlino	6	Suchy Las
6	Rzeszów	7	Głogów	5	Grodzisk Mazowiecki	7	Przykona
6	Poznań	7	Starogard Gdański	6	Krobia	7	Wisznice
7	Zielona Góra	8	Legnica	7	Mrozy	8	Ustronie Morskie
8	Rybnik	9	Jelenia Góra	8	Bobowa	9	Długołęka
9	Bydgoszcz	10	Mińsk Mazowiecki	9	Stryków	10	Nadarzyn
10	Zabrze		10	Czechowice-Dziedzice

Radosław Kubaś

dyrektor, lider zespołu sektora publicznego Deloitte

Ewelina Uljanicka

starszy konsultant, zespół sektora publicznego Deloitte