Jak firmy inwestycyjne będą traktować przedsiębiorców

Zmiana ustawy o obrocie instrumentami finansowymi z 4 września 2009 r., obowiązująca od 21 października 2009 r. dostosowała regulacje dotyczące usług maklerskich do przepisów Unii Europejskiej. Niemniej implementację dyrektyw MiFID (od ang. Markets in Financial Instruments Directive) i unijnych przepisów z nimi związanych rozdzielono między ten akt i rozporządzenie ministra finansów. Sposób zawierania transakcji i dokonywania rozliczeń, klasyfikowanie klientów do różnych kategorii (profesjonalnych i detalicznych) ze względu na ich wiedzę o instrumentach finansowych czy ustanawianie zabezpieczeń spłaty kredytów i pożyczek udzielanych na nabycie instrumentów finansowych wynika z rozporządzenia. W akcie wykonawczym zostało również uregulowane przekazywanie informacji klientom, badanie odpowiedniości dla nich usług inwestycyjnych czy postępowanie wynikające z zobowiązania do działania na warunkach najbardziej korzystnych dla klienta, podobnie jak procedury związane z konfliktami interesów. Dlatego bez rozporządzenia banki oferujące instrumenty finansowe mogły się tłumaczyć, że trudno im nawet przygotowywać procedury pozwalające stosować ustawę. Związek Banków Polskich natomiast nadal utrzymuje, że nawet po 17 grudnia, kiedy zaczęło obowiązywać rozporządzenie, klienci i tak nie mają na razie co liczyć na traktowanie zgodne z ustawą i rozporządzeniem, bo - w opinii banków - dyrektywy UE nie obowiązują ich, a polskie prawo daje instytucjom finansowym jeszcze pół roku na przygotowanie się do stosowania nowych, czyli od lat powszechnie znanych zasad uczciwości kupieckiej. W rozporządzeniu zapisano bowiem m.in., że wszelkie informacje kierowane przez firmę inwestycyjną (także bank) do klientów lub potencjalnych klientów (również reklamowe) muszą być rzetelne i nie mogą budzić wątpliwości ani wprowadzać w błąd. Gdyby natomiast zawierały porównanie, to powinno ono być miarodajne i musi wskazywać źródła informacji. Jeśli natomiast jest w nich mowa o wynikach uzyskanych kiedyś z inwestycji w określony instrument finansowy, to konieczne jest ostrzeżenie, że nie ma gwarancji osiągnięcia podobnych rezultatów w przyszłości.

Klientowi detalicznemu, czyli takiemu, który nie musi mieć żadnej wiedzy o instrumentach finansowych, trzeba przy tym uświadomić poziom ryzyka inwestycyjnego związanego z konkretnymi usługami. On zaś musi przedstawić informacje o swym doświadczeniu, żeby można było ocenić, czy określony produkt jest dla niego odpowiedni. Niezbędne stanie się również przekazywanie przez przedsiębiorcę informacji o jego sytuacji finansowej, źródłach i wysokości stałych dochodów, aktywach, inwestycjach, posiadanych nieruchomościach czy stałych zobowiązaniach. Klient będzie również pytany o cele, preferowany okres inwestycji i o oczekiwania co do poziomu oraz profilu ryzyka. I jeśli firma inwestycyjna (także bank), która nie prowadzi na rzecz klienta doradztwa inwestycyjnego ani nie zarządza jego portfelem, oceni, że określony instrument finansowy lub usługa są dla niego nieodpowiednie, to powinna o tym ostrzec.

Poza tym przed zawarciem umowy o świadczenie usług dotyczących instrumentów finansowych bank musi przekazać (np. przez zamieszczenie na swojej stronie internetowej) szczegółowe informacje o sobie i o usłudze, która ma być świadczona. Jeśli zaś firma działa za pośrednictwem agenta, to musi również o tym zawiadomić. Dla klienta nieprofesjonalnego ważne jest również obowiązkowe wskazanie łącznej ceny, którą będzie musiał zapłacić (z wyszczególnieniem opłat, kosztów oraz wszelkich podatków, przy czym prowizje przedstawia się w rozbiciu na poszczególne pozycje).

Gdyby transakcja opiewała na którąś z walut obcych, niezbędne będzie jej wskazanie wraz z kosztami wymiany i sposobem ustalania kursów wymiany. Niezbędna stanie się też informacja o możliwości pojawienia się innych kosztów, w tym podatków.

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

Podstawa prawna

Rozporządzenie ministra finansów z 20 listopada 2009 r. w sprawie trybu i warunków postępowania firm inwestycyjnych, banków, o których mowa w art. 70 ust. 2 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, oraz banków powierniczych. Weszło w życie 17 grudnia 2009 r. (Dz.U. nr 204, poz. 1577).