Kary za nielegalne zatrudnianie obcokrajowców będą wyższe

10 maja 2012 roku Sejm uchwalił ustawę o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Teraz ustawa znajduje się w Senacie. Ma wejść w życie w dniu jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Nowy akt prawny określa sankcje dla podmiotów powierzających wykonywanie pracy cudzoziemcowi przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium naszego kraju, a także zasady dochodzenia przez niego roszczeń z tytułu wynagrodzenia i związanych z nim świadczeń.

Dokument pobytu

Podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi będzie obowiązany żądać od niego przedstawienia przed rozpoczęciem pracy ważnego dokumentu (wizy) uprawniającego do pobytu na terytorium Polski. Zatrudniający (osoba fizyczna lub przedsiębiorca) musi przechowywać kopie tego dokumentu przez cały okres wykonywania pracy przez cudzoziemca. Zatrudniający musi także uzupełnić o wspomnianą kopię akta osobowe cudzoziemca pozostającego w zatrudnieniu.

Kopię takich dokumentów zatrudniający będzie musiał okazywać inspektorom Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) lub funkcjonariuszom Straży Granicznej. Czyli przedstawicielom tych organów, które mają prawo do kontrolowania legalności zatrudnienia obcokrajowców. Funkcjonariusze oprócz tego mogą sprawdzać, czy osoba zatrudniona ma prawo do przebywania w Polsce. PIP będzie informowała ministra pracy i polityki społecznej oraz ministra spraw wewnętrznych o sektorach działalności - zgodnie z Polską Klasyfikacją Działalności (PKD) - o szczególnym natężeniu zjawiska nielegalnej pracy wykonywanej przez cudzoziemców bez prawa pobytu. Główny inspektor pracy będzie przekazywać obu wspomnianym ministrom, nie później niż do 30 kwietnia następnego roku, zbiorcze wyniki kontroli, z uwzględnieniem liczby już tych przeprowadzonych oraz procentowego udziału podmiotów zatrudniających nielegalnie.

Sankcje karne

Ustawa przewiduje wiele nowych sankcji karnych dla podmiotów zatrudniających cudzoziemców bez prawa pobytu. Działając w tej sposób, nieuczciwi pracodawcy dopuszczają się wtedy przestępstwa lub wykroczenia. Zgodnie bowiem z przepisami ten, kto powierza w tym samym czasie wykonywanie pracy wielu cudzoziemcom przebywającym bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Polski, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności. Taka sama sankcja grozi temu, kto powierza wykonywanie pracy małoletniemu cudzoziemcowi. Z identyczną karą musi się liczyć również ten, kto w związku prowadzoną działalnością gospodarczą uporczywie powierza wykonywanie pracy obcokrajowcowi. Ostrzejsza kara - trzy lata pozbawienia wolności - grozi podmiotowi, który go zatrudnia w warunkach szczególnego wykorzystania. Przez takie rozumie się warunki pracy osoby lub osób, którym powierzono wykonywanie pracy z naruszeniem prawa, uchybiające godności człowieka i rażąco odmienne, w szczególności ze względu na płeć, w porównaniu z warunkami pracy osób, którym powierzono wykonywanie pracy zgodnie z prawem, wpływające zwłaszcza na ich zdrowie lub bezpieczeństwo.

Tej samej karze (czyli trzech lat więzienia) podlega ten, kto powierza pracę cudzoziemcowi będącemu pokrzywdzonym przestępstwem określonym w art. 189a par. 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 z późn. zm.). Ten przepis dotyczy handlu ludźmi. Ustawa przewiduje też grzywnę do 10 tys. złotych za wykroczenie, jakim jest powierzenie przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą pracy cudzoziemcowi bez wizy, w przypadku gdy nie ma ona związku z działalnością. Podżeganie i pomocnictwo do tego czynu też będą karalne. Grzywnę może więc zapłacić osoba, która świadomie godzi się na to, żeby obcokrajowiec bez prawa pobytu podjął zatrudnienie, i zachęca do takiego działania zarówno jego, jak i przedsiębiorcę. Sankcje finansową poniesie także na przykład pośrednik (agencja zatrudnienia), który miała udział w doprowadzeniu do zatrudnienia takiej osoby.

Zatrudniający uniknie kary za przestępstwo lub wykroczenie, jeśli spełnił łącznie dwa warunki: 1. skopiuje wizę cudzoziemca i przechowa ją u siebie, chyba że wiedział, że przedstawiony dokument uprawniający do pobytu na terytorium Polski został sfałszowany; 2. zgłosi cudzoziemca, któremu powierzył wykonywanie pracy do ubezpieczeń społecznych.

Problemy w zamówieniach publicznych

W przypadku skazania za przestępstwo nielegalnego zatrudnienia obcokrajowca bez prawa pobytu sąd może orzec zakaz dostępu do środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1 i 4 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.). Są to środki pochodzące z funduszy strukturalnych, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Rybackiego, a także środki na realizację Wspólnej Polityki Rolnej, czyli Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej "Sekcja Gwarancji", Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji, Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich. Sąd może także nakazać zwrot pieniędzy przez beneficjenta. Ma bowiem prawo zasądzić na rzecz Skarbu Państwa kwotę stanowiącą równowartość środków publicznych, o których mowa wyżej, otrzymanych w okresie 12 miesięcy poprzedzających wydanie wyroku.

Sąd orzekając zakaz dostępu lub obowiązek zwrotu, określa środki, które objęte są zakazem lub obowiązkiem. Zakaz skład sędziowski orzeknie w latach na okres od roku do lat pięciu. Z kolei egzekucję środka prowadzi naczelnik urzędu skarbowego właściwy ze względu na siedzibę sądu pierwszej instancji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W celu wykonania środka sąd przesyła niezwłocznie organowi egzekucyjnemu odpis lub wyciąg wyroku.

Konsekwencją dla skazanego za przestępstwo lub wykroczenie polegające na zatrudnieniu obcokrajowca bez prawa pobytu jest zakaz brania przez niego przez rok udziału w przetargach publicznych, licząc od dnia uprawomocnienia się wyroku. Taki okres dotyczy zarówno wykonawców będących osobami fizycznymi, jak i spółek jawnych, partnerskich, komandytowych, komandytowo-akcyjnych lub osób prawnych, których odpowiednio wspólnika, partnera, członka zarządu, komplementariusza lub urzędującego członka organu zarządzającego prawomocnie skazano za przestępstwo.

Roszczenie o wypłatę

Cudzoziemcowi przebywającemu na terenie Polski bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu, któremu powierzono wykonywanie pracy, przysługuje roszczenie o wypłatę zaległego wynagrodzenia i związanych z nim świadczeń. Przy dochodzeniu przez niego pensji domniemywa się istnienie stosunku pracy przez okres co najmniej trzech miesięcy, chyba że pracodawca lub cudzoziemiec dowiodą innego okresu zatrudnienia. Tę regułę (domniemanie) sąd stosuje w przypadku wydawania orzeczenia o istnieniu stosunku pracy. Jeśli obcokrajowiec wykonywał pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, przy dochodzeniu zaległego wynagrodzenia domniemywa się, że przysługiwało mu ono w wysokości trzykrotnej minimalnej płacy.

Podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Polski jest obowiązany pokryć koszty związane z przesłaniem obcokrajowcowi zaległych należności do państwa, do którego powrócił lub został wydalony.

@RY1@i02/2012/098/i02.2012.098.05500050a.803.jpg@RY2@

Pracownicy ze Wschodu

Ważne

Za cudzoziemca, zgodnie z przepisami, uważa się osobę niebędącą obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej i Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) i Konfederacji Szwajcarskiej. Cudzoziemcem nie jest jednak członek rodziny obcokrajowca, o którym mowa wyżej, który do niego dołącza lub z nim przebywa. Zatem w rozumieniu tej ustawy jest nim na przykład Ukrainiec czy Chińczyk, ale nie jest nim już Belg

Paweł Jakubczak

pawel.jakubczak@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 1, 2, 3, 8 - 12 ustawy z 10 maja 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uchwalonej 10 maja przez Sejm; obecnie ustawa jest w Senacie.