Z wypowiedzeniem umowy spółki osobowej trzeba zdążyć w grudniu

Często wspólnicy spółki osobowej opuszczają ją pod koniec roku. Czy ma na to wpływ ustawowy okres wypowiedzenia umowy spółki osobowej?

Tak. Jeżeli spółkę osobową zawarto na czas nieoznaczony, a tak zazwyczaj się dzieje, to stosownie do postanowień art. 61 par. 1 k.s.h. wspólnik może wypowiedzieć umowę spółki na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego. Tym samy faktyczne wystąpienie ze spółki następuje z ostatnim dniem roku kalendarzowego. Wspólnicy jednak mogą modyfikować zasady wypowiadania umowy, wprowadzając przykładowo krótszy okres wypowiedzenia. Zdarza się więc, że umowa spółki przewiduje możliwość jej wypowiedzenia na kilka tygodni przed końcem roku obrotowego, który najczęściej pokrywa się z kalendarzowym. Dlatego w praktyce wielu wspólników spółki osobowej zgłasza jej opuszczenie właśnie pod koniec roku.

Czy wartość udziału wspólnika w spółce, w przypadku wypowiedzenia umowy, ustala się z końcem roku kalendarzowego?

W przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki należy ustalić wartość jego udziału (udziału kapitałowego). Zgodnie z art. 65 k.s.h. oznacza się go na podstawie osobnego bilansu, uwzględniającego wartość zbywczą majątku spółki. Na tę okoliczność należy sporządzić odrębny od rocznego bilans. Wartość zbywcza majątku, to taka, jaką można byłoby uzyskać za przedsiębiorstwo składające się na spółkę. Do tego należy ustalić jej aktywa i pasywa, określić wartość rynkową poszczególnych składników majątku i praw wchodzących do spółki, zawartych umów oraz wycenić elementy wpływające na jej wartość, czyli przykładowo klientów czy lokalizację. Przepisy nie wskazują metody ustalania wartości udziału kapitałowego, który ma być wypłacony wspólnikowi. Jednak mając na uwadze brzmienie przepisów wycena spółki i jej przedsiębiorstwa dla ustalenia wartości udziału kapitałowego należałoby przychylić się do wyceny w ramach podejścia majątkowego. Z uwagi na trudności, jakie mogą wyniknąć przy ustalaniu wartości udziału występującego wspólnika, warto przy zawiązywaniu spółki czy nawet w trakcie jej trwania określić zasady wyceny udziału, bądź określić sumę, jaką wspólnik występujący otrzyma.

W przypadku wypowiedzenia umowy spółki, jako dzień bilansowy, czyli sporządzenia bilansu na potrzeby wyceny, przyjmuje się ostatni dzień roku obrotowego, w którym upłynął termin wypowiedzenia (art. 65 par. 2 ust. 1 k.s.h.). Jest to zatem 31 grudnia (o ile umowa spółki nie stanowi inaczej). Udział kapitałowy wspólnika powinien być wypłacony w pieniądzu. Natomiast rzeczy wniesione przez niego do spółki tylko do używania muszą być zwrócone w naturze (art. 65 par. 3 k.s.h.). Jednak umowa może określać odmienne reguły.

Zdarza się, że część projektów prowadzonych przez spółkę nie zostaje zakończonych przed końcem roku, czyli przed wystąpieniem wspólnika ze spółki. Czy ma on prawo partycypować w zyskach z takich przedsięwzięć?

Jeżeli tylko umowa spółki nie zawiera odmiennych postanowień, to zgodnie z art. 65 par. 5 k.s.h. występujący wspólnik ma prawo uczestniczyć w zyskach ze spraw jeszcze niezakończonych. Po odejściu ze spółki nie ma on jednak wpływu na ich prowadzenie. Z końcem każdego kolejnego roku obrotowego były wspólnik może natomiast żądać wyjaśnień oraz rachunków ze spraw niezakończonych. Z upływem każdego roku były wspólnik może też żądać wypłaty przysługującego mu zgodnie z umową spółki, zysku ze spraw zakończonych. Pamiętać jednak należy, że występujący będzie również partycypował w startach z tych przedsięwzięć, a zatem należy mieć na uwadze możliwość dochodzenia roszczeń z tych spraw przez spółkę.

Kiedy występujący wspólnik powinien otrzymać wypłatę ze spółki osobowej?

Przepisy nie wskazują wprost, kiedy powinno to nastąpić. Należy jednak przyjąć, że udział wspólnika powinien być wypłacony natychmiast po sporządzeniu bilansu. Nie ma bowiem powodów, aby utrata członkostwa w spółce, a tym samym utrata praw i obowiązków, wiązała się dodatkowo z koniecznością oczekiwania na wypłatę udziału. Jeżeli więc wspólnik nie otrzymał wypłaty we wskazanym terminie, może domagać się odsetek za nieterminowe wypełnienie zobowiązania. Spotkać można jednak stanowiska wskazujące, że wypłata powinna wystąpić dopiero po wezwaniu spółki przez wspólnika. Z tego też powodu i te kwestie warto wziąć pod uwagę przy tworzeniu umowy spółki, dokonując odrębnych ustaleń co do zasad oraz terminów wypłaty udziału. Wówczas te uzgodnienia będą wiążące.

Czy wspólnik zawsze otrzyma wypłatę ze spółki?

Może się zdarzyć, że przy rozliczeniu udział kapitałowy występującego wspólnika wykazuje wartość ujemną. Wówczas - gdy umowa spółki nie zwalnia wspólnika od udziału w stratach - jest on zobowiązany wyrównać spółce przypadającą na niego brakującą wartość. Wyrównanie nastąpić może przez dopłatę lub przekazanie składników majątku (w brakującej wartości).

@RY1@i02/2013/233/i02.2013.233.18300060a.802.jpg@RY2@

Fot. Materiały prasowe

Agata Okorowska, radca prawny w Kancelarii Prawnej Law-Taxes.pl we Wrocławiu

Rozmawiał Krzysztof Tomaszewski