Członkowie rad nadzorczych spółek ponoszą odpowiedzialność cywilną i karną

Zgodnie z przepisami kodeksu spółek handlowych, członek rady nadzorczej spółki kapitałowej odpowiada za szkodę wyrządzoną spółce działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy (statutu) spółki, chyba że nie ponosi winy. Przesłankami powstania odpowiedzialności jest zatem szkoda, sprzeczne z prawem lub umową zawinione działanie członka rady oraz istnienie związku przyczynowego między takim działaniem a wyrządzoną szkodą. W takich przypadkach członkowie rady nadzorczej odpowiadają za wyrządzoną spółce szkodę w sposób nieograniczony, czyli całym swoim majątkiem. Wśród uchybień w wykonywaniu obowiązków członka rady nadzorczej można wskazać na wadliwe wykonywanie czynności nadzorczych, polegające np. na tolerowaniu szkodliwych działań zarządu lub na zatwierdzaniu transakcji niekorzystnych dla spółki. Nie można również wykluczyć wyrządzenia spółce szkody na skutek nieuprawnionego ujawnienia poufnych informacji.

Członek rady nadzorczej jednak nie poniesie odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że postępował zgodnie w przyjętym wzorcem staranności. Należy przy tym pamiętać, że przy wykonywaniu swoich obowiązków musi on dochować staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności.

Nie zawsze. Po pierwsze, rada nadzorcza w większości przypadków działa kolegialnie. Tym samym przypisanie danego działania lub winy poszczególnym jej członkom może okazać się trudne. Ponadto uchwały rady nadzorczej mają często charakter wyłącznie doradczy i nie wiążą zarządu. W praktyce może to uniemożliwić wykazanie związku pomiędzy wadliwym działaniem rady a ewentualną szkodą wyrządzoną spółce na skutek transakcji pozytywnie zaopiniowanej przez radę.

W praktyce odpowiedzialność najłatwiej będzie przypisać członkowi rady nadzorczej za działania podejmowane przez niego indywidualnie, jak również w przypadkach gdy zarząd jest zobowiązany wykonać uchwałę rady lub gdy rada działa bezpośrednio za spółkę.

Należy bowiem pamiętać, że oprócz kompetencji ściśle nadzorczych rada posiada (lub może posiadać) inne uprawnienia, w szczególności reprezentować spółkę w umowach oraz w sporach z członkami zarządu. Jeżeli w przypadku zawierania umowy z członkiem zarządu doszłoby do wyrządzenia spółce szkody (i spełnione zostałyby pozostałe przesłanki odpowiedzialności), dochodzenie odszkodowania od członków rady powinno być dość proste. Odnośnie do czynności dokonywanych przez radę za spółkę, na zasygnalizowanie zasługuje też kwestia działania w takich przypadkach przez delegowanego członka (co uznaje się za dopuszczalne, o ile warunki umowy oraz fakt upoważnienia danego członka do jej zawarcia zostały wcześniej zatwierdzone uchwałą rady). Przekroczenie zakresu upoważnienia lub brak delegacji może prowadzić do nieważności takiej umowy (lub jej części), a tym samym rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą działającego członka rady zarówno wobec spółki, jak i wobec drugiej strony umowy.

Tak. Ponoszą oni taką odpowiedzialność przede wszystkim na zasadach przewidzianych w kodeksie spółek handlowych, czyli za działanie na szkodę spółki. W odróżnieniu od odpowiedzialności cywilnej, nie jest konieczne rzeczywiste wystąpienie szkody, wystarczy podjęcie działania, które szkodę może spowodować. W praktyce przestępstwo działania na szkodę spółki może mieć miejsce w przypadku celowego zawierania niekorzystnych dla spółki umów lub rozporządzaniu jej majątkiem na warunkach odbiegających od realiów gospodarczych. Przestępstwo działania na szkodę spółki jest zagrożone karą pozbawienia wolności do pięciu lat i grzywną.

Na skutek niedawnej nowelizacji ustawy o rachunkowości, rozszerzono na członków rad nadzorczych odpowiedzialność za sporządzanie sprawozdania finansowego oraz sprawozdania z działalności. Tym samym członkowie rady ponoszą solidarną odpowiedzialnością wobec spółki za szkodę wyrządzoną naruszeniem powyższego obowiązku. Ponadto ponoszą odpowiedzialność karną za dopuszczenie do niesporządzenia sprawozdania finansowego lub sporządzenia go niezgodnie z przepisami bądź nierzetelnie, za co grozi kara grzywny lub kara pozbawienia wolności do dwóch lat albo obie kary łącznie.

@RY1@i02/2009/239/i02.2009.239.087.002b.001.jpg@RY2@

Magdalena Karpińska, radca prawny w kancelarii Salans

Magdalena Karpińska,

radca prawny w kancelarii Salans

Rozmawiał Krzysztof Tomaszewski

Podstawa prawna

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).

Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 z późn. zm.).