Czy mogę złożyć wniosek o ściganie syna

Przed kilkoma laty czytelniczka i jej mąż upoważnili swojego syna do dysponowania środkami zgromadzonymi na ich rachunku oszczędnościowym. Zaraz potem syn wypłacił 50 tys. bez ich zgody i nie chciał zwrócić pieniędzy. Po kilku miesiącach zmarł mąż czytelniczki. Pyta ona, czy policja mogła odmówić ścigania syna tylko dlatego, że pod wnioskiem nie mógł podpisać się jej mąż.

Nie. Jak przewiduje art. 52 par. 1 kodeksu postępowania karnego w razie śmierci pokrzywdzonego prawa, które by mu przysługiwały, mogą wykonywać osoby najbliższe. W przypadku braku takich osób lub ich nieujawnienia prawa pokrzywdzonego wykonuje natomiast z urzędu prokurator.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 26 października 2011 r. stwierdził, że nie ulega wątpliwości, że w przypadku, gdy pokrzywdzonym przestępstwem ściganym na wniosek jest więcej niż jedna osoba, to każda z nich może skutecznie złożyć wniosek o ściganie. Może to zrobić również wtedy, gdy wykonuje jako osoba najbliższa prawa zmarłego pokrzywdzonego na podstawie art. 52 par. 1 k.p.k. Przy wielu pokrzywdzonych czynem ściganym na wniosek (np. w postępowaniu o przestępstwo określone w art. 284 par. 1 w zw. z par. 4 kodeksu karnego - przywłaszczenie mienia przez osobę najbliższą) do ścigania wystarczy wniosek choćby jednego pokrzywdzonego.

Osobami najbliższymi są osoby wskazane w art. 115 par. 11 k.k. W myśl tego przepisu osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii i stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. W świetle tego nie ulega wątpliwości, że żona jest osobą najbliższą w stosunku do swojego zmarłego męża, a więc może po jego śmierci wykonywać prawa, które by mu przysługiwały, gdyby żył.

W sytuacjach podobnych do opisanej przez czytelniczkę ważne jest również to, czy przywłaszczona kwota pieniędzy stanowiła przedmiot wspólności majątkowej. Jeżeli wspólność ustawowa nie ustała do chwili śmierci męża, to pokrzywdzonymi tym czynem są zarówno żona, jak i zmarły mąż. Niezależnie od tego osoby najbliższe w razie śmierci pokrzywdzonego mogą wytoczyć powództwo cywilne o przysługujące im roszczenia majątkowe wynikające z popełnienia przestępstwa (art. 63 par. 3 k. p. k.), a także wstąpić w prawa zmarłego powoda cywilnego i dochodzić przysługujących im roszczeń.

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Postanowienie Sądu Najwyższego z 26 października 2011 r., sygn. akt I KZP 11/11.