Poradnia prawna

— Czy spółka z o.o. musi wyrazić zgodę na zbycie udziału

— Kto reprezentuje spółkę z o.o. w umowie między nią a członkiem zarządu

— Czy nabycie nieruchomości przez spółkę z o.o. wymaga zgody wspólników

— Jestem komandytariuszem w spółce komandytowej. Chciałbym zmniejszyć wysokość sumy komandytowej. Czy sam mogę podjąć taką decyzję, czy też konieczna jest zgoda pozostałych wspólników?

Suma komandytowa może być zarówno podwyższona, jak i obniżona. Jednak komandytariusz nie może o tym sam decydować. Zmiana musi się odbyć przy akceptacji pozostałych wspólników lub większości z nich. Jeśli umowa spółki nie zawiera w tym względzie stosownych postanowień, zmiana wysokości sumy komandytowej może nastąpić w wyniku zmiany postanowień umowy. Do jej dokonania wymagana jest forma aktu notarialnego pod rygorem nieważności oraz zgoda wszystkich wspólników, chyba że umowa stanowi inaczej. Może ona bowiem zawierać klauzulę przewidującą zmianę sumy komandytowej większością głosów. Jednak i w takim przypadku nie powinno się to odbyć bez zgody komandytariusza. Wspólnik, którego zgody nie uzyskano, ma prawo wystąpić ze spółki albo żądać jej rozwiązania. Ponadto umowa spółki może zawierać postanowienie, że suma komandytowa ulegnie podwyższeniu albo obniżeniu bez dokonywania zmiany umowy, określając przy tym wielkość podwyżki lub obniżki oraz termin, w którym to nastąpi, np. "wysokość sumy komandytowej komandytariusza X wynosi 15 000 zł, suma ta 31 grudnia 2012 r. zostanie obniżona do 10 000 zł". W takim przypadku zmiana następuje automatycznie, bez konieczności podejmowania uchwały przez wspólników. Zmiana wysokości sumy komandytowej podlega zarejestrowaniu w Krajowym Rejestrze Sądowym. Wpis obniżenia sumy komandytowej ma charakter konstytutywny. Wniosek o wpis należy złożyć w ciągu 7 dni od dnia jej dokonania. W razie niezłożenia wniosku sąd rejestrowy może zastosować sankcje, np. wymierzyć grzywnę. Ponadto generalnie spółka ma obowiązek ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym wszystkich wpisów do rejestru. Obniżenie sumy komandytowej nie ma skutku prawnego wobec wierzycieli, których wierzytelności powstały przed wpisaniem obniżenia do rejestru. Od chwili zarejestrowania obniżenia odpowiedzialność wobec wierzycieli określona jest na poziomie obniżonej i zarejestrowanej sumy komandytowej. Wierzyciele podzieleni będą zatem na dwie grupy, tj. tych, których wierzytelności powstały przed zarejestrowaniem obniżenia, w stosunku do których komandytariusz odpowiada do wysokości pierwotnej sumy, oraz ci, których wierzytelności powstały po zarejestrowaniu obniżenia, w stosunku do których komandytariusz ponosi odpowiedzialność do wysokości obniżonej sumy komandytowej. W przypadku rozbieżności między wpisem do rejestru a ogłoszeniem w Monitorze Sądowym i Gospodarczym obowiązuje wpis w rejestrze. Jednak osoba trzecia może powoływać się na treść ogłoszenia, chyba że podmiot wpisany do rejestru udowodni, że osoba trzecia wiedziała o treści wpisu.

Podstawa prawna

Art. 9 i 113 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037).

Art. 13, 15 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 168, poz. 1186).

— Posiadam 20 udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o wartości 100 złotych każdy. Chciałbym je jednak sprzedać. Czy na zawarcie umowy powinienem uzyskać zgodę spółki?

Co do zasady obrót udziałami (sprzedaż, zamiana, darowizna itp.) jest swobodny, chyba że umowa spółki zawiera w tym względzie ograniczenia. Jej postanowienia mogą bowiem uzależnić zbycie udziału, jego części albo ułamkowej części od konieczności uzyskania zgody spółki albo w inny sposób ograniczyć. Nie jest jednak dopuszczalne wprowadzenie całkowitego zakazu zbywania udziałów. Ograniczenia w obrocie jednostkami uczestnictwa w spółce z o.o. polegają np. na konieczności uzyskania zezwolenia wszystkich wspólników, rady nadzorczej albo osób trzecich, czy też na wskazaniu jako nabywców określonych kategorii osób (np. tylko wspólnicy, osoby z określonym wykształceniem, posiadające określone zezwolenia, koncesje) i mogą dotyczyć zarówno wszystkich udziałów, jak też tylko niektórych z nich. Często w umowie spółki spotyka się zastrzeżenie na rzecz pozostałych wspólników prawa pierwszeństwa nabycia udziałów lub prawa pierwokupu. Należy jednak pamiętać, że są to prawa o odmiennym charakterze. Prawo pierwszeństwa polega na konieczności uzyskania zgody wspólników na zbycie udziału osobie spośród wspólników lub spoza ich grona. Zgoda jest wyrażana przez rezygnację z realizacji prawa pierwszeństwa. Wspólnik, który chce zbyć swój udział, jest zobowiązany zawiadomić o tym spółkę. Pozostali wspólnicy w określonym terminie mogą zgłosić zamiar nabycia jednostki uczestnictwa i jest to traktowane jako oferta kupna. Jeśli chodzi o prawo pierwokupu, to zobowiązany z jego tytułu musi zawrzeć umowę sprzedaży pod warunkiem zawieszającym oraz zawiadomić o treści tej umowy uprawnionego. Wykonanie prawa pierwokupu następuje przez złożenie oświadczenia woli o odpowiedniej treści, w wyniku czego dochodzi do skutku między uprawnionym a zobowiązanym umowa sprzedaży tej treści co umowa zawarta przez zbywcę z nabywcą. Zatem uprawniony z tytułu prawa pierwokupu jest związany treścią umowy sprzedaży zawartej między sprzedającym a kupującym, w tym również postanowieniami określającymi cenę nabycia. Jeżeli zbycie udziału jest uzależnione od zgody spółki, a umowa spółki nie zawiera w tym względzie stosownych postanowień, to zezwolenia w imieniu spółki udziela zarząd w formie pisemnej. Jeśli organ odmówi zgody na dokonanie czynności zbycia, wspólnikowi wolno zwrócić się do sądu rejestrowego w celu uzyskania stosownej zgody, wskazując przy tym ważny powód uzasadniający zbycie np. szykanowanie go, czy też wyjazd z kraju, w którym spółka ma siedzibę, co utrudni realizację praw udziałowych itp. Zgoda udzielana jest przed dokonaniem czynności albo po jej dokonaniu. Sąd rejestrowy może nakazać spółce w określonym terminie wskazanie innego nabywcy. W razie braku porozumienia cenę nabycia i termin jej zapłaty ustala sąd rejestrowy na wniosek wspólnika lub spółki po zasięgnięciu w miarę potrzeby opinii biegłego. Jeśli wskazana przez spółkę osoba nie uiściła ceny nabycia w wyznaczonym terminie, wspólnik może rozporządzić swobodnie swoim udziałem, jego częścią lub ułamkową częścią, chyba że nie przyjął oferowanej zapłaty.

Podstawa prawna

Art. 182 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037).

— Jestem członkiem zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością uprawnionym do jednoosobowej reprezentacji. Zamierzam udzielić spółce pożyczki w kwocie 50 tys. złotych. Kto będzie reprezentował spółkę przy zawieraniu tej umowy?

Generalnie spółka jest reprezentowana na zewnątrz przez zarząd. Od powyższej zasady istnieje jednak wyjątek. W umowie między spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Chodzi tu o wszelkiego rodzaju umowy, jakie mogą być zawierane przez spółkę z członkami zarządu, np. umowa o pracę, umowa-zlecenie, umowa o zarządzanie spółką, umowa pożyczki, darowizny, zamiany, sprzedaży czy też najmu lokalu. Jeśli wszystkie udziały spółki przysługują jedynemu wspólnikowi albo jedynemu wspólnikowi i spółce, a wspólnik jest zarazem jedynym członkiem zarządu, powyższy sposób reprezentacji nie ma zastosowania. Czynność prawna między jedynym wspólnikiem, będącym zarazem jedynym członkiem zarządu, a reprezentowaną przez niego spółką wymaga formy aktu notarialnego. O każdorazowym dokonaniu takiej czynności prawnej notariusz zawiadamia sąd rejestrowy, przesyłając wypis aktu notarialnego. Reguła ta odnosi się tylko do spółek jednoosobowych i tych, w których spółka jest obok wspólnika własnym wspólnikiem. Nie dotyczy spółki jednoosobowej z wieloosobowym zarządem, w skład którego wchodzi wspólnik.

Podstawa prawna

Art. 210 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037).

— Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, która została zarejestrowana rok temu, zamierza zakupić nieruchomość za cenę 100 tys. złotych. Czy na zawarcie przez zarząd umowy konieczna jest zgoda wspólników?

Jak stanowi art. 229 k.s.h., umowa o nabycie dla spółki nieruchomości albo udziału w nieruchomości za cenę przewyższającą jedną czwartą kapitału zakładowego nie niższą niż 50 tys. złotych, zawarta przed upływem dwóch lat od momentu zarejestrowania spółki, wymaga uchwały wspólników, chyba że umowa ta była przewidziana w umowie spółki. Wprowadzenie tego ograniczenia ma na celu ochronę interesów spółki, wierzycieli oraz wspólników, szczególnie tych, którzy pokryli gotówką objęte przez siebie udziały. W początkowym okresie istnienia spółki udziałowcy powinni bowiem mieć informacje na temat transakcji większej wagi dokonywanych przez spółkę. Jeśli umowa nie stanowi inaczej, zgodnie z art. 228 pkt. 4 k.s.h. każde nabycie i zbycie nieruchomości, użytkowania wieczystego albo udziału w nieruchomości wymaga zgody zgromadzenia wspólników. Jeśli na mocy tego przepisu w umowie spółki uchylono obowiązek uzyskania zgody na nabycie nieruchomości, a następuje ono w okresie dwóch lat od zarejestrowania spółki, to i tak będzie wymagana zgoda spółki. Postanowienia zawarte w art. 229 k.s.h. mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Oznacza to, że wspólnicy nie mogą wyłączyć obowiązku uzyskania zgody, jeśli zachodzą warunki określone w tym przepisie. Uchwała wspólników nie będzie wymagana jedynie w przypadku, gdy w umowie spółki było zawarte postanowienie przewidujące nabycie oznaczonej nieruchomości za określoną cenę. Zbywcami nieruchomości mogą być zarówno wspólnicy, jak i osoby trzecie. Uchwała zezwalająca na nabycie nieruchomości lub środka trwałego powinna określać przedmiot nabycia i jego cenę. Jeśli chodzi o cenę, to możliwe jest jej określenie przez wskazanie podstaw jej ustalenia. Jeśli umowa spółki nie stanowi inaczej, do podjęcia uchwały zezwalającej wystarczy bezwzględna większość głosów. Umowa zawarta bez powyższej uchwały jest nieważna. Wspólnicy mogą udzielić zgody po zawarciu umowy w terminie dwóch miesięcy od daty umowy. Za dokonanie powyższej czynności, gdy spółka dozna szkody, odpowiedzialność ponoszą działający członkowie zarządu. Nie będą oni ponosić odpowiedzialności odszkodowawczej, gdy nie ponoszą winy.

Podstawa prawna

Art. 17, 228, 229 i 293 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037).

Ewelina Stępień