Jak wystąpić z powództwem przeci wko kontrahentowi biznesowemu

Jeśli zobowiązania między przedsiębiorcami nie są realizowane lub jeśli ich wykonanie budzi zasadnicze wątpliwości co do staranności wykonania, kontrahent może dochodzić swych praw na drodze sądowej. Istnieją podstawowe zasady, którymi powinien się kierować, by prawidłowo sformułować powództwo.

W pierwszej kolejności należy dokładnie określić podmiot, wobec którego będzie kierowane roszczenie. Zmiany podmiotowe w postępowaniu w sprawach gospodarczych nie są bowiem dopuszczalne.

W przypadku osób fizycznych pozywa się osobę wskazaną z imienia i nazwiska oraz jej adresu zamieszkania (zameldowania). Jeśli osoba fizyczna prowadzi działalność gospodarczą (tzw. jednoosobowy przedsiębiorca), weryfikujemy nie tylko jej adres zamieszkania, lecz przede wszystkim miejsce prowadzenia działalności zgłoszone w ewidencji działalności gospodarczej.

Jeśli kontrahent prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki, istotne jest, czy jest to spółka cywilna czy spółka prawa handlowego. Spółka cywilna nie jest spółką w rozumieniu kodeksu spółek handlowych, lecz tylko umową cywilnoprawną. Nie posiada ona zdolności procesowej, czyli nie może być pozwana jako niezależny podmiot. Pozywa się więc wszystkich jej wspólników wpisanych do ewidencji działalności gospodarczej, tj. rejestru, w którym spółka cywilna jest ujawniana. Spółki handlowe, np. spółka jawna czy spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym mogą być pozwane jako oddzielne podmioty. Pozywa się więc spółkę np. jawną, komandytową, spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, a nie jej wspólników.

Przedsiębiorca powinien ustalić, do którego sądu należy skierować powództwo. Chodzi zarówno o sąd właściwy miejscowo, jak i rzeczowo, tj. czy będzie to sąd rejonowy czy też sąd okręgowy.

W pierwszej kolejności musi więc zweryfikować zapisy umowy zawartej z podmiotem przeciwko któremu występuje z pozwem. Umowy mogą zawierać tzw. klauzule arbitrażowe wskazujące na konieczność rozpoznania sprawy przed sądem polubownym, albo mogą zawierać tzw. elementy umowy prorogacyjnej, czyli takiej, w której strony decydują się na wybór konkretnego sądu powszechnego (nie polubownego), np. według siedziby powoda.

Jeśli przedsiębiorca w umowie nie określili sądu właściwego dla rozpatrzenia sporu, przy wyborze sądu właściwego do skierowania powództwa należy się kierować przepisami kodeksu postępowania cywilnego. Najczęściej sądem właściwym jest sąd siedziby pozwanego przedsiębiorcy. Przepisy wskazują też szczególne regulacje, tj. tzw. właściwość miejscową wyłączną. Oznacza to, że powództwo może być wytoczone tylko przed danym sądem. Dla przykładu spory dotyczące własności nieruchomości mogą być wytoczone tylko przez sądem miejsca położenia nieruchomości. Istnieje także właściwość miejscowa sądu przemienna, tj. taka, w której można wybrać sąd pomiędzy dwoma wskazanymi w przepisie, np. roszczenie majątkowe przeciwko spółce (przedsiębiorcy) można wytoczyć według miejsca jej siedziby lub zakładu, w którym jest wykonywana działalność związana z roszczeniem.

Przepisy kodeksu postępowania cywilnego wskazują także na tzw. właściwość rzeczową. W praktyce właściwość ta wskazuje, który typ spraw jest rozpoznawany przez sąd rejonowy, a który przez sąd okręgowy. Zasadą jest, że większość spraw rozpoznaje sąd rejonowy. Ustawodawca powierzył jednak rozpoznawanie sądowi okręgowemu co do zasady następujących spraw:

● o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz o rozwiązanie przysposobienia,

● o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych,

● o roszczenia wynikające z prawa prasowego,

● o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, a w postępowaniu w sprawach gospodarczych 100 tysięcy złotych, oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania, o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami, o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz spraw rozpoznawanych w elektronicznym postępowaniu upominawczym,

● o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni,

● o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie nieistnienia uchwał organów osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną,

● o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji.

Wnosząc powództwo, należy uiścić opłatę sądową. Zazwyczaj jest to tzw. opłata stosunkowa stanowiąca 5 proc. wartości przedmiotu sporu, tj. kwoty, której dochodzi się w powództwie. Opłata może mieć też charakter stały i jest wskazana wprost w ustawie, np. w przypadku eksmisji wynosi ona 200 zł. Gdy nie można określić wartości przedmiotu sporu, wpłaca się wskazaną przez sąd opłatę tymczasową. Opłaty sądowe nie mogą przekroczyć kwoty 100 tys. zł. Jest to pułap maksymalny niezależnie od wartości przedmiotu sporu.

Opłaty te wnosi się albo w formie gotówkowej w kasie sądu albo przelewem, którego dokonanie potwierdza się wydrukiem z systemu bankowego (patrz rozporządzenie w sprawie uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych).

Przedsiębiorcy mogą też wnosić o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, pod warunkiem udokumentowania złej sytuacji majątkowej. W przypadku osób fizycznych prócz wniosku zgłoszonego zazwyczaj w pozwie należy przedłożyć oświadczenie o stanie majątkowym na specjalnie do tego przeznaczonym formularzu. W przypadku spółek należy wskazać na rzeczywisty brak możliwości ponoszenia kosztów sądowych, nie tylko brak środków na koncie firmowym.

Trudnym zadaniem, lecz niezwykle ważnym, jest prawidłowe określenie wartości przedmiotu sporu. W przypadku powództw o zapłatę jest to dochodzona kwota pieniężna, do której, co do zasady, nie wlicza się odsetek ani pożytków. Przepisy kodeksu postępowania cywilnego oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego są pomocne przy określaniu wartości przedmiotu sporu w sprawach o innym niepieniężnym charakterze.

Składając powództwo do sądu właściwego, należy mieć na względzie fakt, iż sąd będzie rozpoznawał je w określonym trybie. Sprawy między przedsiębiorcami są przedmiotem rozpoznania w postępowaniu w sprawach gospodarczych.

W określeniu sprawy gospodarczej pomocne są przepisy kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z nimi reguły wynikające z postępowania gospodarczego stosuje się w sprawach ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej (sprawy gospodarcze). Zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez którąkolwiek ze stron stosunku cywilnego po jego powstaniu nie wyłącza zastosowania przepisów o postępowaniu w sprawach gospodarczych.

Kodeks wskazuje także konkretne sprawy, które uznaje się za gospodarcze. Są to sprawy:

● ze stosunku spółki oraz dotyczące roszczeń, o których mowa w art. 291-300 i art. 479-490 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych,

● przeciwko przedsiębiorcom o zaniechanie naruszania środowiska i przywrócenie do stanu poprzedniego lub naprawienie szkody z tym związanej oraz zakazanie lub ograniczenie działalności zagrażającej środowisku,

● do właściwości sądów na podstawie przepisów o ochronie konkurencji, prawa energetycznego, prawa telekomunikacyjnego, prawa pocztowego oraz przepisów o transporcie kolejowym,

● przeciwko przedsiębiorcom o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone.

Prowadzenie sprawy w trybie postępowania w sprawach gospodarczych wiąże się z poważnymi konsekwencjami procesowymi. Otóż w sprawach tych stosuje się przepisy o prekluzji dowodowej. Przez prekluzję dowodową należy rozumieć niemożność wykorzystania danego dowodu, który nie zostanie powołany we wskazanym przez przepisy terminie. Choć nie wyłącza to możliwości przeprowadzenia danego dowodu z urzędu przez sąd orzekający, to jednak z uwagi na poszanowanie równości stron w procesie strony postępowania powinny dążyć do powoływania dowodów na obronę stawianych przez siebie tez, nie czekając na działanie sądu orzekającego w tym przedmiocie. Powód winien przedstawić wszystkie znane mu istotne dowody w pozwie, zaś pozwany powinien wyczerpać listę swych dowodów w odpowiedzi na pozew. Dodatkowo powód powinien wykazać przed sądem, że podejmował próby dobrowolnego rozstrzygnięcia sporu. Z reguły wystarcza wystosowanie do pozwanego przedsiębiorcy przedsądowego wezwania do zapłaty, w którym wyznaczony jest rozsądny termin na dobrowolne spełnienie świadczenia.

Strony co do zasady są także zobowiązane do doręczania sobie bezpośrednio pism procesowych w toku sprawy. Nie dotyczy to pozwu, jednak już odpowiedzi na pozew tak.

Osoba wnosząca pozew może złożyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia. Dla przykładu, wnosząc o wyłączenie wspólnika ze spółki, można wnieść jako sposób zabezpieczenia zakaz zbywania czy też obciążania udziałów. Uniemożliwi to zbycie udziałów na rzecz podmiotu konkurencyjnego. Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Po uzyskaniu przez uprawnionego tytułu wykonawczego dopuszczalne jest udzielenie zabezpieczenia tylko wtedy, jeżeli ma ono na celu zabezpieczenie roszczenia o świadczenie, którego termin spełnienia jeszcze nie nastąpił.

Udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. Przy wyborze sposobu zabezpieczenia sąd uwzględni interesy stron lub uczestników postępowania w takiej mierze, aby uprawnionemu zapewnić należytą ochronę prawną, a obowiązanego nie obciążać ponad potrzebę.

Wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien odpowiadać wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego, a nadto zawierać wskazanie sposobu zabezpieczenia, a w sprawach o roszczenie pieniężne także wskazanie sumy zabezpieczenia oraz uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek. Suma zabezpieczenia powinna odpowiadać wartości przedmiotu sporu.

Przed sądem cywilnym prowadzi się dowód co do okoliczności mających istotne znaczenie w danej sprawie. Dowodzenie powołanych przez daną stronę okoliczności faktycznych spoczywa właśnie na niej - sąd dopuszcza i przeprowadza dowody, weryfikując treść dowodową danego dowodu oraz związek z prowadzoną sprawą. Dobór właściwych źródeł dowodowych oraz prawidłowo sformułowana teza dowodowa, tj. oznaczenie okoliczności, które mają być danym dowodem stwierdzone, będą odgrywały zasadniczą rolę przy wykazaniu słuszności swoich twierdzeń przy przyjętym schemacie powództwa.

Kodeks postępowania cywilnego wskazuje, że można korzystać z następujących źródeł dowodowych:

● dokumentów urzędowych (np. odpisy z rejestrów, postanowień/wyroków sądowych, decyzji administracyjnych) oraz prywatnych (listy, notatki, faktury),

● świadków,

● opinii biegłego (dowód ten przeprowadza sąd, jeśli uzna, że do rozstrzygnięcia sprawy potrzebne jest zasięgnięcie opinii wymagającej wiedzy specjalistycznej),

● przesłuchania stron,

● filmu, telewizji, fotokopii, fotografii, planów, rysunków oraz płyt lub taśm dźwiękowych i innych przyrządów utrwalających albo przenoszących obrazy bądź dźwięki czy też

● grupowego badania krwi.

Sąd może się także posłużyć środkiem dowodowym w postaci oględzin, jeśli konieczny byłby bezpośredni kontakt sądu z przedmiotem takich oględzin.

Mając na względzie fakt, iż co do zasady w postępowaniu cywilnym wszystko może stanowić potencjalny dowód w sprawie, ważne jest, by każdą czynność prawną, uzgodnienia między stronami, zastrzeżenia co do wykonywania umowy, wezwania do wykonania umowy udokumentować. Prawo polskie nie wprowadza jednakże formalnej teorii dowodów, która wskazywałaby na to, który dowód jest bardziej wiarygodny.

W toku formułowania powództwa warto także rozważyć, czy ugoda jest przewidywana jako forma zakończenia sporu sądowego, a nie tylko zapadły w sprawie wyrok. Istotne jest, by z ostrożności procesowej przewidzieć szerokie spektrum konsekwencji, które mogą się wiązać z zawarciem ugody (np. powstanie niepożądanego precedensu).

Prowadzenie sprawy w trybie postępowania w sprawach gospodarczych w znacznej mierze przesądza o kwestii powołania dowodów. Dowody mogą bowiem zostać zgłoszone w pierwszym piśmie procesowych (pozwie lub odpowiedzi na pozew), chyba że potrzeba ich powołania powstała później lub nie były one znane stronom postępowania.

@RY1@i02/2010/164/i02.2010.164.087.0004.001.jpg@RY2@

Przykładowy wzór pozwu o zapłatę

@RY1@i02/2010/164/i02.2010.164.087.0004.002.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Joanna Jasiewicz, adwokat Kancelaria Baker & McKenzie

Joanna Jasiewicz

adwokat Kancelaria Baker & McKenzie

Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.).

Ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. nr 167, poz. 1398 ze zm.).

Rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 31 stycznia 2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U nr. 27, poz. 199).