Przedsiębiorca może uratować swoją firmę

W świadomości Polaków pokutuje wizerunek upadłego przedsiębiorcy jako człowieka, który zrujnował swoją firmę i ostatnie wysiłki podejmował w celu wyprowadzenia z niej jak największego majątku, żeby nie wpadł on w ręce wierzycieli. Dość powszechna jest opinia, że upadłość najczęściej jest wynikiem nieudolności w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem. Jest to opinia krzywdząca i najczęściej niesłuszna. W dobie ogromnej siatki połączeń i korelacji gospodarczych często stan niewypłacalności powstaje w wyniku zdarzeń, które były od przedsiębiorcy niezależne i przed którymi nie mógł się zawczasu zabezpieczyć. Oczywiście zdarzają się sytuacje, w których niewypłacalność powstała wskutek błędnych decyzji czy nietrafionych inwestycji, ale ponieważ immanentną cechą działalności gospodarczej jest ryzyko, należy takie sytuacje oceniać przez pryzmat złożoności mechanizmów rynkowych.

Niezależnie od przyczyny niewypłacalności wielu przedsiębiorców pragnie za wszelką cenę utrzymać swoje przedsiębiorstwo i nie pozwolić na jego likwidację. Przedsiębiorcom dysponującym wolą walki, umiejętnościami i pomysłami na uratowanie swego biznesu prawo upadłościowe i naprawcze oferuje wiele narzędzi służących uratowaniu ich firmy. Sytuacja ta dotyczy także tych przedsiębiorców, którzy wprawdzie niewypłacalni jeszcze nie są, ale przewidują powstanie takiego stanu w niedalekiej przyszłości. Szybkie i zdecydowane działania dłużnika mogą przynieść nadspodziewanie dobre rezultaty dla niego samego, ale także dla jego wierzycieli.

Dłużnik, który stał się niewypłacalny, ma obowiązek złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości w terminie 14 dni od dnia powstania stanu niewypłacalności. Niewypłacalność w świetle prawa upadłościowego i naprawczego oznacza zaprzestanie wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych, lub w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, ale dysponującymi zdolnością prawną, także stan, kiedy jego zobowiązania przekroczą wartość majątku, nawet wówczas gdy są na bieżąco wykonywane. Natomiast jeżeli dłużnik nie jest jeszcze niewypłacalny, ale przewiduje taki stan w niedalekiej przyszłości, może wszcząć postępowanie naprawcze.

Co do postępowania upadłościowego, najkorzystniejszym dla dłużnika typem postępowania jest upadłość układowa. Prowadzi ona do zawarcia układu z wierzycielami i skutkuje przetrwaniem przedsiębiorstwa dłużnika (zamiast likwidacji). Co do zasady dłużnikowi pozostawia się zarząd nad własnym majątkiem, powołując jednak nadzorcę sądowego, którego zgoda wymagana jest dla czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu. Natomiast jeżeli dłużnik nie daje rękojmi należytego sprawowania zarządu, powołuje się zarządcę, który przejmuje całość zarządu nad majątkiem dłużnika. Żeby sąd ogłosił upadłość układową zamiast likwidacyjnej, wniosek o ogłoszenie upadłości musi wskazywać, że układ zaspokoi wierzycieli w większym stopniu niż likwidacja.

Katalog elementów, jakie mogą się znajdować w propozycjach układowych, jest otwarty, zatem dłużnik, który ma pomysły na restrukturyzację swego przedsiębiorstwa, może zaproponować wierzycielom wiele różnorodnych rozwiązań. Układ jest znakomitym narzędziem do zabezpieczenia stabilności długów przedsiębiorstwa, bowiem w czasie trwania postępowania upadłościowego nie można egzekwować należności wchodzących do układu przeciw dłużnikowi oraz nie nalicza się odsetek od zobowiązań od ogłoszenia upadłości. Dłużnik może negocjować warunki układu z wierzycielami, proponując np. zamianę części długu na udziały czy akcje, rozłożenia spłaty na raty, odroczenia terminu spłaty czy umorzenia części wierzytelności. W skład propozycji układowych wejść mogą postanowienia o udzieleniu dłużnikowi dodatkowych kredytów, wymogi dotyczące zarządzania firmą, obowiązek restrukturyzacji czy nawet zlecenia naprawy rentowności przedsiębiorstwa zewnętrznym ekspertom. Zawarcie i wykonanie układu najczęściej skutkuje dużo wyższym stopniem zaspokojenia wierzycieli, zaś dłużnikowi umożliwia przetrwanie, odzyskanie konkurencyjności i powrót do aktywnego obrotu gospodarczego. Wymagana jest jednak dobra wola zarówno dłużnika, jak i wierzycieli oraz realne szanse na przywrócenie rentowności przedsiębiorstwu. Dłużnik musi włożyć w to postępowanie dużo energii i zaangażowania. Na szczęście, jeżeli dłużnik chce uratować swą firmę, jego poświęcenie w połączeniu z rzetelnie przygotowanym planem działania najczęściej przynoszą pozytywne rezultaty. Upadłość układowa obecnie odzwierciedla założenie ustawodawcy, że nikt lepiej nie zatroszczy się o interes przedsiębiorstwa niż sam dłużnik pragnący utrzymać jego istnienie. Aktywność dłużnika w tym zakresie przekłada się bowiem na wyższy stopień zaspokojenia wierzycieli, co jest wszak celem postępowania upadłościowego.

Podobnie sytuacja ma się w przypadku postępowania naprawczego, które wszczynane jest oświadczeniem dłużnika, któremu dopiero grozi niewypłacalność.

Stosunkową nowością (od maja 2009 roku) jest możliwość wszczęcia postępowania naprawczego także w przypadku dłużników już niewypłacalnych, ale tylko jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań nie przekracza trzech miesięcy, a suma niewykonanych zobowiązań nie przekracza 10 proc. wartości bilansowej przedsiębiorstwa dłużnika. W takim wypadku dłużnik musi jednak zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości, dołączając do niego wniosek o zgodę sądu na wszczęcie postępowania naprawczego. Sąd przychylając się do wniosku dot. postepowania naprawczego, jednocześnie oddali wniosek o ogłoszenie upadłości.

Postępowanie naprawcze toczy się pod nadzorem wyznaczonego przez sąd nadzorcy sądowego i zakłada dużo większą samodzielność dłużnika (np. nie można mu odebrać prawa do zarządu majątkiem). Regułą jest także, że w razie złożenia przez wierzyciela wniosku o ogłoszenie upadłości sąd odroczy jego rozpoznanie do czasu zakończenia postępowania naprawczego albo połączy rozpoznanie wniosku z postępowaniem o zatwierdzenie układu.

Wszczęcie postępowania naprawczego ma pewne pozytywne skutki dla dłużnika, gwarantujące większą stabilność jego finansów na czas przeprowadzania naprawy przedsiębiorstwa.

Z dniem wszczęcia postępowania naprawczego zawiesza się wykonanie zobowiązań oraz naliczanie odsetek należnych od dłużnika. W tym czasie nie mogą być wszczynane przeciwko dłużnikowi postępowania zabezpieczające i egzekucyjne, a wszczęte podlegają z mocy prawa zawieszeniu, z wyjątkiem postępowań zabezpieczających i egzekucyjnych dotyczących wierzytelności nieobjętych układem (podobnie jak w przypadku upadłości układowej). Ponadto sąd może na wniosek dłużnika zmienić zarządzenia tymczasowe wydane w celu zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, w szczególności przez uchylenie dokonanych zajęć.

Podobnie jak w upadłości układowej katalog środków, jakie dłużnik może zastosować w układzie zawieranym w ramach postępowania naprawczego, jest ograniczony jedynie zgodnością z prawem. Najczęściej wierzyciele, oczywiście pod warunkiem że dłużnik przekonał ich swoimi koncepcjami restrukturyzacyjnymi, współpracują w ramach postępowania naprawczego, bowiem statystycznie układ w ramach upadłości układowej czy postępowania naprawczego gwarantuje wysoki stopień zaspokojenia ich wierzytelności i stosunkowo niedługi okres oczekiwania na zapłatę. Układy takie realizowane są w ciągu kilku lat, co odpowiada średniemu okresowi trwania przeciętnej upadłości likwidacyjnej.

Dłużnik pragnący poprawić swą rentowność i przeprowadzić konieczną restrukturyzację oraz uchronić swoje przedsiębiorstwo przed likwidacją, dysponuje dużym wyborem środków ochronnych w ramach prawa upadłościowego i naprawczego. Musi jednak wykazać się inicjatywą i umiejętnościami. Korzyści z działania odczują zarówno dłużnik, jak i jego wierzyciele.

@RY1@i02/2011/123/i02.2011.123.210.006a.001.jpg@RY2@

Piotr Zimmerman, radca prawny Zimmerman i Wspólnicy Sp. k.

Piotr Zimmerman

radca prawny Zimmerman i Wspólnicy Sp. k.

Ustawa z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1361 z późn. zm.).