Spółka nie może zlekceważyć obowiązku zawiadomienia

Kluczowe dla oceny obowiązków zarządów są dwa pojęcia: spółka dominująca oraz spółka zależna. Spółką dominującą może być każda spółka handlowa (w więc nie tylko akcyjna lub z ograniczoną odpowiedzialnością, lecz także jawna lub komandytowa). Spółka taka musi dysponować bezpośrednio lub pośrednio większością głosów na zgromadzeniu wspólników spółki z o.o. albo na walnym zgromadzeniu spółki akcyjnej. Chodzi także o spółki, które są zastawnikami albo użytkownikami udziałów bądź akcji.

Większość w zarządzie

Dominującą jest też taka spółka, która w zarządzie innej spółki kapitałowej (a więc spółki z o.o. albo akcyjnej) dysponuje większością głosów, choćby tylko na podstawie porozumień z innymi osobami. Za spółkę dominującą uważa się także taką, która jest uprawniona do powoływania lub odwoływania większości członków zarządu bądź rady nadzorczej innej spółki kapitałowej (akcyjnej lub z o.o.) albo spółdzielni, także na podstawie porozumień z innymi osobami. Ze spółką dominującą mamy też do czynienia wtedy, gdy członkowie jej zarządu stanowią więcej niż połowę członków zarządu innej spółki kapitałowej albo spółdzielni, albo dysponuje ona bezpośrednio lub pośrednio większością głosów w zależnej spółce osobowej albo na walnym zgromadzeniu spółdzielni (także na podstawie porozumień z innymi osobami).

Wszystkie spółki lub spółdzielnie, nad którymi ma kontrolę spółka dominująca, to spółki bądź spółdzielnie zależne. Niekiedy dwie spółki mają pomiędzy sobą tak skomplikowane powiązania, że trudno jednoznacznie ustalić, która jest dominującą, a która zależną. Zasady rozstrzygania o tym określa szczegółowo art. 4 par. 3 - 5 kodeksu spółek handlowych (k.s.h.).

Co i kiedy się zgłasza

Zgłoszeniu spółce zależnej (akcyjnej lub z o.o.) podlegają informacje o osiągnięciu lub utracie przez spółkę pozycji dominującej. Informacje te zgłasza się też do sądu rejestrowego, ale tylko w razie zdobycia lub utraty dominacji w spółce akcyjnej (art. 5 par. 2 k.s.h.). Obowiązek ten nie dotyczy więc dominacji w spółce z o.o. Co ciekawe, statut może przewidywać, że zamiast ogłoszenia wystarczy zawiadomić wszystkich akcjonariuszy (listami poleconymi, najlepiej za potwierdzeniem odbioru). Ponadto ogłoszenia te są publikowane w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (MSiG). Złożenie przez spółkę wniosku o ogłoszenie w MSiG o osiągnięciu lub utracie pozycji dominującej w spółce akcyjnej powinno nastąpić w terminie dwóch tygodni od zajścia tego zdarzenia. Dzięki temu o fakcie uzyskania kontroli nad taką spółką dowiedzą się inni uczestnicy rynku. Warto jednak pamiętać, że w odniesieniu do czynności dokonanych przed upływem szesnastego dnia od daty ogłoszenia w MSiG podmiot wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego nie może powoływać się na wpis wobec osoby trzeciej, jeżeli ta udowodni, że nie mogła wiedzieć o treści tego wpisu.

Obowiązek dokonywania zgłoszeń należy do spółki dominującej. To jednak nie wszystkie powinności tego podmiotu. Zgodnie z art. 6 par. 1 k.s.h. spółka dominująca ma obowiązek zawiadomić spółkę kapitałową zależną (czyli zarówno akcyjną, jak i z o.o.) o powstaniu stosunku dominacji w terminie dwóch tygodni. Zlekceważenie tego obowiązku grozi zawieszeniem wykonywania prawa głosu z akcji albo udziałów spółki dominującej reprezentujących więcej niż 33 proc. kapitału zakładowego spółki zależnej. Uchwała zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia jest wtedy nieważna z mocy samego prawa (postanowienie SN z 26 stycznia 2011 r., sygn. IV CSK 284/10), chyba że spełnia wymogi kworum oraz większości głosów bez uwzględnienia głosów nieważnych. Nieważności nie będzie więc, gdy udziały lub akcje nie przekraczają 33 proc. kapitału zakładowego albo gdy dominacja nie polega na posiadania stosownej większości głosów.

Sytuację komplikuje jeszcze art. 6 par. 3 k.s.h. Wynika z niego, że nabycie lub wykonywanie praw z akcji albo udziałów przez spółkę zależną uważa się w zasadzie za czynności spółki dominującej.

Prawa akcjonariuszy i menedżerów

Niektóre osoby mogą żądać informacji o tym, czy jakaś spółka zdobyła dominację nad podmiotem, z którym są związani, albo też utraciła taki status. Chodzi o akcjonariuszy, wspólników, członków zarządu albo rady nadzorczej spółek akcyjnych i spółek z o.o. Osoby te mają otrzymać informacje od każdej spółki handlowej (a więc też spółek osobowych np. komandytowej albo jawnej), która jest wspólnikiem albo akcjonariuszem w spółce, z którą są związani. Chodzi o ustalenie, czy spółka jest dominująca lub zależna wobec innej określonej spółki handlowej będącej wspólnikiem albo akcjonariuszem w tej samej spółce kapitałowej. Uprawniony może żądać również ujawnienia liczby akcji lub głosów, jakie spółka posiada w spółce akcyjnej lub z o.o. (w tym również jako zastawnik, użytkownik lub na podstawie porozumień z innymi osobami). Zarówno samo żądanie, jak i skierowana do zainteresowanego odpowiedź powinny być pisemne, a odpowiedzi należy udzielić uprawnionemu oraz właściwej spółce kapitałowej w terminie dziesięciu dni od dnia otrzymania żądania.

Prawo do informacji ulega jednak ograniczeniu przed obradami walnego zgromadzenia akcjonariuszy bądź zgromadzenia wspólników. Jeśli żądanie doszło do adresata później niż na dwa tygodnie przed dniem, na który zwołano zgromadzenie, bieg terminu do udzielenia odpowiedzi rozpoczyna się dopiero w następnym dniu po zakończeniu obrad. Wszystko przez to, że od dnia rozpoczęcia biegu terminu na odpowiedź do dnia jej udzielenia zobowiązana spółka handlowa nie może w ogóle wykonywać praw z akcji albo udziałów w zależnej spółce kapitałowej. Gdyby więc nie było przesunięcia terminu na udzielenie odpowiedzi, to wtedy łatwo byłoby zablokować uczestnictwo i głosowanie takiej spółki na walnym zgromadzeniu.

Umowy pod kontrolą

Istnienie stosunku dominacji i zależności wpływa na zawierane umowy. Tak jest w razie zawarcia przez zależną spółkę z o.o. lub akcyjną umowy kredytu, pożyczki, poręczenia lub innej podobnej umowy z członkiem zarządu, prokurentem lub likwidatorem spółki dominującej. Wymagana jest na to zgoda zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia spółki dominującej. Chodzi także o poręczenie wekslowe bądź czekowe (wyrok Sądu Najwyższego z 5 lutego 2009 r., sygn. I CSK 297/07). Lepiej też mieć taką zgodę przy np. darowiźnie, ustanawianiu zastawu lub hipoteki albo przewłaszczeniu na zabezpieczenie. Czynność dokonana bez wymaganej uchwały będzie nieważna, z tym że zgoda może być wyrażona jeszcze przed dokonaniem czynności prawnej albo najpóźniej w ciągu dwóch miesięcy od jej dokonania. Tak wynika z art. 15 par. 2 oraz art. 17 par. 1 - 2 k.s.h. Dla przykładu: spółka z o.o. udziela pożyczki dawnemu prezesowi, który zasiada w radzie nadzorczej spółki dominującej (mającej 55 proc. udziałów). Zgoda nie jest potrzebna, bo nie przewidziano wymogu uzyskania zgody na czynności dokonane z członkami rady nadzorczej.

Warszawa, 9 grudnia 2011 r.

Żerań Sp. z o.o.

ul. Targowa 68

04-118 Warszawa

KRS 000045768

Kos-Development Sp. z o.o.

ul. Krasnobrodzka 23

03-214 Warszawa

KRS 000044476

Na podstawie art. 6 par. 1 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (DzU. z 2000 r. nr 94, poz. 1037 ze zm.), działając w imieniu Żerań Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie przy ul. Targowej 68 oświadczam, że w związku z faktem nabycia przez naszą spółkę 2 grudnia 2011 r. udziałów w Kos-Development sp. z o.o. od dotychczasowego wspólnika Romana Kowalskiego dysponujemy większością 55 proc. udziałów na zgromadzeniu wspólników Kos-Development sp. z o.o., tym samym wykazujemy dominację w stosunku do Kos-Development sp. z o.o.

Jacek Żerań, prezes zarządu

Załączniki:

- kopia umowy nabycia udziałów,

- odpis z Krajowego Rejestru Sądowego

Spółka dominująca liczy trzech członków zarządu, a spółka zależna ma zarząd jednoosobowy składający się z prezesa, który jednocześnie jest w zarządzie spółki dominującej. Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami wystarczy to do stwierdzenia dominacji. Podobnie będzie, jeśli z pięcioosobowego zarządu spółki dominującej dwóch członków (czyli mniejszość) stanowi cały dwuosobowy zarząd spółki zależnej. Przy ocenie dominacji bierze się pod uwagę liczbę członków zarządów spółek zależnych, a nie dominujących.

@RY1@i02/2011/245/i02.2011.245.21500060c.802.jpg@RY2@

Michał Kosiarski, autor prowadzi firmę konsultingową

Michał Kosiarski

autor prowadzi firmę konsultingową

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).