Posiadacz prawidłowo wypełnionego weksla ma ustawowe przywileje w postępowaniu sądowym

Użycie weksla zasadniczo stawia wierzyciela w uprzywilejowanej pozycji. Pozwala na przeprowadzenie szybszego i tańszego postępowania sądowego w porównaniu z dochodzeniem należności z innych umów. Możliwość udowodnienia roszczenia samym wekslem, w przeciwieństwie do wikłania się w skomplikowane proceduralnie i dowodowo procesy, pozwala na obniżenie kosztów obsługi prawnej, a w sprawach mniejszej wagi dla przedsiębiorcy - nawet na jego samodzielne występowanie przed sądem (osobiście lub przez pracowników). Wszystkie te zalety czekają na wierzycieli, którzy zawczasu zadbali o zwiększenie bezpieczeństwa swoich pieniędzy i odpowiednio zabezpieczyli wekslem udzielone swoim kontrahentom kredyty.

Najpierw wypełnij

Ponieważ w polskich realiach gospodarczych najpopularniejszy jest weksel in blanco (por. "Weksle in blanco przedsiębiorca powinien wystawiać wstrzemięźliwie", FiP z 16 kwietnia), pierwszą czynnością przed żądaniem zapłaty powinno być uzupełnienie go zgodnie z zawartym z wystawcą porozumieniem. Umowa może przewidywać tutaj różnorakie ustalenia, w szczególności określać czas, kiedy weksel ma być uzupełniony, warunki, jakie trzeba spełnić, aby uzupełnienie było zasadne, a także sam sposób uzupełnienia weksla o niezbędne klauzule. Bardzo często zdarza się też kontraktowe zobowiązywanie wierzyciela do wysyłania pisemnego wezwania do zapłaty zarówno przed wypełnieniem weksla, jak i po wypełnieniu.

Jeśli z kolei jesteśmy posiadaczami weksla już uzupełnionego - czyli taki otrzymaliśmy od wystawcy lub od osoby, która zbyła go nam w drodze indosu - dalsze zmiany treści tego dokumentu są nie tylko niewskazane, lecz także zabronione. W takim przypadku możemy przejść do kolejnego etapu, czyli przedstawienia weksla do zapłaty.

Daj szansę dobrowolnej zapłaty

Polega ono na pojawieniu się wierzyciela w terminie i miejscu płatności wskazanych na wekslu i zażądaniu od wystawcy weksla zapłaty. Przedstawienie będzie skuteczne nawet wówczas, gdy wystawca nie będzie obecny przy przedstawieniu (na przykład jeśli udając się do jego domu, nie zastaniemy go). Jeśli posiadacz weksla niezawierającego klauzuli "bez protestu" zamierza dochodzić należności nie tylko od wystawcy weksla własnego i jego ewentualnych poręczycieli, bo na wekslu występują również inni dłużnicy, tacy jak indosanci, to powinien on po bezskutecznym zażądaniu zapłaty zlecić notariuszowi sporządzenie protestu wekslowego, pod rygorem utraty prawa do żądania zapłaty od indosantów. Jeśli z kolei dłużnikiem posiadacza weksla własnego jest wyłącznie wystawca wraz z poręczycielami, to protestu wekslowego nie sporządza się w żadnym przypadku.

Chęć sprzedaży

Zazwyczaj po uświadomieniu sobie, że dłużnik nie zechce zapłacić wierzytelności dobrowolnie, pierwszym pomysłem przedsiębiorcy jest sprzedaż weksla. To oczywiście zrozumiałe. Z jednej strony wierzycielowi wydaje się to najszybszą drogą na pozbycie się problemu, z drugiej słyszał on nieraz o tym, że weksel można sprzedać, oraz o obiegowej funkcji weksla.

W praktyce terminy te dotyczą sytuacji odmiennej niż ta, do której chce doprowadzić wierzyciel. Obiegowa funkcja weksla przejawia się w tym, że dokument można łatwo indosować, czyli przekazać na rzecz innej osoby lub podmiotu, polega zaś na tym, iż wraz ze zbyciem wierzytelności zbywca tak samo jak wystawca jest odpowiedzialny za zapłatę weksla (por. "Obrót wekslami wymaga pewnej wiedzy i wprawy", FiP z 4 czerwca). Jest to pożądana sytuacja w normalnym obrocie weksla, odbywającym się na długo przed upływem terminu jego płatności, kiedy to przedsiębiorca chcący zapłacić za transakcję wekslem zamiast wystawiać nowy dokument, z którego odpowiadałby przed wierzycielem tylko on sam, zbywa weksle, których nie jest wystawcą, a otrzymał je od swoich dłużników. Ponieważ jednak sprzedaż niezapłaconej wierzytelności odbywa się zawsze znacznie poniżej jej nominału, wierzyciel zbywając weksel, koniecznie musi wyłączyć swoją odpowiedzialność za zapłatę. Odbywa się to przez dokonanie indosu z odpowiednią klauzulą ("bez obliga") albo przez zbycie weksla na drodze cesji wierzytelności.

Strony internetowe firm windykacyjnych są pełne reklam, według których przedsiębiorstwa te skupują wierzytelności. Jednak w praktyce takie transakcje zachodzą na rynku stosunkowo rzadko. Wielu wierzycieli masowych sprzedaje co prawda całe pakiety długów firmom windykacyjnym, odbywa się to jednak w cenie będącej niewielkim ułamkiem ich nominalnej wartości. Pewną formą kupowania wierzytelności jest również usługa faktoringu bez regresu, wymaga ona jednak oddawania wierzytelności w chwili ich powstawania, a dłużnicy są uważnie badani przez faktora przed przyjęciem ich długów do faktoringu. Jeśli wierzyciel szuka firmy, która zapłaci mu żywą gotówką za wierzytelności, co do których on sam już po terminie płatności przekonał się, że są trudne do wyegzekwowania, to raczej takiej oferty nie znajdzie.

Dłużnik dłużnika

Wyjątkiem jest sytuacja, gdy wierzyciel znajdzie podmiot będący dłużnikiem jego dłużnika. Wierzyciel nie może bowiem odmówić przyjęcia zapłaty wierzytelności wystawionym przez siebie wekslem. Oznacza to, że dłużnicy dłużnika przedsiębiorcy chętnie kupią weksle wystawione przez ich wierzyciela nawet za cenę niewiele odbiegającą od nominału i wykorzystają je do spłaty swojego zobowiązania. Warto zatem rozejrzeć się w sieci powiązań między firmami i sprawdzić, czy nie istnieją podmioty, które chętnie oszczędzą część gotówki potrzebnej do spłaty swoich długów istniejących wobec wystawcy posiadanego przez przedsiębiorcę weksla. Wierzytelności takie mogą być sprzedawane nawet za 80-95 proc. ich nominalnej wartości, co może być akceptowalną ceną dla przedsiębiorcy szukającego jak najszybszej drogi do odzyskania gotówki. W tym przypadku bezsporne udowodnienie roszczenia wekslem będzie z pewnością czynnikiem ułatwiającym dokonanie takiej transakcji. Ewentualny nabywca nie będzie musiał przeznaczać znacznych zasobów czasu i środków na badanie zasadności oferowanej mu do zakupu wierzytelności.

Samodzielnie czy z prawnikiem

Jeśli polubowne metody otrzymania zapłaty za weksel zawiodą, a nikt wierzytelności kupić nie zechce, kolejnym etapem będzie wytoczenie powództwa sądowego. Pozew z weksla jest jednym z prostszych i wiele osób radzi sobie z tym zagadnieniem bez pomocy kancelarii prawnej. Mając poprawnie wypełniony weksel, trudno na etapie pozywania zrobić błąd, który wykluczałby otrzymanie nakazu zapłaty. Z drugiej strony, jak wynika z moich obserwacji, osobom niebędącym prawnikami, tworzącym pozew po raz pierwszy w życiu, zdarzają się błędy, które mogą istotnie przedłużyć całe postępowanie. I to mimo wspomagania się dobrymi informacjami. Najczęściej dotyczy to nieprawidłowego okresu naliczania odsetek, zdarzają się też drobne błędy w wypełnianiu urzędowego formularza pozwu (co prawda do skorygowania na dalszym etapie postępowania).

Uproszczone czy zwykłe

Podstawowym pytaniem wierzyciela chcącego dochodzić na drodze sądowej roszczenia z weksla jest na ogół to, czy stosować przepisy o postępowaniu uproszczonym. Tryb ten obowiązuje w przypadku dochodzenia roszczeń wynikających z umów, których kwota nie przekracza wspomnianej sumy 10 000 zł (art. 505[1] kodeksu postępowania cywilnego). Odpowiedź twierdząca oznacza, że konieczne jest skorzystanie z tak zwanego urzędowego formularza pozwu (oznaczanego literą "P", do ściągnięcia z internetowej strony Ministerstwa Sprawiedliwości lub dostępnego w budynkach sądów) oraz uiszczenie opłaty sądowej wyliczonej w inny niż tradycyjny sposób.

Powstaje wątpliwość, czy weksel jest roszczeniem wynikającym z umowy. W myśl emisyjnej teorii powstania zobowiązania wekslowego - tak, ponieważ do wykreowania wierzytelności jest potrzebne nie tylko podpisanie weksla, lecz także jego wręczenie remitentowi (pierwszemu wierzycielowi wekslowemu). Mamy zatem umowę pomiędzy wystawcą a remitentem zawartą na zasadach prawa wekslowego.

Duża część sądów i sędziów wychodzi jednak z założenia (zakładając, że ich decyzje są wynikiem własnych przemyśleń, a nie zastanych procedur), że wystawienie weksla jest czynnością jednostronną, niewynikającą z umowy, zatem roszczenia nie dochodzi się w postępowaniu uproszczonym bez względu na kwotę.

Rozważania te są istotne dla wierzyciela, któremu zależy na jak najszybszym otrzymaniu nakazu zapłaty. Jeśli nie wiemy - a zazwyczaj tak właśnie jest - jak do tego zagadnienia będzie podchodził sędzia wydający nakaz zapłaty, w przypadku dochodzenia roszczenia z weksla o sumie nie większej niż 10 000 zł racjonalny wierzyciel powinien złożyć pozew na formularzu urzędowym, z kolei opłatę sądową uiścić w kwocie wyliczonej dla tego postępowania, dla którego jest wyższa.

Złożenie pozwu na formularzu urzędowym w sytuacji, gdy postępowanie będzie rozpatrywane w trybie zwykłym, nie jest błędem, podczas gdy sytuacja odwrotna - standardowo sporządzony pozew w postępowaniu uproszczonym - skutkuje wezwaniem do usunięcia braków formalnych. W przypadku uiszczenia zbyt wysokiej opłaty sądowej nadpłata będzie zwrócona powodowi.

Ile to kosztuje

Postępowanie nakazowe, możliwe do przeprowadzenia na podstawie weksla niebudzącego wątpliwości i o prawidłowej treści, już na samym wstępie objęte jest - jak wspomniano - przywilejem niższej opłaty sądowej. Wierzyciel musi uiścić tylko jedną czwartą tego, do czego byłby zobowiązany, dochodząc tej samej kwoty w postępowaniu upominawczym. Oznacza to, że zamiast 5 proc. opłaty sądowej powód winien uiścić tylko 1,25 proc. W przypadku postępowania uproszczonego zamiast liniowej stawki procentowej do obliczeń używa się widełek wartości przedmiotu sporu i stałych kwot opłaty sądowej w granicach dochodzonych kwot tam zakreślonych. Przywilej obniżenia opłaty o trzy czwarte przysługuje również w postępowaniu uproszczonym. W każdym przypadku wyliczona opłata nie może być niższa niż 30 zł.

WZÓR

Warszawa, 23 sierpnia 2013 r.

Powód: Karol Polewacki

PESEL 78121700081

ul. Izabelli 7f m. 75

01-745 Warszawa

Pozwany: Andrzej Malinowski

PESEL 69050504317

ul. Kaliska 16 m. 16

02-316 Warszawa

Do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie

Wartość przedmiotu sporu: 20 000 zł (dwadzieścia tysięcy zł)

Wnoszę o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym i orzeczenie w nim, że pozwany - Andrzej Malinowski - jest zobowiązany do zapłaty na rzecz powoda - Karola Polewackiego - sumy 20 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 12 lipca 2013 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie na rzecz powoda kosztów procesu według norm przepisanych.

Powód - Karol Polewacki - jest remitentem-posiadaczem weksla wystawionego 15 marca 2010 r., zgodnie z treścią którego pozwany Andrzej Polewacki zobowiązuje się do bezwarunkowej zapłaty na jego rzecz sumy 20 000 zł w dniu 11 lipca 2013 r. Weksel ten w terminie płatności został pozwanemu przedstawiony do zapłaty, ten jednak jej odmówił.

{podpis powoda}

Załączniki:

1. Weksel (oryginał, w odpisach pozwu - kopia).

W przypadku posługiwania się urzędowym formularzem pozwu w postępowaniu uproszczonym każdy element (dane stron, oznaczenie sądu, żądanie wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, wskazanie wysokości dochodzonej kwoty, termin i sposób naliczania odsetek, jak również uzasadnienie swojego żądania i lista załączników, czyli w tym przypadku weksla) powinien być umieszczony w przeznaczonym do tego celu polu.

W ramach cyklu "Akademia prawa wekslowego" ukazały się:

● "Weksle in blanco przedsiębiorca powinien wystawiać wstrzemięźliwie" (FiP z 16 kwietnia)

● "O czym pamiętać, wystawiając weksel zupełny" (FiP z 7 maja)

● "Przedsiębiorcy nie doceniają możliwości weksla" (FiP z 14 maja)

● "Obrót wekslami wymaga pewnej wiedzy i wprawy" (FiP z 4 czerwca)

● "Przychodzi wierzyciel do dłużnika, a ten nie musi płacić" (FiP z 11 czerwca)

● "Zapłacić temu, kto się zgłosił, a sądzić się ze zbywcą" (FiP z 16 lipca)

@RY1@i02/2013/170/i02.2013.170.21500070c.802.jpg@RY2@

Lech Malinowski doradca finansowy, specjalista prawa wekslowego

Lech Malinowski

doradca finansowy, specjalista prawa wekslowego