Jak odpowiada za długi wspólnik w spółce osobowej

Zasady ponoszenia przez wspólników odpowiedzialności za długi spółki są różne w zależności od ich typu. W każdym jednak przypadku, przeniesienie ogółu praw i obowiązków wspólnika na inną osobę powoduje, że za jej zobowiązania związane z uczestnictwem w spółce odpowiada solidarnie występujący oraz przystępujący wspólnik. To samo dotyczy odpowiedzialności za długi samej spółki osobowej.

Za zobowiązania spółki jawnej każdy wspólnik odpowiada bez ograniczenia, całym swoim majątkiem osobistym. W tym przypadku prawo nie przewiduje możliwości wyznaczenia górnej granicy odpowiedzialności za długi. Takie ustalenie może być wprawdzie dokonane w stosunkach między poszczególnymi wspólnikami, ale nie wywoła ono skutku prawnego wobec wierzycieli. Co więcej, należy pamiętać, że osoby należące do spółki odpowiadają za jej długi solidarnie z nią samą oraz z jej pozostałymi członkami. Wierzyciel może zatem żądać zapłaty zaległego zobowiązania w całości lub części od wszystkich wspólników łącznie, od kilku z nich bądź też od każdego z osobna. Jeżeli jedna osoba zapłaci całe zadłużenie, wówczas może domagać się od pozostałych wspólników zwrotu części zapłaconej sumy, występując wobec nich z roszczeniami regresowymi. Zasada nieograniczonej i solidarnej odpowiedzialności wspólników skutkuje tym, że każdy członek spółki staje się z mocy prawa osobistym dłużnikiem jej wierzycieli. W celu złagodzenia tych surowych konsekwencji, ustawodawca wprowadził do obowiązujących przepisów prawa także zasadę odpowiedzialności subsydiarnej. Polega ona na tym, że wierzyciel może dochodzić należności z majątku wspólnika dopiero wówczas, gdy ich egzekucja od spółki okaże się bezskuteczna.

Subsydiarna odpowiedzialność wspólnika nie dotyczy jednie zobowiązań powstałych przed wpisem spółki do rejestru.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, powództwo przeciwko określonemu wspólnikowi może zostać wytoczone przez wierzyciela zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Gdy pozew został wniesiony wyłącznie przeciwko spółce, dochodzący należności nie musi jednak wnosić oddzielnego pozwu przeciwko wspólnikowi. Sąd wydając tytuł egzekucyjny przeciwko spółce, może jednocześnie nadać klauzulę wykonalności przeciwko osobom wchodzącym w jej skład. Ma to miejsce wówczas, gdy egzekucja długu od spółki się nie powiodła lub z góry wiadomo, że będzie bezskuteczna. Wspólnicy ponoszą zatem odpowiedzialność niejako w drugiej kolejności. Jako regułę przyjmuje się natomiast obowiązek spłaty zaciągniętych zobowiązań przez samą spółkę jawną. Podstawową przesłanką odpowiedzialności jest rzeczywiste istnienie długu. Zawarcie w umowie postanowień niezgodnych ze wskazanymi zasadami, nie wywiera skutków wobec osób trzecich. Należy pamiętać, że odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki obejmuje również okres poprzedzający ich przystąpienie. Nie mają oni jedynie obowiązku spłaty należności powstałych w okresie pomiędzy zawarciem umowy spółki jawnej, a jej wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego. Za działania podejmowane w imieniu spółki po jej zawiązaniu odpowiadają solidarnie tylko te osoby, które tych czynności dokonywały. Szczególne zasady odpowiedzialności dotyczą ponadto przypadku, gdy umowa spółki jawnej została zawarta z przedsiębiorcą jednoosobowym, który wniósł do niej przedsiębiorstwo.

Przykład 1

Każdy kto zawiera umowę spółki jawnej z przedsiębiorcą jednoosobowym, który wnosi do spółki przedsiębiorstwo, powinien być świadomy związanych z tym konsekwencji. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, odpowiada on bowiem także za zobowiązania powstałe przy jego prowadzeniu, nawet jeśli powstały przed dniem utworzenia spółki. Odpowiedzialność wspólnika jest jednak w takim przypadku ograniczona do wartości przedsiębiorstwa, według stanu z chwili wniesienia oraz cen z chwili zaspokojenia wierzyciela. Wspólnicy spółki jawnej mogą wyłączyć na podstawie umowy swój udział w ponoszonych stratach. Nie oznacza to jednak wyłączenia solidarnej odpowiedzialności danej osoby za zobowiązania spółki. Wierzyciel może więc dochodzić swoich należności zgodnie z zasadami ogólnymi, bez względu na to, jak ukształtowany jest udział poszczególnych wspólników w zyskach i stratach. W przypadku długów związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa, obowiązek ich spłaty będzie obciążał wspólnika zwolnionego od udziału w stratach, według zasad ogólnych.

Partnerzy mogą wykonywać wolny zawód w spółce prowadzącej przedsiębiorstwo pod własną firmą. Jeżeli się na to zdecydują każdy z nich staje się wspólnikiem spółki partnerskiej. Ta spółka osobowa jest zarezerwowana dla osób fizycznych uprawnionych do wykonywania wolnych zawodów, takich jak lekarz, adwokat, czy tłumacz przysięgły. W spółce partnerskiej przewidziane są zatem szczególne zasady ponoszenia odpowiedzialności przez wspólników. Jest ona bowiem oparta o zasadę uniezależniania się każdego z nich od działalności pozostałych. Partner nie ponosi zatem odpowiedzialności za zobowiązania spółki powstałe w związku z wykonywaniem przez innych wspólników wolnego zawodu w spółce. Takie same reguły dotyczą zadłużeń spółki, które powstały jako następstwo działań lub zaniechań pracowników podlegających kierownictwu innego partnera przy świadczeniu usług. Umowa spółki może jednak przewidywać, że jeden albo większa liczba partnerów godzą się na ponoszenie odpowiedzialności tak jak wspólnik spółki jawnej.

W spółce komandytowej obowiązuje swoista konstrukcja odpowiedzialności, która odróżnia ją od pozostałych spółek osobowych. W jej skład wchodzą bowiem dwie kategorie wspólników. Pierwszą z nich są komplementariusze, którzy ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania spółki. Drugą grupę tworzą natomiast komandytariusze, do których stosuje się pewne szczególne zasady. Odpowiadają oni za długi spółki osobiście, solidarnie oraz subsydiarnie.

Wyrokowi wydanemu przeciwko spółce nie można jednak nadać klauzuli wykonalności przeciwko komandytariuszom. Nie ponoszą oni bowiem odpowiedzialności za długi spółki w sposób nieograniczony, ale tylko do wysokości sumy komandytowej. Jest to kwotowa granica, do której można dochodzić należności z majątku osobistego komandytariusza. Suma komandytowa może zostać w trakcie działalności spółki podwyższona lub obniżona, co wymaga zmiany umowy spółki oraz wpisu w rejestrze przedsiębiorców.

Należy pamiętać, że obniżenie sumy komandytowej nie zawsze odnosi skutek prawny. Nie są nim związani wierzyciele, których wierzytelności powstały przed wpisaniem zmiany do rejestru. Suma komandytowa niesie ze sobą ponadto obowiązek wniesienia wkładu. W umowie spółki określony jest dla każdego komandytariusza wkład umówiony, do którego pokrycia wspólnik się zobowiązuje. Jeżeli w ogóle tego nie dokona, obniżenie sumy komandytowej zmniejszy jego odpowiedzialność osobistą za zobowiązania spółki.

Przykład 2

Umowa spółki przewiduje dla każdego komandytariusza wkład umówiony, który jest on obowiązany pokryć w całości. Jeżeli jest on równy sumie komandytowej, a wspólnik go wywiąże się ze swojego obowiązku, to w ogóle nie ponosi odpowiedzialności z majątku osobistego. Jeżeli komandytariusz wniesie tylko część umówionego wkładu, jego odpowiedzialność jest wyłączona tylko w tym zakresie. Gdy wkład umówiony przewyższa sumę komandytową, to nadwyżka stanowi dobrowolne przysporzenie komandytariusza na rzecz spółki, które nie ulega zwrotowi. W przypadku zwrotu całego lub części wkładu, odpowiedzialność komandytariusza ulega przywróceniu do takiej wysokości, która jest równa wartości dokonanego zwrotu. Inna jest natomiast sytuacja komandytariusza w razie uszczuplenia majątku spółki ze względu na poniesione przez nią straty. Wówczas za zwrot wkładu w stosunku do wierzycieli uważa się każdą wypłatę dokonaną przez spółkę na rzecz komandytariusza, która została dokonana przed uzupełnieniem wkładu do pierwotnej wartości określonej w umowie spółki.

Gdy wniesiony wkład jest niższy od sumy komandytowej, jej redukcja może doprowadzić do całkowitego zwolnienia komandytariusza od odpowiedzialności. Jeżeli po dokonaniu obniżenia, wniesiony wkład będzie nadal niższy od sumy komandytowej, odpowiedzialność z majątku osobistego ulega jedynie redukcji. Należy pamiętać, że komandytariusz przystępując do spółki, odpowiada także za jej zobowiązania istniejące w chwili wpisania go do rejestru. W przypadku zaś zawarcia umowy spółki z przedsiębiorcą prowadzącym przedsiębiorstwo we własnym imieniu i na własny rachunek, komandytariusz odpowiada także za zobowiązania powstałe przy prowadzeniu tego przedsiębiorstwa, a istniejące w chwili wpisu spółki do rejestru.

Ostatnim typem spółki osobowej jest spółka komandytowo-akcyjna. Tworzą ją komplementariusze oraz akcjonariusze. Ci ostatni w ogóle nie odpowiadają za zobowiązania spółki. Obowiązujące przepisy prawa nie normują reguł ponoszenia odpowiedzialności przez komplementariuszy. Podobnie jak w spółce komandytowej, w sprawach nieuregulowanych stosuje się do niej jednak odpowiednio przepisy o spółce jawnej. Jeżeli statut dopuszcza przyjęcie do spółki nowego komplementariusza, taki status może uzyskać dotychczasowy akcjonariusz albo osoba trzecia, za zgodą wszystkich dotychczasowych komplementariuszy. Odpowiada on także za zobowiązania spółki istniejące w chwili wpisania go do rejestru. W spółce komandytowej zgodę w tej kwestii muszą udzielić wszyscy wspólnicy. Osoby, które działały w imieniu spółki komandytowo-akcyjnej po jej zawiązaniu, a przed wpisem do rejestru, odpowiadają solidarnie.

Przykład 3

Istnieją sytuacje, w których akcjonariusze ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania spółki. Pierwsza z nich dotyczy umieszczenia w firmie spółki nazwiska akcjonariusza. Powinna ona zawierać nazwisko bądź pełne brzmienie firmy lub nazwy osoby prawnej noszonych przez jednego lub kilku komplementariuszy oraz dodatkowe oznaczenie spółka komandytowo-akcyjna. Niedopuszczalne jest natomiast zawarcie analogicznych danych akcjonariusza. Odpowiada on wówczas wobec osób trzecich jak komplementariusz, a więc całym swoim majątkiem. Odpowiedzialność ta będzie obejmować zobowiązania spółki, jakie powstały w okresie zamieszczenia nazwiska w firmie spółki. Akcjonariusz może także odpowiadać jak komplementariusz, w przypadku przekroczenia granic reprezentowania spółki jako jej pełnomocnik. Jeżeli dokona w jej imieniu czynności prawnej, nie ujawniając swojego pełnomocnictwa, odpowiada wobec osób trzecich za powstałe skutki bez ograniczenia.

Agnieszka Bobowska

agnieszka.bobowska@infor.pl

Ustawa z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037 z późn. zm.).