Kwalifikacja wykroczeń skarbowych zależy od uszczuplonego podatku

Naruszenie obowiązków podatkowych może stanowić przestępstwo lub wykroczenie skarbowe. Od tego, w jaki sposób zostanie zakwalifikowany czyn podatnika, będzie zależał przede wszystkim rodzaj oraz wymiar kary. Wykroczenie skarbowe karane jest wyłącznie grzywną określaną kwotowo. W przypadku przestępstw katalog kar jest szerszy i obejmuje oprócz grzywny (określanej w stawkach dziennych) również kary ograniczenia i pozbawienia wolności.

W wielu przypadkach o tym, czy podatnik popełnia wykroczenie, czy już przestępstwo skarbowe, decyduje wielkość strat, na jakie podatnik naraził fiskusa. Nie zawsze jednak przewinienie podatnika prowadzi to uszczuplenia państwowej kasy, jak choćby nieskładanie w terminie deklaracji czy brak zgłoszenia aktualizującego dane podatnika. Z tego względu przepisy kodeksu karnego skarbowego wskazują również wprost, jakie czyny uznawane są wyłącznie za wykroczenia skarbowe. Ponadto w niektórych sytuacjach działanie podatnika kwalifikowane jako przestępstwo skarbowe może być potraktowane jak wykroczenie, jeżeli stanowi tzw. wypadek mniejszej wagi.

Zgodnie z kodeksem karnym skarbowym wykroczeniem skarbowym jest czyn zabroniony pod groźbą kary grzywny określonej kwotowo, o ile kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności albo wartości przedmiotu czynu nie przekracza ustawowego progu. Można powiedzieć, że stanowi on granicę między wykroczeniem a przestępstwem skarbowym. Granica ta nie jest stała. Ustala się ją na podstawie wskaźnika minimalnego wynagrodzenia, a zatem ulega ona zmianie wraz ze zmianą wysokości płacy minimalnej. Ustawowy próg to pięciokrotna wysokość minimalnego wynagrodzenia.

W obwieszczeniu prezesa Rady Ministrów z 24 lipca 2009 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2010 roku wskaźnik ten ustalony został na poziomie 1317 zł. Oznacza to, że w tym roku granica między wykroczeniem a przestępstwem wynosi 6585 zł. Jeżeli na skutek czynu zabronionego dokonanego przez podatnika wartość uszczuplonego lub narażonego na uszczuplenie podatku nie przekracza tej kwoty, to czyn ten będzie potraktowany jako wykroczenie skarbowe.

Kodeks karny skarbowy określa, jakie czyny stanowią wykroczenie skarbowe ze względu na nieprzekroczenie ustawowego progu. Można do nich zaliczyć:

● uchylanie się od opodatkowania przez nieujawnianie właściwemu organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania albo nieskładanie deklaracji,

● posługiwanie się imieniem i nazwiskiem, nazwą lub firmą innego podmiotu w celu zatajenia prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub rzeczywistych rozmiarów tej działalności,

● podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w składanych organowi podatkowemu albo innemu uprawnionemu organowi lub płatnikowi deklaracjach bądź oświadczeniach albo niedopełnienie obowiązku zawiadomienia o zmianie objętych nimi danych,

● narażenie organu podatkowego na nienależny zwrot części VAT na materiały budowlane przysługujący osobie fizycznej w związku z budową lub remontem przez podanie danych niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy,

● niepobranie podatku przez płatnika, a także niewpłacenie w terminie pobranego podatku przez płatnika lub inkasenta.

Wykroczeniem skarbowym jest także każdy inny czyn zabroniony, jeżeli jest on tak bezpośrednio kwalifikowany przez przepisy kodeksu karnego skarbowego. W tych przypadkach podatnik wprawdzie nie naraża fiskusa na finansowe straty, jednak popełnia czyn przeciwko obowiązkom podatkowym stanowiący wykroczenie skarbowe. Do takich przewinień można zaliczyć m.in.:

● uporczywe niewpłacanie przez podatnika podatku w terminie. Sąd może odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli przed wszczęciem postępowania w sprawie o wykroczenie podatnik wpłaci w całości należny podatek na rzecz właściwego organu,

● nieskładanie w terminie organowi podatkowemu lub płatnikowi deklaracji lub oświadczenia mimo ujawnienia przedmiotu lub podstawy opodatkowania,

● nieskładanie w terminie informacji podsumowującej,

● niedokonanie w terminie przez podatnika lub płatnika zgłoszenia identyfikacyjnego lub dokonanie zgłoszenia więcej niż jeden raz,

● niedokonanie aktualizacji danych objętych zgłoszeniem, podanie danych niezgodnych ze stanem rzeczywistym lub niepełnych, niepodanie numeru identyfikacji podatkowej lub podanie numeru nieprawdziwego.

W powyższych sytuacjach podatnik zawsze podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe.

Może się też zdarzyć, że podatnik mimo popełnienia czynu zabronionego kwalifikowanego przez kodeks jako przestępstwo skarbowe odpowiada jak za wykroczenie skarbowe. Takie przypadki kodeks karny skarbowy określa jako czyn mniejszej wagi.

W rozumieniu przepisów kodeksu wypadek mniejszej wagi jest to czyn zabroniony jako wykroczenie skarbowe, które w konkretnej sprawie, ze względu na jej szczególne okoliczności - zarówno przedmiotowe, jak i podmiotowe - zawiera niski stopień społecznej szkodliwości czynu, w szczególności gdy uszczuplona lub narażona na uszczuplenie należność publicznoprawna nie przekracza ustawowego progu. Dodatkowo sposób i okoliczności popełnienia czynu zabronionego nie wskazują na rażące lekceważenie przez sprawcę porządku finansowoprawnego lub reguł ostrożności wymaganych w danych okolicznościach albo sprawca dopuszczający się czynu zabronionego, którego przedmiot nie przekracza kwoty małej wartości (263 400 zł), czyni to z pobudek zasługujących na uwzględnienie.

Można podać następujące przykłady takich wykroczeń:

● nieprowadzenie ksiąg podatkowych, nieprzechowywanie ich we właściwym miejscu albo niezawiadamianie w terminie organu podatkowego o prowadzeniu księgi przez doradcę podatkowego lub inny upoważniony podmiot,

● nierzetelne lub wadliwe prowadzenie księgi,

● niewystawienie, wbrew obowiązkowi, faktury lub rachunku za wykonanie świadczenia, wystawienie ich w sposób wadliwy albo odmowa ich wydania,

● nieprzechowywanie wystawionej lub otrzymanej faktury lub rachunku bądź dowodu zakupu towarów,

● sprzedaż z pominięciem kasy rejestrującej wbrew takiemu obowiązkowi albo niewydanie dokumentu z kasy rejestrującej, stwierdzającego dokonanie sprzedaży.

Określona kwotowo kara grzywny za wykroczenia skarbowe wymierzana jest w granicach od jednej dziesiątej do dwudziestokrotności wysokości minimalnego wynagrodzenia. Oznacza to, że minimalna kara grzywny za wykroczenie skarbowe w 2010 roku może wynosić 131,7 zł, zaś najwyższa 26 340 zł.

Odrębne regulacje dotyczą wysokości grzywien za wykroczenia nakładane w postępowaniu mandatowym oraz nakazowym. W postępowaniu mandatowym podatnik może być ukarany maksymalną grzywną w wysokości podwójnego minimalnego miesięcznego wynagrodzenia, czyli 2634 zł. Do nakładania mandatu są upoważnieni pracownicy urzędów skarbowych, inspektorzy kontroli skarbowej oraz upoważnieni pracownicy urzędów celnych i funkcjonariusze celni. Warunkiem jest jednak wyrażenie przez podatnika zgody na przyjęcie mandatu.

W wyroku nakazowym kara grzywny nie może przekroczyć dziesięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia, czyli 13 170 zł.

Granice kary grzywny w 2010 roku:

Maksymalna grzywna nałożona mandatem karnym:

Maksymalna grzywna nałożona w postępowaniu nakazowym:

Magdalena Majkowska

magdalena.majkowska@infor.pl

Ustawa z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 111, poz. 765 z późn. zm.).