Warto dokładnie przeanalizować wybór formy prawnej nabycia konkurencyjnej spółki

Istnieje kilka możliwości, jeżeli chodzi o wybór formy prawnej nabycia konkurencyjnej firmy. Nabycie 100 proc. udziałów w spółce będzie zwykle łatwiejsze do zrealizowania. Taka transakcja wymaga zasadniczo - poza obowiązkami notyfikacyjnymi i szczególnymi wymaganiami ustawowymi, np. uzyskania zgody organu antymonopolowego na planowaną koncentrację - jedynie zawarcia umowy sprzedaży udziałów. Jako że przejęcie będzie dotyczyło własności udziałów, nie zaś przedsiębiorstwa, nie powstaną obowiązki ani konsekwencje związane z przejęciem zakładu pracy. Nie będzie też konieczności podejmowania jakichkolwiek dyskusji z kontrahentami przejmowanej spółki. Wyjątkiem będą tylko sytuacje, w których kontrahent zastrzegł sobie prawo wypowiedzenia umowy w przypadku zmiany kontroli nad przejmowaną spółką (zdarza się to w szczególności w umowach kredytowych). Jeżeli umowa zawierająca takie zastrzeżenie jest istotna dla działalności spółki, wskazane będzie uzyskanie zapewnienia kontrahenta, że nie wykorzysta on zmiany udziałowca do jej wypowiedzenia. Minusem nabycia 100 proc. udziałów w spółce może być faktyczne przejęcie całej działalności prowadzonej przez spółkę, co nie zawsze musi być korzystne.

W tym przypadku przejmuje się wyłącznie majątek spółki, odcinając się od struktury korporacyjnej, w jakiej ona działa. Ponadto wybór tego wariantu pozwoli na sporą swobodę w określeniu zakresu przejęcia. Projektując umowę sprzedaży przedsiębiorstwa, strony mogą bowiem wyłączyć spod jej działania dowolne składniki majątkowe (art. 55² kodeksu cywilnego). Dokonując wyłączeń należy jedynie uważać, aby sprzedawany majątek spełniał nadal warunki uznania go za przedsiębiorstwo (art. 55¹ kodeksu cywilnego). Ma to bowiem wpływ na kwalifikację podatkową transakcji.

Konieczne będzie powiadomienie pracowników o zamierzonej sprzedaży przedsiębiorstwa. Ponadto, aby wykluczyć ewentualne komplikacje natury rachunkowo-księgowe, trzeba będzie przeprowadzić inwentaryzację nabywanych składników majątkowych. Należy też uzyskać zgodę kontrahentów nabywanego przedsiębiorstwa na przejęcie obowiązków wynikających z zawartych z nimi wcześniej kontraktów. Może też zaistnieć konieczność uzyskania zgody na przejęcie praw z kontraktów. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego dotyczy to w szczególności przypadków, gdy kontrahenci zastrzegli sobie umownie takie prawo (uchwała SN z 25 czerwca 2008 r., sygn. akt III CZP 45/08).

Zgodnie ze stanowiskiem zajętym przez Sąd Najwyższy, zbycie przedsiębiorstwa nie anuluje ograniczeń dotyczących przeniesienia poszczególnych jego składników, wynikających z ustawy, właściwości zobowiązania czy też zastrzeżeń umownych (uchwała SN z 25 czerwca 2008 r., sygn. akt III CZP 45/08). W praktyce oznacza to konieczność uzyskania zgody na przejęcie praw z umowy w przypadku, gdy kontrahent zastrzegł sobie w niej takie prawo, jak również - ze względu na właściwość zobowiązania - w przypadku każdej z umów opartych na stosunku szczególnego zaufania (np. umowy dzierżawy). Potwierdza to wyrok SN z 23 marca 2000 r., sygn. akt II CKN 863/98. W braku takiej zgody nabywca nie uzyska żadnych praw względem kontrahenta.

Odpowiadając zatem na postawione pytanie, należy wskazać, że zgoda kontrahenta konieczna będzie przynajmniej na przejęcie umownego zobowiązania wobec niego. Nadto jeżeli umowa przewiduje obowiązek uzyskania zgody na przelew wierzytelności lub też jeżeli konieczność uzyskania takiej zgody wynika z właściwości zobowiązania, to brak takiej zgody faktycznie uniemożliwi nabywcy przedsiębiorstwa korzystanie z umowy.

@RY1@i02/2009/224/i02.2009.224.087.002b.001.jpg@RY2@

Marcin Schulz, radca prawny w kancelarii Linklaters

radca prawny w kancelarii Linklaters

Rozmawiał Krzysztof Tomaszewski

Podstawa prawna

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16 poz. 93 z późn. zm.).