Przychodzi wierzyciel do dłużnika, a ten nie musi płacić

W pierwszych odcinkach Akademii opisywaliśmy weksel jako bezwarunkowe zobowiązanie do zapłaty pewnej kwoty określonej osobie. Wygląda zatem na pierwszy rzut oka, że nie powinno dochodzić do sytuacji, kiedy wystawca odmawia dokonania zapłaty (pomimo posiadania na nią środków) i odmowę tę chciałby usankcjonować w wytoczonym wobec niego postępowaniu sądowym. Skoro bowiem weksel jest bezwarunkowym przyrzeczeniem zapłaty, a pod nim znajduje się podpis wystawcy, to w świetle teorii roszczenie jest po prostu bezwarunkowo należne.

Jednak ponieważ sprawy wekslowe dotyczą zawsze pieniędzy, czyli są poważne i budzą dużo emocji, to i spory o zapłatę weksla często należą do ciekawych, również dla stron niezaangażowanych w proces. Tutaj sprawdza się zasada, że praktyka jest od teorii o wiele ciekawsza.

Dziś nieco porad dla dłużników, podpowiedzi, na co powinni zwrócić uwagę, kiedy wierzyciel przychodzi do nich po zapłatę z weksla oraz jakich argumentów mogą użyć, aby zapłaty zgodnie z prawem odmówić. Może być to również poradnik dla wierzycieli strzegący ich przed błędami mogącymi mieć dla nich ujemne skutki finansowe.

Od czego zacząć

Pierwsze, co powinien zrobić wystawca weksla po skierowanym do niego żądaniu wykupu weksla, to dokładne zapoznanie się z dokumentem. Trzeba sprawdzić, czy weksel faktycznie zawiera odpowiedni podpis oraz czy jest w oryginale. Często weksle wystawia się w formie normalnego wydruku z drukarki, co powoduje, że sporządzenie kolorowej kopii tak podpisanego blankietu na pierwszy rzut oka może zmylić dłużnika. Jeśli zapłaci on omyłkowo za kopię weksla, nie będzie mógł się w przyszłości bronić przed żądaniem zapłaty skierowanym doń przez posiadacza oryginału.

Kolejną czynnością jest sprawdzenie treści weksla. Jeśli jest błędna, to bez względu na to, czy nanieśliśmy ją sami przy podpisywaniu weksla, czy też została wpisana przez posiadacza na wręczonym mu wekslu in blanco, dokument taki jest nieważny i nie powoduje obowiązku zapłaty. Wówczas ewentualne roszczenie o zapłatę może być skierowane tylko na podstawie innych niż weksel umów.

Brak wprawy kosztuje

Przykłady błędnej treści weksla są bardzo różne. Przede wszystkim należy pamiętać, że weksel może mieć tylko jeden termin płatności, jedną datę wystawienia, jedno miejsce wystawienia i jedno miejsce płatności. Nieważnym zatem będzie weksel zawierający na przykład dwa miejsca płatności ("Płatny w siedzibie naszej firmy w Krakowie lub w oddziale w Myślenicach") czy więcej jak jedną datę płatności ("W dniach 17-21 czerwca 2013 r. zapłacę za ten weksel..."). Z dużą ostrożnością należy podchodzić do klauzuli określającej termin płatności "do dnia" ("Do dnia 30 czerwca 2013 r. zapłacę za ten weksel..."). Podchodząc do takiego zapisu z charakterystycznym dla obrotu wekslowego rygoryzmem formalnym, należy uznać, że weksel z tak oznaczoną datą płatności zawiera wiele następujących po sobie terminów płatności (od dnia jego wystawienia aż do dnia wskazanego na wekslu), co oznaczałoby nieważność takiego zobowiązania. W literaturze autorów specjalizujących się w prawie wekslowym nie brak takich właśnie opinii, choć są też i zdania odmienne, również w orzecznictwie.

Nie tylko nadmiar, lecz także brak którejś z obowiązkowych klauzul może powodować nieważność weksla, na przykład brak oznaczenia waluty, w jakiej zobowiązanie ma być płatne. [przykład]

W toku sprawdzania poprawności treści weksla należy oczywiście również potwierdzić, że osobą żądającą od nas zapłaty rzeczywiście jest podmiot wskazany na wekslu jako remitent albo nabywca weksla na podstawie nieprzerwanego ciągu indosów. Jeżeli prawa do weksla nie przeszły na posiadacza na podstawie indosu, tylko na przykład cesji albo spadkobrania, możemy żądać dowodów poświadczających odpowiedni stan prawny (np. umowę cesji lub stwierdzenie nabycia spadku).

Uważnie patrzeć na datę

Jeśli trafił do nas do zapłaty weksel, którego termin płatności upłynął już dawno, warto sprawdzić, czy roszczenie nie uległo przedawnieniu. Następuje to po 3 latach od terminu płatności weksla (w przypadku weksli płatnych w określonym dniu). Weksle płatne za okazaniem, które nie zostały dotychczas przedstawione do zapłaty, przedawniają się w ciągu 4 lat od daty ich wystawienia. Jest to zasada generalna, w drodze wyjątku okres ten może się jednak zmieniać w zależności od skrócenia lub wydłużenia czasu na przedstawienie weksla do zapłaty przez użycie w wekslu odpowiednich klauzul.

Patrząc na datę wystawienia weksla, należy również ocenić, czy w czasie tym podpisujący weksel miał zdolność do zaciągnięcia zobowiązania wekslowego. W przypadku osoby fizycznej ma to drugorzędne znaczenie praktyczne. Chodzi bowiem o stwierdzenie, czy w tym czasie wystawca nie był niepełnoletni lub ubezwłasnowolniony, a takie sytuacje się raczej nie zdarzają. Większą rolę odgrywa to w przypadku weksli wystawionych przez przedsiębiorców. Wówczas trzeba zwrócić uwagę, czy w dniu wystawienia podpisana pod wekslem w imieniu firmy osoba (lub osoby) miała prawo do jej reprezentacji.

Wszystkie powyższe zarzuty mogą być podnoszone przez wystawcę wobec każdego posiadacza weksla - czyli nie tylko remitenta, lecz także nabywcy w drodze indosu.

Inaczej sytuacja wygląda w przypadku zarzutów dotyczących nie samej treści weksla, ale pozawekslowych stosunków między wystawcą a remitentem. Co do zasady zarzuty takie nie mogą być podnoszone wobec innych niż remitent posiadaczy weksla. Jakie to zarzuty i jakie są wyjątki od wspomnianej zasady - o tym w kolejnym odcinku Akademii.

PRZYKŁAD

Częste błędy

Brak oznaczenia waluty, w jakiej weksel będzie płatny, to uchybienie, które często można spotkać w wekslach występujących w realnym obrocie.

Myślenice, 18 czerwca 2013 r.

Dnia 25 czerwca 2013 r. zapłacę za ten weksel

na zlecenie Marty Gaworskiej

sumę 1000,- (jeden tysiąc)

Płatny w Myślenicach

{podpis}

@RY1@i02/2013/111/i02.2013.111.215000700.803.jpg@RY2@

Lech Malinowski doradca finansowy, specjalista prawa wekslowego

Lech Malinowski

doradca finansowy, specjalista prawa wekslowego