Czy wspólnikowi przysługuje prawo kontroli spółki z o.o.

Każdy wspólnik samodzielnie lub z upoważnioną przez siebie osobą ma prawo kontroli spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W tym celu może (alternatywnie lub łącznie) podejmować trzy rodzaje czynności: przeglądać księgi i dokumenty podmiotu, domagać się wyjaśnień od zarządu lub sporządzać bilans dla swego użytku. Realizacja dwóch pierwszych uprawnień uzależniona jest od intencji udziałowca. W sytuacji gdy zachodzi uzasadniona obawa, że wykorzysta on uzyskane informacje w celach sprzecznych z interesem spółki i przez to wyrządzi jej znaczną szkodę, organ zarządzający (wystarczające jest działanie tylko jednego jego członka) - w dowolnej formie może odmówić wspólnikowi wglądu do ksiąg i dokumentów oraz wyjaśnień.

Stan uzasadnionej obawy musi się opierać na obiektywnych przesłankach, np. że uzyskane dokumenty będą służyły szykanie członków zarządu. Przy czym samo istnienie zagrożenia nie jest dostatecznym warunkiem. Koniecznym jest wystąpienie przeświadczenia o wyrządzeniu spółce szkody znacznych rozmiarów.

W świetle wyroku Sądu Najwyższego z 7 maja 2002 r. (I CKN 842/00) prawo osobistej kontroli określone w art. 212 k.s.h. nie jest prawem szczególnym, przyznanym w umowie poszczególnym wspólnikom, ale standardowym, zwykłym prawem, które na mocy ustawy przysługuje każdemu wspólnikowi, tym samym nie należy do praw przyznanych osobiście wspólnikowi. Chociaż jest to prawo osobiste w tym znaczeniu, że należy do praw korporacyjnych składających się na status każdego wspólnika, nie jest prawem przyznanym osobiście wspólnikowi w rozumieniu art. 236 par. 2 k.s.h.

Udziałowiec może jednak bronić się przed negatywną decyzją zarządu (ewentualnie likwidatora lub kuratora), żądając rozstrzygnięcia sprawy uchwałą wspólników powziętą bądź na zgromadzeniu albo - na zasadzie art. 227 par. 2 k.s.h.- poza nim. Obradowanie w pozazgromadzeniowym trybie dopuszczalne jest tylko wówczas, gdy udziałowcy wyrazili pisemną zgodę na konkretne postanowienie (jest to tzw. kurenda), lub w ogóle na głosowanie pisemne w przyszłości.

Uchwała taka powinna być podjęta jednomyślnie (jeśli chodzi o kurendę) albo bezwzględną większością głosów (jeżeli uchwała ma być podjęta na zgromadzeniu albo w głosowaniu pisemnym, które udziałowcy już wcześniej - in abstracto- zaakceptowali), w ciągu miesiąca od daty zgłoszenia żądania. Po bezskutecznym upływie zakreślonego terminu bądź gdy uchwała zawiera niekorzystne dla udziałowca stanowisko, przysługuje mu w ciągu 7 dni od otrzymania zawiadomienia o uchwale lub od upływu miesięcznego terminu do jej powzięcia uprawnienie do złożenia wniosku do sądu rejestrowego o zobowiązanie zarządu do udzielenia wyjaśnień lub udostępnienia do wglądu dokumentów bądź ksiąg spółki.

W przypadku ustanowienia rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej umowa podmiotu może wyłączać albo ograniczać indywidualną kontrolę wspólników. Ograniczenie to może mieć charakter: przedmiotowy (np. tylko do żądania wyjaśnień), podmiotowy (np. tylko do samodzielnej kontroli), czasowy (np. tylko w określonych godzinach) albo miejscowy (tylko w siedzibie spółki).

@RY1@i02/2011/016/i02.2011.016.210.003b.001.jpg@RY2@

Anna Borysewicz, adwokat, prowadzi kancelarię w Płocku

Anna Borysewicz

adwokat, prowadzi kancelarię w Płocku

Art. 212, 213 par. 3, art. 227 oraz 245 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).