Nie każda sprawa między przedsiębiorcami jest gospodarcza

Nie jest odosobnioną praktyką ustawodawcy, iż te same pojęcia są zdefiniowane w różnych aktach prawnych równolegle. Podobnie jest z pojęciem sprawy gospodarczej.

Nie tylko kodeks postępowania cywilnego definiuje sprawę gospodarczą wskazując, iż jest to sprawa ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej (sprawy gospodarcze), w szczególności zaś sprawami gospodarczymi są także sprawy:

● ze stosunku spółki oraz dotyczące roszczeń, o których mowa w art. 291 - 300 i art. 479-490 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych,

● przeciwko przedsiębiorcom o zaniechanie naruszania środowiska i przywrócenie do stanu poprzedniego lub naprawienie szkody z tym związanej oraz zakazanie lub ograniczenie działalności zagrażającej środowisku,

● należące do właściwości sądów na podstawie przepisów o ochronie konkurencji, prawa energetycznego, prawa telekomunikacyjnego, prawa pocztowego oraz przepisów o transporcie kolejowym,

● przeciwko przedsiębiorcom o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone.

Definicja ta, choć ze znacznie bardziej rozbudowanym katalogiem spraw uznawanych za gospodarcze, znajduje się w ustawie o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych wskazując, iż sprawami gospodarczymi są sprawy ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami prowadzącymi działalność gospodarczą na zasadach określonych w odrębnych przepisach, w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Ponadto sprawami gospodarczymi są sprawy:

● ze stosunku spółki oraz dotyczące roszczeń, o których mowa w art. 291 - 300 i art. 479 - 490 ustawy - Kodeks spółek handlowych,

● przeciwko przedsiębiorcom o zaniechanie naruszania środowiska i przywrócenie do stanu poprzedniego lub o naprawienie szkody z tym związanej oraz o zakazanie albo ograniczenie działalności zagrażającej środowisku,

● między organami przedsiębiorstwa państwowego,

● między przedsiębiorstwem państwowym lub jego organami a jego organem założycielskim lub organem sprawującym nadzór,

● z zakresu postępowania o poprawie gospodarki przedsiębiorstwa państwowego oraz jego upadłości,

● z zakresu prawa upadłościowego i naprawczego,

● nadanie klauzuli wykonalności tytułom egzekucyjnym, którymi są orzeczenia sądu gospodarczego prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu albo ugoda zawarta przed tym sądem,

● inne, przekazane przez odrębne przepisy.

Nie są sprawami gospodarczymi sprawy o podział majątku wspólnego wspólników po rozwiązaniu spółki cywilnej.

Wobec wątpliwości, czy mamy do czynienia ze sprawą gospodarczą, należy rozważyć, czy są spełnione łącznie następujące przesłanki - sprawa winna wynikać ze stosunku cywilnego, musi mieć charakter sprawy cywilnej (tj. takiej w której ochrona prawna wiąże się ze skutkami w ramach stosunku cywilnego, np. umowy handlowe), podmioty zaangażowane w sprawę mają status przedsiębiorcy oraz dany stosunek cywilnoprawny winien pozostawać w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej.

Warto jednak pamiętać, że choć powyższe sprawy gospodarcze są rozpoznawane przez sądy gospodarcze, to nie w każdym wypadku uzasadnia to stosowanie szczególnego trybu rozpoznania sprawy, tj. w ramach postępowania w sprawach gospodarczych. Budując zatem sprawę sądową, należy być niezwykle uważnym, by wypełnić wszystkie wymogi formalne do prawidłowego rozpoznania sprawy we właściwym trybie.

Rozpoznanie sprawy w trybie postępowania gospodarczego jest na tyle istotne, że nawet spadkobierca przedsiębiorcy, wstępując do procesu, wstępuje w sytuację procesową ukształtowaną uprzednim udziałem w procesie swego poprzednika prawnego i wstępuje we wszystkie jego prawa i obowiązki procesowe. W szczególności sam fakt, że spadkobierca przedsiębiorcy, który wstępuje do procesu w jego miejsce, nie jest przedsiębiorcą, nie powoduje więc, że sprawa, która toczyła się jako sprawa gospodarcza, traci taki charakter. Co do zasady jedynie w sprawach, w których kilka podmiotów musi łącznie występować, a charakter gospodarczy sprawy byłby zidentyfikowany tylko pośród niektórych z nich, sprawa nie jest rozpoznawana w postępowaniu w sprawach gospodarczych, lecz w zwykłym postępowaniu cywilnym.

Zmiany w przepisach wyjaśniły istotne wątpliwości w zakresie utraty statusu przedsiębiorcy po powstaniu stosunku cywilnoprawnego (np. zawarcia umowy) przez jedną ze stron w postępowaniu. Brak takiego statusu nie oznacza bowiem, że sprawa nie jest gospodarczą rozpoznawaną w trybie postępowania gospodarczego. Należy jednak zauważyć, że przepisy nie wyjaśniają, czy oznacza to, że sprawa pozostaje gospodarczą, gdy dany podmiot zaprzestał działalności gospodarczej (lecz posiada status przedsiębiorcy), czy też dany podmiot utracił status przedsiębiorcy.

Co do zasady sprawy gospodarcze rozpoznawane są w trybie postępowania w sprawach gospodarczych. W tym zakresie należy zwrócić uwagę na kluczowe elementy pracy nad sprawą sądową. Po pierwsze - na precyzję w formułowaniu powództwa - zmiany w zakresie roszczeń co do zasady są niedopuszczalne. Po drugie - przedstawianie dowodów - w sprawach prowadzonych w tym trybie należy powołać wszystkie twierdzenia oraz dowody związane z istotą dochodzonego roszczenia. Po trzecie - starannie określić strony postępowania - zmiany w tym zakresie są niedopuszczalne.

Orzecznictwo Sądu Najnowszego wskazuje dodatkowo na wiele przykładów spraw, które choć nie są wymienione wprost w przepisach, to są zaliczone do kategorii spraw gospodarczych. Tak też na przykład sprawa z powództwa przedsiębiorcy, wynikająca z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, przeciwko ubezpieczycielowi o odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorcy, który wyrządził powodowi szkodę, jest sprawą gospodarczą. Także roszczenia uzupełniające przedsiębiorcy, związane z zarządem nieruchomością, pozostają w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, jeżeli przedmiotem działalności jest zarząd tą nieruchomością, w konsekwencji jest sprawą gospodarczą. Inny przykład - sprawa między przedsiębiorcą, który w ramach działalności gospodarczej nabył wierzytelność w drodze przelewu, a dłużnikiem o jej zaspokojenie - także jest sprawą gospodarczą, jeżeli wierzytelność ta pozostaje w zakresie działalności gospodarczej prowadzonej przez strony.

Do kategorii spraw gospodarczych nie zaliczono m.in.:

● sprawy, w której ubezpieczający przedsiębiorca dochodzi od zakładu ubezpieczeń odszkodowania w związku z kradzieżą samochodu objętego zawartą przez strony umową ubezpieczenia AC;

● sprawy z powództwa spółdzielni mieszkaniowej przeciwko członkom tej spółdzielni - będącym wspólnikami spółki cywilnej - o zapłatę ustalonych w umowie świadczeń przypadających na lokal użytkowy, według zasad obowiązujących członków spółdzielni, nie jest sprawą gospodarczą w rozumieniu art. 479¹ par. 1 kodeksu postępowania cywilnego;

● sprawy z powództwa syndyka masy upadłości przeciwko przedsiębiorcy o uznanie za bezskuteczną czynności prawnej upadłego dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli.

1. Charakter sprawy ze stosunku spółki w rozumieniu art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz.U. nr 33, poz. 175, sprost. Dz.U. nr 41, poz. 229 ze zm.) i art. 479¹ k.p.c. noszą tylko te postępowania, w których pod osąd poddany jest sam stosunek spółki. W odniesieniu do spółki cywilnej przepis ten może być stosowany zatem do sporów na tle konfliktów wewnętrznych pomiędzy wspólnikami. Nie dotyczy on natomiast w ogóle spraw pomiędzy wspólnikami spółki cywilnej, a osobami trzecimi.

2. Zakres kompetencji sądu gospodarczego określają art. 1 i 2 ustawy, a nie art. 479¹ k.p.c., którego znaczenie ogranicza się do oceny, w jakich sprawach sąd stosuje przepisy o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych.

@RY1@i02/2011/002/i02.2011.002.210.007a.001.jpg@RY2@

Joanna Jasiewicz, adwokat z Kancelarii Baker & McKenzie

Joanna Jasiewicz

adwokat z Kancelarii Baker & McKenzie

Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037, z późn. zm.),