Jak przekształcić jednoosobową firmę w spółkę kapitałową

Nowa możliwość zmiany formy prawnej z jednoosobowego przedsiębiorcy w spółkę kapitałową obowiązuje od 1 lipca 2011 r., a procedurę przekształceniową wprowadziła ustawa z 25 marca 2011 r. o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. nr 106, poz. 622).

Podstawową zaletą wprowadzonej właśnie metody jest dopuszczalność sukcesji uniwersalnej. Oznacza to, że powstała z przekształcenia spółka niejako dziedziczy wszystkie prawa i obowiązki po przekształconym w nią przedsiębiorcy (np. zezwolenie na sprzedaż alkoholu, licencję na wykonywanie transportu drogowego, koncesję na wydobywanie kopalin). Wyjątkiem są tylko ulgi podatkowe. Wcześniej istniały wprawdzie dwie inne drogi przechodzenia z działalności wpisanej do ewidencji do formy spółki handlowej, które pozostały zresztą do dziś, ale nie miały tej właściwości związanej z przechodzeniem praw. Pierwsza procedura polegała i polega na wniesieniu aportem przedsiębiorstwa jednoosobowego przedsiębiorcy do istniejącej lub nowo tworzonej spółki handlowej. Co ważne, może ona być zarówno kapitałowa, jak i osobowa, a to czasem - przy zmianie formy działalności - wydaje się korzystniejsze, chociażby ze względów podatkowych. Ta ciągle aktualna możliwość pozwala też na wyłączenie z majątku przedsiębiorstwa wnoszonego do spółki składników, które właściciel chce zagospodarować inaczej. Tymczasem przy nowo ustanowionym przekształceniu taka ewentualność nie wchodzi w rachubę.

Druga dopuszczalna od lat procedura wiąże się ze sprzedażą albo darowizną przedsiębiorstwa działającej spółce (chociażby była ona w organizacji). Potem następuje likwidacja indywidualnego przedsiębiorcy. Problemem jednak był i jest w takich razach brak sukcesji uniwersalnej. Nie przechodzą bowiem w takich razach na nowy podmiot ani prawa, ani obowiązki, i to zarówno cywilnoprawne, jak i administracyjnoprawne. W wypadku zastosowania nowej metody zasada kontynuacji obowiązuje. Tym samym spółka przekształcona z działalności wpisanej do ewidencji nabywa ex lege cały majątek przekształconego przedsiębiorcy. Staje się też stroną wszystkich umów przez niego zawartych.

Dokumenty i zakres czynności, które musi podjąć przekształcany podmiot, są zbliżone do wymaganych przy przekształcaniu spółek handlowych. Do przekształcenia przedsiębiorcy stosuje się bowiem - co do zasady - odpowiednio przepisy dotyczące powstania spółki przekształconej. Są jednak w nowej procedurze pewne obostrzenia. I składany plan przekształcenia, i oświadczenie o przekształceniu muszą być sporządzone w formie aktu notarialnego. Obligatoryjne jest również poddanie planu (wraz z wyceną aktywów i pasywów spółki) badaniu biegłego rewidenta. Wyznacza go na wniosek zainteresowanego przedsiębiorcy sąd rejestrowy właściwy ze względu na jego siedzibę. W uzasadnionych przypadkach może wskazać dwóch lub większą liczbę biegłych.

Trzeba wobec tego pamiętać, że inaczej niż przy tworzeniu od początku spółek kapitałowych (pojawia się wówczas spółka w organizacji), zastosowanie nowej procedury może łączyć się z koniecznością wstrzymania na pewien czas działalności. Spółka przekształcona musi bowiem uzyskać także nowy NIP i REGON. A to oznacza, że od chwili przekształcenia do nadania tych numerów nowy przedsiębiorca nie będzie mógł prowadzić bieżącej aktywności gospodarczej.

Po to, by przekształcić firmę wpisaną do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (która zastąpiła gminne ewidencje działalności gospodarczej) w spółkę kapitałową, należy wykonać kilka kroków. Po pierwsze - przedsiębiorca przekształcany sporządza w formie aktu notarialnego plan przekształcenia. Po drugie - plan powinien zostać zbadany przez biegłego rewidenta pod względem poprawności i rzetelności. Na pisemne żądanie biegłego rewidenta przekształcany przedsiębiorca przedłoży mu dodatkowe wyjaśnienia i dokumenty. Wydana zaś w tym trybie opinia - a może to trwać nawet dwa miesiące - musi zostać dołączona do planu (biegły rewident składa ją wraz z planem przekształcenia sądowi rejestrowemu i przekształcanemu przedsiębiorcy). Konieczne są również załączniki, takie jak wycena składników majątku przedsiębiorcy oraz sprawozdanie finansowe na określony dzień w miesiącu poprzedzającym przygotowanie planu przekształcenia. Po trzecie przedsiębiorca, który rozpoczął procedurę, musi złożyć w formie aktu notarialnego oświadczenie o przekształceniu. Powinno ono określać:

● typ spółki, jaka powstanie po przekształceniu,

● wysokość kapitału zakładowego,

● zakres praw przyznanych osobiście przedsiębiorcy przekształcanemu jako wspólnikowi albo akcjonariuszowi (o ile takie przywileje zostały przewidziane),

● imiona i nazwiska członków zarządu spółki przekształconej.

Ostatecznie przekształcany zawiera przed notariuszem umowę spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub podpisuje statut nowej spółki akcyjnej. Na końcu zarząd musi spowodować wpisanie spółki przekształconej do KRS. Kosztuje to 500 zł. Wniosek o wpis przekształcenia do rejestru podpisują i składają wszyscy członkowie zarządu spółki przekształconej. Oni też wnoszą o pierwsze ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, co wiąże się z kolejną opłatą w wysokości 500 zł.

Trzeba też wykreślić indywidualnego przedsiębiorcę z CEIDG. Stanie się to w drodze decyzji administracyjnej organu ewidencyjnego, którym jest obecnie minister gospodarki, po wpisaniu do rejestru przedsiębiorców przekształconej jednoosobowej spółki kapitałowej. Sąd rejestrowy przesyła bowiem niezwłocznie temuż organowi odpis postanowienia o wpisie spółki powstałej wskutek przekształcenia.

Gdy chodzi o nazwę przekształconej spółki, to możliwe jest dopisanie do dawnej firmy jedynie dodatku identyfikującego rodzaj nowego podmiotu (np. Jan Igrekowski SA). Jeżeli jednak modyfikacja jest rozleglejsza, to spółka przekształcona musi podawać w nawiasie dawną firmę obok nowej, z dopiskiem "dawniej" - np. Dachówki sp. z o.o. (dawniej Jan Iksiński pokrycia dachowe). Ten stan rzeczy trwa przez co najmniej rok.

Przekształcenie przedsiębiorcy wpisanego do ewidencji następuje z chwilą wpisu jednoosobowej spółki handlowej do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Dawny jednoosobowy przedsiębiorca staje się jedynym wspólnikiem albo jedynym akcjonariuszem spółki przekształconej.

Trzeba też pamiętać o zapłaceniu podatku od czynności cywilnoprawnych. Wynosi on 0,5 proc. wartości kapitału zakładowego nowej spółki z o.o. lub akcyjnej.

W kwestii prawa do odliczeń VAT i zaliczania do kosztów podatkowych spółki wydatków poniesionych przed przekształceniem nie ma jeszcze jednolitego stanowiska.

Osoby działające za przedsiębiorcę przekształcanego odpowiadają solidarnie przede wszystkim wobec nowej spółki, jej wspólników (po przekształceniu może ich przystąpić wielu) oraz wobec osób trzecich. Ponoszą one odpowiedzialność za szkody wyrządzone działaniem lub zaniechaniem. Chodzi o zawinione zachowania sprzeczne z prawem albo niezgodne z postanowieniami umowy spółki czy statutu.

Tak samo odpowiada osoba fizyczna poddana procedurze przekształceniowej (wobec spółki, wspólników i osób trzecich). Również biegły rewident jest odpowiedzialny wobec przekształcanego za szkody wyrządzone ze swej winy. A jeśli jest kilku biegłych, to odpowiadają solidarnie. Ten zaś, kto się przekształcił, odpowiada solidarnie z przekształconą spółką (która ma osobowość prawną) za zobowiązania, jakie zaciągnął jako przedsiębiorca - osoba fizyczna przed wpisaniem nowego podmiotu do Krajowego Rejestru Sądowego.

Wszystkie roszczenia, które mogłyby być wysunięte wobec osób działających za przekształcanego przedsiębiorcę wobec niego samego, a także wobec biegłych rewidentów przedawniają się z upływem trzech lat, licząc od daty przekształcenia.

@RY1@i02/2011/153/i02.2011.153.210.003a.001.jpg@RY2@

Opłaty związane z przekształceniem

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

dobromila.niedzielska@infor.pl

Art. 551 par. 5, art. 584¹ - art. 584¹³ ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.).

Ustawa z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 168, poz. 1186).