Czy można zawiesić członka zarządu w czynnościach i jakie są tego konsekwencje

Zasady wyłaniania członków zarządu spółki akcyjnej zostały określone w ustawie z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (k.s.h.). Zgodnie z nimi zarząd jest powoływany i odwoływany przez radę nadzorczą, chyba że statut spółki stanowi inaczej (art. 368 par. 4 zdanie pierwsze k.s.h.). Kodeks zatem wyraźnie pozwala, żeby statut spółki przewidywał możliwość wyłaniania zarządu przez inny organ, np. walne zgromadzenie, bądź nawet inny podmiot, np. konkretnego akcjonariusza, który w takiej sytuacji zyskuje osobiste uprawnienie. Możliwe wydaje się także takie rozwiązanie, w którym rada nadzorcza ma co prawda prawo wskazania członka zarządu, ale spośród kandydatów zaproponowanych przez inne gremium bądź osobę trzecią. W takiej sytuacji konieczne jest jednak dokładne określenie procedury nominacji w statucie spółki.

Odwołanie członka zarządu powołanego przez radę nadzorczą może nastąpić zarówno uchwałą rady nadzorczej (art. 368 par. 4 zdanie pierwsze k.s.h.), jak i uchwałą walnego zgromadzenia (art. 368 par. 4 zdanie drugie k.s.h.).

Możliwe jest zawieszenie członka zarządu w czynnościach. Oznacza to czasowe wstrzymanie jego kompetencji w zakresie prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania. Członek zarządu zawieszony w czynnościach zostaje wyłączony z bieżących prac zarządu, nie uczestniczy w jego posiedzeniach i podejmowaniu decyzji. Nie ma też prawa do dokonywania jakichkolwiek czynności w zakresie reprezentacji, np. występowania w imieniu spółki przed sądem bądź składania oświadczeń woli. Informacja o zawieszeniu członka zarządu podlega zgłoszeniu do rejestru przedsiębiorców, ponieważ wpływa to na reprezentację spółki. Wymóg ten przewiduje art. 39 pkt 5 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym.

Zawieszenie może nastąpić wyłącznie z ważnych powodów. To, co nimi jest, ocenia organ, mający prawo zawieszenia a więc albo rada nadzorcza (art. 383 par. 1 k.s.h.), albo walne zgromadzenie (art. 368 par. 4 zdanie drugie k.s.h.). Do najbardziej typowych ważnych powodów można zaliczyć: długotrwałą chorobę, podejrzenie o przestępstwo związane z działalnością spółki, podjęcie się prowadzenia interesów konkurencyjnych, tymczasowe aresztowanie, długotrwały wyjazd zagraniczny. Co należy podkreślić, ważne powody nie mają z definicji konotacji negatywnej oceny pracy członka zarządu. Mogą mieć bowiem charakter czysto obiektywnej przeszkody w sprawowaniu funkcji.

Organ zawieszający nie ma obowiązku określenia okresu, na jaki dokonuje zawieszenia, choć byłoby to wskazane. W przypadku nieokreślenia tego czasu, przyjąć należy, że zawieszenie trwa dopóki, dopóty istnieją ważne powody, ale nie dłużej niż kadencja danego członka zarządu. Należy dodać, że weryfikacja, czy przyczyna zawieszenia rzeczywiście stanowiła ważne powody, może nastąpić w postępowaniu sądowym dotyczącym zaskarżenia danej uchwały rady nadzorczej (art. 189 kodeksu postępowania cywilnego) lub walnego zgromadzenia (art. 422 - 425 k.s.h.).

Zawieszenie wpływa na funkcjonowanie zarządu przede wszystkim wtedy, gdy w jego rezultacie brak jest wystarczającej liczby członków organu dla skutecznego reprezentowania spółki. Na przykład chodzi o sytuację, w której następuje zawieszenie jednego z członków dwuosobowego zarządu, a spółka musi być reprezentowana przez dwóch członków zarządu działających łącznie (art. 373 par. 1 k.s.h.); albo też zawieszony zostaje prezes zarządu, który jest samodzielnie uprawniony do reprezentacji w określonym zakresie kluczowym dla funkcjonowania spółki.

Zawieszenie nie powoduje natomiast problemów z reprezentacją spółki akcyjnej, jeśli liczba członków zarządu wykonujących swoje funkcje jest taka, że możliwe jest uzyskanie odpowiedniej - z punktu widzenia zasad reprezentacji - liczby oświadczeń członków zarządu.

Zawieszenie nie oznacza opróżnienia stanowiska członka zarządu spółki akcyjnej. W miejsce zawieszonego członka zarządu nie można zatem powołać nowej osoby. Rada nadzorcza może jednak delegować jednego ze swoich członków na stanowisko w zarządzie, albowiem zachodzi wówczas sytuacja, w której członek zarządu nie może sprawować swojej funkcji (art. 383 par. 1 k.s.h.). Delegowanie daje podstawę do czasowego wykonywania kompetencji konkretnego członka zarządu, którego czynności zostały zawieszone, np. prezesa zarządu. Okres delegacji powinien zostać dokładnie określony w uchwale rady nadzorczej o delegowaniu, przy czym - zgodnie z art. 383 par. 1 k.s.h. - nie może być on dłuższy niż trzy miesiące. Jeżeli delegacja została przewidziana na dłużej, uchwała rady nadzorczej narusza prawo.

Jest to rozwiązanie spotykanie w praktyce, lecz wadliwe, bo niemające podstaw w przepisach prawa. Żaden przepis k.s.h. ani też innej ustawy nie przewiduje powierzenia funkcji prezesa zarządu osobie, która w skład tego zarządu wchodzi, a więc członkowi zarządu. Konstrukcja ta nie mieści się zatem w wyznaczonym przez prawo katalogu dopuszczalnych sposobów kształtowania składu zarządu spółki akcyjnej. Uchwała o "powierzeniu" funkcji prezesa zarządu członkowi zarządu spółki pozostaje zatem w sprzeczności z art. 368 par. 4 oraz art. 383 par. 1 k.s.h. Istnieją zatem podstawy do stwierdzenia jej nieważności (art. 189 kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 58 par. 1 k.c.). Taki wniosek wynika również z wyroku Sądu Najwyższego z 18 lutego 2010 r. (sygn. akt II CSK 449/09, Biul. SN z 2010 roku, nr 4, s. 14).

@RY1@i02/2010/194/i02.2010.194.087.003a.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

dr hab. Katarzyna Bilewska, adwokat, kieruje Zespołem Sporów Korporacyjnych w Kancelarii Salans, specjalizuje się w prawie gospodarczym

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).

Ustawa z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 17, poz. 209, z późn zm.).

Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).