Który organ ustanawia obrońcę z urzędu

Syn czytelniczki został oskarżony o popełnienie czynu zabronionego.

- Nie stać mnie na opłacenie obrońcy. Kto może postanowić o obronie z urzędu? - pyta pani Agata z województwa podkarpackiego.

Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania karnego obrońcę ustanawia oskarżony. Jednak do czasu ustanowienia obrońcy przez oskarżonego pozbawionego wolności, adwokata może ustanowić inna osoba. O fakcie tym niezwłocznie zawiadamia się oskarżonego. Do skutecznego dokonania tej czynności takie upoważnienie powinno być udzielone na piśmie albo złożone do protokołu organu prowadzącego postępowanie karne. Co do zasady decyzja o ustanowieniu obrońcy uprawnia go do działania w całym postępowaniu. Dotyczy to również czynności po uprawomocnieniu się orzeczenia, jeżeli nie zawiera ograniczeń.

Przepisy przewidują również sytuację, w których obrona oskarżonego jest obligatoryjna. Jest tak przykładowo, gdy podsądny jest nieletni czy zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności. Podobnie jest w postępowaniu przed sądem okręgowym jako sądem I instancji, jeżeli oskarżonemu zarzucono zbrodnię lub jest on pozbawiony wolności. W wymienionych wyżej sytuacjach, gdy oskarżony nie ma obrońcy z wyboru, prezes sądu właściwego do rozpoznania sprawy wyznacza mu obrońcę z urzędu. Wyznaczenie obrońcy z urzędu nakłada na obrońcę obowiązek podejmowania czynności procesowych do prawomocnego zakończenia postępowania. Potwierdził to również Sąd Najwyższy, który w jednym z ostatnich orzeczeń wskazał, że pomimo wydania zarządzenia o wyznaczeniu obrońcy z urzędu przez organ nieposiadający w tej sprawie kompetencji, fakt ten nie przesądza o wadliwości tej czynności, a wyznaczony obrońca musi działać w interesie oskarżonego. Powinien to uczynić prezes sądu, który byłby właściwy do rozpoznania sprawy, gdyby przyjęta kwalifikacja prawna odpowiadała stawianym podejrzanemu zarzutom. Gdyby wyznaczony adwokat chciał doprowadzić do zwolnienia go z obowiązku obrony, powinien złożyć odpowiedni wniosek. Nawet jednak i w takim przypadku do wyznaczenia nowego obrońcy musiałby on podejmować wszelkie działania na rzecz oskarżonego.

Łukasz Sobiech

Ustawa z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 89, poz. 555 z późn. zm.).

Postanowienie Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I KZP 32/09.