Jakie są zasady odpowiedzialności członków zarządu wobec FGŚP

Zasadą jest, że dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Jednak dłużnika będącego osobą prawną (np. spółką z o.o.) uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku - nawet wówczas, gdy na bieżąco wykonuje te zobowiązania. Wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnik powinien zgłosić w sądzie nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości.

Wypłata świadczeń ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - na zasadach określonych ustawą o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy - powoduje z mocy prawa przejście na Fundusz roszczenia wobec pracodawcy, likwidatora lub innej osoby zarządzającej majątkiem pracodawcy lub roszczenia do masy upadłości o zwrot wypłacanych świadczeń. Podstawę roszczeń Funduszu wobec członków zarządu spółki z o.o. może natomiast stanowić przepis art. 299 kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z tą regulacją, jeżeli egzekucja przeciwko spółce z o.o. okaże się bezskuteczna, za jej zobowiązania odpowiadają solidarnie członkowie zarządu. Członek zarządu może uwolnić się od tej odpowiedzialności, jeśli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości albo że niezgłoszenie takiego wniosku nastąpiło nie z jego winy, bądź że mimo niezgłoszenia wniosku wierzyciel nie poniósł szkody.

Jak zwrócił uwagę SN w wyroku z 17 marca 2010 r. (II CSK 506/09, LEX 584728) wskazany wyżej przepis był odmiennie oceniany w doktrynie i orzecznictwie. Spór dotyczył charakteru odpowiedzialności członków zarządu: czy jest to odpowiedzialność gwarancyjna za cudzy dług, czy deliktowa odpowiedzialność odszkodowawcza. W uchwale z 7 listopada 2008 r. (III CZP 72/08, OSNC 2009/2/20) SN opowiedział się za odszkodowawczym charakterem tej odpowiedzialności. Wierzyciel dochodzi zatem odszkodowania za zawinione zachowanie członka zarządu z tytułu szkody.

Przesłanką odpowiedzialności członka zarządu jest bezskuteczność egzekucji wobec spółki. Zdaniem SN, wierzyciel pozywający członków zarządu powinien legitymować się co najmniej tytułem egzekucyjnym przeciwko spółce, który musi przybrać postać prawomocnego orzeczenia zasądzającego świadczenie w sprawie wszczętej przeciwko spółce. Tylko taka sytuacja umożliwia późniejsze okazanie się, że egzekucja przeciwko spółce jest bezskuteczna (por. także uchwała SN z 15 czerwca 1999 r., III CZP 10/99, OSNC 1999/12/203). Z prawomocności materialnej takiego wyroku wynika natomiast związanie ustalonym w nim stanem prawnym. Sąd rozpoznający sprawę dotyczącą roszczenia opartego na art. 299 par. 1 k.s.h. musi uznać istnienie roszczenia powoda przeciwko spółce, zasądzonego prawomocnym orzeczeniem dołączonym do pozwu.

W sprawach dotyczących odpowiedzialności członków zarządu na tej podstawie nie wyklucza się zastosowania art. 5 k.c., zgodnie z którym nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Uwzględnienie zarzutu nadużycia prawa podmiotowego może jednak opierać się tylko na takich okolicznościach, które występują między stronami sporu i odnoszą się do wykonywania prawa przysługującego powodowi na podstawie art. 299 k.s.h.

@RY1@i02/2010/244/i02.2010.244.209.0008.001.jpg@RY2@

Anna Puszkarska, radca prawny

Anna Puszkarska

radca prawny

Art. 299 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn.zm.),

Art. 5 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn.zm.)