Czy można przyjmować od kontrahentów chińskie weksle, czy raczej zostać przy polskich

Z całą pewnością można stwierdzić, że większość stosowanych w naszym obrocie gospodarczym weksli (bez względu na funkcję, w jakiej zostały użyte) jest stosowana w krajowych relacjach pomiędzy polskimi podmiotami. Nie oznacza to jednak, że weksla nie można zastosować w transakcjach międzynarodowych - zarówno zawieranych z zagranicznymi kontrahentami, jak i dotyczących wykonywania usług lub handlu towarami za granicą. W tej części cyklu zostaną omówione podstawowe zagadnienia, które powinien wziąć pod uwagę polski przedsiębiorca przy wystawianiu weksla i przy jego przyjmowaniu.

Z uwagi na historyczne uwarunkowania [ramka 1] do dziś system prawa wekslowego wykazuje dwie cechy szczególnie istotne przy transakcjach pomiędzy kontrahentami z różnych krajów. Po pierwsze - szczegółowo określone są zasady rozwiązywania kolizji ustaw z dwóch państw, jeśli takie wystąpią. Po drugie - wszystkie państwa stosujące prawo wekslowe starały się ujednolicić swoje przepisy.

Dwa systemy

Wynik próby światowego ujednolicenia prawa wekslowego jest, niestety, połowiczny. Istnieją dwa różne systemy prawa wekslowego, które jednak gwarantują stosunkowo dużą jednolitość (choć nie identyczność) wewnątrz każdego z nich.

Polska należy to systemu wekslowego opartego na konwencji genewskiej w sprawie jednolitej ustawy o wekslach trasowanych i własnych (Dz.U. z 1937 r. nr 26, poz. 175). Jesteśmy w dobrym towarzystwie, jego sygnatariuszami jest większość państw Europy Zachodniej, z wyjątkiem Wielkiej Brytanii, która, łącznie m.in. z USA, należy do anglosaskiego systemu prawa wekslowego.

Przejdźmy jednak do konkretów - na co powinien zwrócić uwagę polski przedsiębiorca, jeśli chce zastosować weksel w transakcji z zagranicznym kontrahentem? Przede wszystkim należy odpowiedzieć sobie na pytanie, na podstawie prawa którego państwa chcemy wystawić weksel i gdzie ma on zostać zapłacony oraz przed którym sądem ma być możliwe dochodzenie roszczenia przez posiadacza weksla. Zasadniczo, jeśli wyraźną intencją krajowego przedsiębiorcy nie jest wystawienie weksla na podstawie prawa obcego oraz dochodzenie roszczeń przed zagranicznym sądem, to w swoim własnym interesie powinien on dążyć do tego, aby wszelkie spory z weksla znajdowały podstawę w regulacjach polskich i toczyły się przed polskim sądem, bez względu na to, czy podmiot ten występuje jako dłużnik, czy jako wierzyciel.

Na co zwrócić uwagę

W przypadku tworzenia treści weksla do zastosowania z zagranicznym kontrahentem szczególną uwagę należy zwrócić na miejsce wystawienia weksla oraz na miejsce jego płatności. Miejsce wystawienia weksla może być pomocne w przypadku określenia zdolności do zaciągnięcia zobowiązania wekslowego, określa również skutki podjętych zobowiązań przez inne podmioty niż wystawca weksla własnego lub akceptant. Ponadto w razie kolizji ustaw skutki zobowiązania wystawcy weksla własnego określane są według miejsca płatności weksla. Umożliwia ono również wybór właściwego dla niego sądu przy dochodzeniu roszczenia na tej drodze.

Należy również rozważyć wybór języka, w jakim weksel będzie wystawiony. Wybór ten może być dowolny. Nie ma reguły, że polskie weksle muszą być wystawione w języku polskim (jak i ustawa z 7 października 1999 r. o języku polskim, t.j. Dz.U. 2011 r. nr 43, poz. 224), nie ma zastosowania przy redagowaniu treści weksli. Warto zadbać, aby treść weksla była zrozumiała dla obydwu stron transakcji, czyli dla wystawcy i remitenta. Zwykle stosuje się język narodowy wystawcy weksla, choć w niektórych przypadkach można skorzystać z uniwersalności biznesowej języka angielskiego i wystawić w nim weksel, mimo że nie jest to język narodowy żadnej ze stron.

Rozważmy kilka konkretnych przypadków.

w

Polski kontrahent importuje towary od chińskiej spółki. Ponieważ w wyniku zrealizowanych transakcji narosło po stronie polskiej zadłużenie, a dłużnik chce je spłacić dopiero za 3 miesiące, strony ustalają, że płatność nastąpi wekslem z terminem wykupu za 90 dni. Dłużnik nie zna chińskiego prawa wekslowego (jak i nie wie, czy takowe w ogóle obowiązuje), dla własnego bezpieczeństwa decyduje się zatem na wystawienie weksla w Polsce, nadając mu również polski adres miejsca wykupu. Jako remitenta podaje chińską spółkę, samą treść weksla redaguje zaś w języku angielskim. Weksel zostaje wręczony chińskiemu przedstawicielowi spółki, który w terminie płatności będzie mógł żądać określonej zapłaty. W przypadku wystąpienia sporu będzie on prowadzony przed polskim sądem.

w

W sytuacji odwrotnej - polski przedsiębiorca jest wierzycielem zagranicznego podmiotu - równie wygodne dla wierzyciela jest to, jeśli miejsce płatności weksla przypada w Polsce. Jeśli zagraniczny wystawca nie ma w naszym kraju żadnego przedstawicielstwa, gdzie ktoś mógłby oczekiwać na przedstawienie mu weksla do zapłaty, wolno mu ustanowić domicyliata, czyli osobę fizyczną lub inny podmiot, któremu wystawca w terminie płatności przekazuje środki na zapłatę, a któremu posiadacz weksla może przedstawić weksel. Wierzyciel musi jednak pamiętać, że pomimo dopuszczalności dochodzenia roszczenia przed polskimi sądami nie skorzysta on z dobrodziejstw postępowania nakazowego, ponieważ nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym podlega uchyleniu, jeśli nie sposób go pozwanemu doręczyć w Polsce. Zatem jeżeli remitent ma odpowiednią wiedzę i środki, aby dochodzić należności z weksla przed macierzystym sądem wystawcy, może być to dla niego korzystniejsze.

w

Aby ułatwić polskiemu posiadaczowi weksla proces zaspokojenia roszczenia, warto, aby zagraniczny dłużnik wzmocnił swoje zobowiązanie poręczeniem. Z pewnością wiarygodny będzie weksel wraz z poręczeniem banku, choćby zagranicznego. Jednakże poręczycielem może być też przedsiębiorca z innej branży - np. zarejestrowana w Polsce spółka córka głównego wystawcy weksla. Takie zabezpieczenie może ułatwić dochodzenie zapłaty z weksla, ponieważ posiadacz nie będzie musiał wytaczać powództwa przeciw zagranicznej firmie i prowadzić wobec niej egzekucji w innym kraju.

w

Jeśli gdziekolwiek na świecie spotkają się nasi dwaj rodacy, to jeden może wystawić drugiemu weksel bez zważania na lokalne regulacje. Zobowiązania wekslowe zaciągnięte przez obywatela polskiego są bowiem ważne w Polsce w stosunku do innego obywatela polskiego wtedy, gdy zostały zaciągnięte z zachowaniem formy zgodnej z polskim prawem wekslowym. Jednakże jeśli wystawiony w ten sposób weksel nie odpowiada prawu lokalnemu, to zobowiązania wolno dochodzić tylko przed polskim sądem. Termin "obywatele polscy" należy rozumieć dosłownie - muszą to być dwie osoby fizyczne, a nie inne podmioty, choćby nawet spółki zarejestrowane w Polsce.

W jakiej walucie

Trzeba dbać o to, aby weksel był wystawiony w walucie jednoznacznie określonej. Jest to szczególnie ważne w sytuacji, kiedy nie może być ona doprecyzowana przez oznaczenie miejsca płatności weksla. Przykładowo weksel płatny w Sztokholmie na sumę 100 koron będzie ważny na 100 koron szwedzkich. Jednak taki sam weksel z miejscem płatności w Warszawie będzie nieważny, ponieważ nie będzie można jednoznacznie określić waluty. W tym drugim przypadku należy pamiętać o sprecyzowaniu w treści zobowiązania poprzez określenie na przykład "100 koron szwedzkich", a najlepiej pamiętać o tej staranności w przypadku każdego weksla. W interesie wierzyciela jest również to, aby unikać zwyczajowych, choć niejednoznacznych nazw (na przykład zamiast określenia "dolarów" użyć "dolarów amerykańskich" albo "dolarów kanadyjskich"), a w cyfrowym opisie sum weksla używać międzynarodowych skrótów walut (np. USD, SEK itp.)

Jeśli miejscem płatności weksla jest obszar, na którym obowiązuje inna waluta niż waluta wskazana na wekslu, dłużnik ma prawo spłacić weksel lokalnym pieniądzem. Przykładowo weksel płatny w Warszawie na sumę 100 dolarów amerykańskich może być spłacony złotówkami według aktualnego kursu zapłaty. Jeśli dłużnik spóźni się ze świadczeniem, to wierzycielowi wolno wybrać kurs płatności - albo według wekslowego terminu płatności, albo według faktycznego terminu zapłaty - w zależności od tego, co będzie dla niego korzystniejsze. Jednakże jeśli weksel będzie zawierał klauzulę "efektywnie" (umieszcza się ją zwyczajowo obok słownej sumy weksla), to zapłata musi nastąpić bezpośrednio w walucie weksla bez względu na miejsce płatności. [ramka 2]

Przy wystawianiu lub przyjmowaniu "międzynarodowego" weksla należy przede wszystkim przewidzieć ewentualne trudności z dochodzeniem roszczenia, i - w miarę możliwości - zapobiec im. Trzeba pamiętać, że - zwłaszcza w wekslach na nieduże kwoty - wytaczanie powództwa lub bycie pozywanym przed zagranicznym sądem może nie być opłacalne dla polskiej firmy. Należy tak skonstruować stosunek wekslowy, aby ewentualny spór o zapłatę toczył się przed sądem, którego dostępność nie faworyzuje żadnej ze stron, zwłaszcza silniejszej. Jeśli istnieje taka możliwość - warto wzmocnić zobowiązanie zagranicznego dłużnika polskim poręczycielem. Jeśli to polski dłużnik wystawia weksel, warto ustalić, że miejsce płatności również będzie w Polsce.

A przede wszystkim należy pamiętać o tym, że do każdej transakcji, i krajowej, i zagranicznej, można skonstruować pasujący do niej weksel. Liczy się to, aby wykreowany przez taki dokument stosunek rzeczywiście odpowiadał woli obu stron. Wówczas - najczęściej - transakcja dochodzi do skutku bez konieczności występowania na drogę sądową, weksel bowiem to środek służący nie tylko do uzyskiwania tytułów wykonawczych, lecz przede wszystkim do szybkiego, jasnego i precyzyjnego spisywania warunków umowy pomiędzy cywilizowanymi kontrahentami.

Uwaga

Istnieją dwa różne systemy prawa wekslowego, które jednak gwarantują stosunkowo dużą jednolitość (choć nie identyczność) wewnątrz każdego z nich

Ramka 1.

Trochę historii

Główną przyczyną pojawienia się weksli była potrzeba ochrony przewożonej gotówki w transakcjach międzynarodowych, a przynajmniej w transakcjach pomiędzy obszarami o różnych walutach. Już w średniowieczu stosowano weksle trasowane jako alternatywę dla podróżowania z gotówką oraz jej wymiany na inne waluty. Ówczesny przedsiębiorca, udając się w zagraniczną podróż biznesową, musiał zabierać ze sobą pieniądze. Podobnie jak dziś podróże takie nie należały do bezpiecznych, a kupiec narażał się na utratę przewożonych środków. Aby zminimalizować ryzyko, pieniądze przed udaniem się w drogę deponowano w lokalnym banku, a bankier wystawiał weksel trasowany, zobowiązując swojego zagranicznego partnera do wypłaty wskazanej sumy w określonej walucie. Przedsiębiorca po przybyciu na miejsce odbierał z banku pieniądze, za które mógł dokonywać zakupów.

Ramka 2.

Najważniejsze elementy

W państwach, które podobnie jak Polska ratyfikowały genewską konwencję prawa wekslowego, a następnie dostosowały do niej swoje ustawy wekslowe, przy wystawianiu weksla własnego należy zadbać o obecność w treści dokumentu następujących klauzul:

Nazwa "weksel" w języku, w jakim go wystawiono (np. "promissory note" - po angielsku, "Wechsel" - po niemiecku);

Bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty określonej sumy pieniędzy (np. "I promise to pay..." lub "zahle ich gegen...");

Oznaczenie terminu płatności (może być tylko w formie cyfrowej);

Oznaczenie miejsca płatności (np. "Place of payment: Warsaw" lub "Ort der Zahlung: Warschau");

Nazwisko osoby (nazwa podmiotu), na rzecz której lub na której zlecenie zapłata ma być dokonana;

Oznaczenie daty wystawienia weksla;

Oznaczenie miejsca wystawienia weksla (wystarczy wskazać miasto w języku wystawienia weksla);

Podpis wystawcy weksla.

W większości przypadków obecność powyższych klauzul będzie wystarczająca do prawidłowego określenia panujących pomiędzy stronami zobowiązań.

@RY1@i02/2013/223/i02.2013.223.215000600.803.jpg@RY2@

Lech Malinowski doradca finansowy, specjalista prawa wekslowego

Lech Malinowski

doradca finansowy, specjalista prawa wekslowego