Ograniczenie odpowiedzialności członka zarządu

radca prawny, partner zarządzający Kancelarii Krawczyk i Wspólnicy

Odpowiedzialność członka zarządu za szkodę wyrządzoną spółce podlega zarówno reżimowi tzw. odpowiedzialności deliktowej, dotyczącej ogólnej odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, jak i reżimowi tzw. odpowiedzialności kontraktowej dotyczącej wykonywania zobowiązań.

Oba przypadki odpowiedzialności regulują przepisy kodeksu cywilnego (k.c.). Z art. 443 k.c. wynika, że jeśli zachowanie członka zarządu będzie wypełniało znamiona czynu niedozwolonego, może on odpowiadać wobec spółki na podstawie ogólnych przepisów o odpowiedzialności deliktowej, niezależnie od treści umowy łączącej go ze spółką.

Regulacja art. 443 k.c. posiada zasadnicze znaczenie dla możliwości uregulowania odpowiedzialności członków zarządu, ponieważ pozwala na wprowadzenie do kontraktu menedżerskiego postanowień ograniczających odpowiedzialność członka zarządu za szkody wyrządzone spółce. Ograniczenie takie może w szczególności określać kwotową granicę odpowiedzialności członka zarządu wobec spółki. Warto jednak pamiętać, że nie można wprowadzić do kontraktu menedżerskiego postanowień ograniczających odpowiedzialność członka zarządu, w przypadku gdy szkoda została przez niego wyrządzona umyślnie.

Członkowie zarządu posiadają także inne możliwości zabezpieczenia się przed poniesieniem omawianej odpowiedzialności. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, gdy ich działanie będzie zgodne z prawem oraz postanowieniami umowy/statutu spółki, a mimo to wiązać się będzie ze znacznym ryzykiem poniesienia przez spółkę szkody. Jednym ze sposobów jest swoiste przerzucenie ciężaru odpowiedzialności działań podejmowanych przez członków zarządu na organ właścicielski spółki, tj. na zgromadzenie wspólników lub akcjonariuszy.

Członkowie zarządu mogą zażądać od wspólników/akcjonariuszy podjęcia uchwał upoważniających ich do podjęcia działań, które w przyszłości mogą wiązać się dla spółki z ryzykiem poniesienia szkody. W przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - na podstawie art. 207 kodeksu spółek handlowych, wspólnicy mogą wydawać zarządowi wiążące polecenia również na bieżąco, niezależnie od treści umowy spółki, o ile w umowie spółki nie znalazł się zapis wprost wyłączający taką możliwość.

Trzeba podkreślić, że dyrektywy podjęcia przez zarząd określonych działań, wynikające z uchwał wspólników, nie stanowią jedynie zaleceń lub sugestii, co do których zarząd mógłby się nie zastosować, uzasadniając to dla przykładu inną koncepcją rozwoju spółki lub odmienną oceną skutków ekonomicznych zalecanych działań. Dyrektywy takie stanowią dla zarządu w pełni wiążące polecenia, a niezastosowanie się do nich stanowi naruszenie obowiązującego prawa. W takim przypadku członkowie zarządu nie odpowiadają za realizację błędnych decyzji gospodarczych wspólników. Negatywne konsekwencje ponoszą w takim przypadku wyłącznie wspólnicy.

Członkowie zarządu mogą również doprowadzić do przyjęcia przez organy właścicielskie spółek szczegółowych regulaminów pracy zarządu, określających zarówno obowiązki zarządu, jak i zakres czynności, jakie zarząd może podejmować pomimo wiążącego się z nimi ryzyka. Przyjęcie powyższego regulaminu w drodze uchwały organu właścicielskiego spółki będzie stanowiło okoliczność, na którą członkowie zarządu będą mogli się powołać w celu ograniczenia swojej odpowiedzialności.

Należy jednak zaznaczyć, że powyższe sposoby ograniczenia odpowiedzialności nie dotyczą przypadków odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki wobec osób trzecich. Odpowiedzialność taka ma miejsce, w przypadku gdy egzekucja wobec spółki okaże się bezskuteczna.

Od takiej odpowiedzialności członek zarządu może uwolnić się poprzez wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego wierzyciel nie poniósł szkody.