Wspólnik pozbawiony prawa reprezentacji

W spółce jawnej zasadą jest, że każdy wspólnik ma prawo do reprezentacji spółki i może ją reprezentować samodzielnie. Uprawnienie to obejmuje dokonywanie wszystkich czynności sądowych (np. składanie pism procesowych) i pozasądowych (np. zawieranie umów). Jednak umowa spółki może pozbawiać wspólnika tego prawa.

Takie pozbawienie jest dobrowolne i może nastąpić na dwa sposoby. Po pierwsze wprost. W takim przypadku w umowie zamieszcza się klauzulę negatywną następującej treści: "Wspólnik A nie ma prawa do reprezentacji spółki". Natomiast drugi sposób - pośredni - polega na zamieszczeniu klauzuli pozytywnej: "Prawo do reprezentacji spółki przysługuje wyłącznie wspólnikowi A". Jeśli w umowie nie ma żadnego zapisu na ten temat, oznacza to, że każdy wspólnik będzie miał prawo do reprezentacji spółki. Poza tym umowne wyłączenie prawa do reprezentacji może mieć charakter pierwotny albo wtórny.

Możliwe jest wyłącznie prawa do reprezentacji zarówno w umowie założycielskiej, jak i w umowie zmieniającej umowę spółki. Jeśli w umowie spółki wprowadzono możliwość jej zmiany bez zgody wszystkich wspólników, pozbawienie prawa do reprezentacji może nastąpić nawet wbrew woli wspólnika, którego zmiana dotyczy, a więc po części przymusowo. W spółce jawnej możliwe jest także ustanowienie reprezentacji łącznej z innym wspólnikiem albo prokurentem. W grę mogą wchodzić zatem dwa warianty sposobu reprezentacji. Po pierwsze wspólnicy mogą w umowie przewidzieć, że tylko jeden z nich jest uprawniony do reprezentacji, i wyłączyć innych od wykonywania tego prawa. Mogą też upoważnić jednego wspólnika do reprezentacji samodzielnej, a innym przyznać prawo do reprezentacji łącznej. W tych przypadkach ma miejsce reprezentacja jednoosobowa, ponieważ wspólnik będzie mógł dokonywać wszystkich czynności samodzielnie, np. podpisać umowę najmu w imieniu spółki. Z reprezentacją jednoosobową mamy też do czynienia, kiedy inna osoba np. prokurent albo pełnomocnik ma prawo do reprezentowania spółki. Poza tym możliwa jest jeszcze reprezentacja łączna. Polega ona na łącznym współdziałaniu przy dokonywaniu czynności prawnych co najmniej dwóch osób. Nie ma żadnych przeszkód, żeby umowa spółki poza typową reprezentacją dwóch wspólników wprowadzała bardziej skomplikowane reguły reprezentacji. Mogą one polegać na tym, że wspólnicy są oznaczeni imiennie czy też w inny sposób, np. wspólnik A działający łącznie ze wspólnikiem B.

Wspólnik może zostać pozbawiony prawa do reprezentacji spółki na mocy prawomocnego orzeczenia sądu. Jest to możliwe, jeśli pojawią się ważne powody. W tym przypadku wspólnik jest pozbawiony prawa do reprezentacji wbrew swojej woli. Z żądaniem takim może wystąpić każdy wspólnik, niezależnie czy ma prawo do reprezentacji, czy też nie. Umowa nie może ograniczyć albo pozbawiać prawa do powództwa o odebranie uprawnienia do reprezentacji. Przyjmuje się, że z żądaniem może wystąpić jeden wspólnik, kilku z nich albo wszyscy. Pojęcie ważnych powodów obejmuje wszystkie okoliczności dotyczące wspólnika, które powodują, że nie może on reprezentować spółki bez uszczerbku dla jej interesów, np. choroba psychiczna albo brak dbałości o interesy spółki.

Ewelina Stępień

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).