Jakich procedur dopełnić, by zlikwidować spółkę jawną

Powstanie jednej z przyczyn rozwiązania spółki jawnej zazwyczaj obliguje do zgłoszenia otwarcia jej likwidacji, chyba że wspólnicy uzgodnili inny sposób zakończenia działalności podmiotu (np. sprzedaż przedsiębiorstwa). Uzgodnienie to najczęściej przybiera postać uchwały wspólników, ale nie ma przeszkód, by zawrzeć je w pierwotnej umowie spółki bądź by było ono przedmiotem zmiany kontraktu podmiotu. Przy czym porozumienie w sprawie zakończenia działalności spółki w razie wypowiedzenia umowy przez wierzyciela wspólnika lub ogłoszenia upadłości uczestnika podmiotu wymaga zgody nie tylko pozostałych wspólników, ale także odpowiednio wierzyciela bądź syndyka.

Rozwiązanie spółki jawnej powodują wyłącznie:

● przyczyny przewidziane w umowie spółki,

● jednomyślna uchwała wszystkich wspólników,

● ogłoszenie upadłości spółki,

● śmierć wspólnika lub ogłoszenie jego upadłości,

● wypowiedzenie umowy spółki przez wspólnika lub wierzyciela wspólnika,

● prawomocne orzeczenie sądu.

Wspólnicy mogą postanowić w umowie spółki, że będzie istniała ona tylko w konkretnych okolicznościach, a w pewnych sytuacjach zostanie rozwiązana. Jedną z nich może być na przykład podjęcie działalności konkurencyjnej przez minimum trzech wspólników czy też upływ określonego w umowie czasu, na jaki została zawarta. Jeżeli jednak, pomimo powstania przewidzianych w umowie spółki przesłanek jej rozwiązania, nadal prowadzi ona swoją działalność - za zgodą wszystkich wspólników, umowę spółki uważa się za przedłużoną na czas nieoznaczony. Zgoda ma być wyrażona przez wszystkich wspólników, nawet niemających prawa prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji. Aprobata nie musi być wypowiedziana wprost, może być ona także wyartykułowana w sposób dorozumiany, co oznacza, że brak sprzeciwu któregokolwiek z uczestników będzie równoznaczny z akceptacją decyzji o kontynuacji działalności spółki.

Jednomyślna uchwała wszystkich wspólników może być podjęta w każdym czasie. Sytuację, w której osoby wchodzące w skład spółki zmienią jej umowę przez wprowadzenie zapisu, że uchwała o jej rozwiązaniu zapada zwykłą większością głosów, należy interpretować jako przyczynę rozwiązania spółki przewidzianą w umowie, a nie tę określoną w art. 58 pkt 2 kodeksu spółek handlowych, tj. rozwiązanie spółki jednomyślną uchwałą wszystkich wspólników.

Wniosek o ogłoszenie upadłości należy złożyć, gdy spółka stała się niewypłacalna, czyli wówczas, gdy nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań albo gdy jej zobowiązania przekroczą wartość mienia podmiotu, choćby na bieżąco regulował należności. Rozwiązanie spółki następuje po ukończeniu postępowania upadłościowego, a wniosek o jej wykreślenie z KRS składa syndyk. Przy czym, spółka nie traci swojego bytu prawnego w sytuacji, w której postępowanie upadłościowe kończy się układem lub zostaje z innych przyczyn uchylone lub umorzone.

Śmierć wspólnika co do zasady jest powodem rozwiązania spółki. Jego zgon może również skutkować przekształceniem tego podmiotu w spółkę komandytową lub komandytowo-akcyjną z przyznaniem spadkobiercom statusu odpowiednio komandytariuszy lub akcjonariuszy. Jeżeli umowa spółki przewiduje, że prawa, jakie przysługiwały zmarłemu, nabędą wszyscy spadkobiercy, kontrakt spółki powinna również regulować zasady wykonywania ich praw. W przeciwnym wypadku spadkobiercy powinni wskazać pozostałym wspólnikom jedną osobę do reprezentacji. Czynności dokonane przez pozostałych wspólników przed takim wytypowaniem wiążą następców prawnych denata. Odmienne postanowienia umowy są nieważne.

Przesłanką zaś ogłoszenia upadłości wspólnika jest jego niewypłacalność. Na zasadzie art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze przepisy o upadłości stosuje się m.in. do wspólników spółki jawnej. Przy czym, jak wynika z uchwały Sądu Najwyższego z 18 grudnia 2008 r. (III CZP 126/08), wspólnik spółki jawnej traci zdolność upadłościową w razie wystąpienia ze spółki. Jednak według uchwały Sądu Najwyższego z 5 sierpnia 2004 r. (III CZP 41/04) w świetle art. 11 ust. 1 wyżej powołanej ustawy ogłoszenie upadłości spółki jawnej nie uzasadnia uwzględnienia wniosku wspólnika o ogłoszenie jego upadłości, jeżeli wierzyciele spółki nie domagali się zaspokojenia od niego swoich należności.

Umowa spółki może być wypowiedziana przez każdego wspólnika. Ewentualność ta dotyczy kontraktu spółki zawartego zarówno na czas oznaczony, jak i nieoznaczony. Przy czym, w pierwszym przypadku taka możliwość powinna wynikać z treści samej umowy, w przeciwnym razie jej wypowiedzenie nie jest dopuszczalne. Jeżeli spółkę zawarto na czas nieoznaczony bądź na czas życia uczestnika podmiotu, umowa może być wypowiedziana na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego w formie pisemnego oświadczenia skierowanego do pozostałych wspólników albo tych uprawnionych do reprezentacji podmiotu.

Wierzyciel wspólnika też może wypowiedzieć kontrakt spółki, nawet zawarty na czas oznaczony. Może tego dokonać na sześć miesięcy przed upływem roku obrotowego albo w terminie krótszym, jeżeli tak stanowi umowa. Warunkiem jest jednak uprzednie bezskuteczne prowadzenie egzekucji z ruchomości wspólnika, która toczyła się w ciągu sześciu miesięcy przed wypowiedzeniem oraz uzyskanie przez wierzyciela - na podstawie tytułu egzekucyjnego - roszczeń wspólnika służących mu w razie wystąpienia ze spółki lub jej rozwiązania.

Co istotne, art. 62 par. 2 k.s.h. przyznający wierzycielowi wspólnika prawo do wypowiedzenia umowy spółki ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Oznacza to, że umowa podmiotu nie może ograniczać ani pozbawiać wierzyciela tego uprawnienia.

Jednak pomimo śmierci lub ogłoszenia upadłości wspólnika, jak również wypowiedzenia umowy spółki przez wspólnika lub jego wierzyciela, trwa ona nadal pomiędzy pozostałymi uczestnikami podmiotu, jeżeli umowa spółki tak stanowi lub pozostali wspólnicy tak postanowią. Ustalenie takie, w przypadku śmierci lub ogłoszenia upadłości, powinno nastąpić niezwłocznie, a w sytuacji wypowiedzenia - przed upływem terminu wypowiedzenia. W przeciwnym razie spadkobierca, syndyk lub wspólnik, który dokonał wypowiedzenia, a także jego wierzyciel, mogą żądać przeprowadzenia likwidacji.

Spółka może także zostać rozwiązana na mocy orzeczenia sądu gospodarczego (rejonowego lub okręgowego - w zależności od wartości przedmiotu sporu) właściwego do jej siedziby. Rozwiązanie dwuosobowej spółki może również nastąpić na skutek przyznania jednemu ze wspólników prawa do przejęcia majątku podmiotu.

Co do zasady likwidatorami spółki jawnej są wszyscy wspólnicy. Mogą oni jednak w drodze uchwały ustanowić likwidatorami tylko niektórych spośród siebie bądź też osoby spoza swego grona - patrz wzór 1. Generalnie uchwała wymaga jednomyślności, ale umowa spółki może zawierać odmienne postanowienia w tej kwestii. Powyższe reguły nie obowiązują, gdy likwidatora wyznacza sąd rejestrowy. Należy pamiętać, że otwarcie likwidacji skutkuje automatycznym wygaśnięciem prokury, w czasie likwidacji nie może być ona również ustanowiona.

Uchwała o powołaniu likwidatora (likwidatorów) ów spółki (faktycznie rozpoczynająca proces likwidacji) podlega obowiązkowemu zgłoszeniu do KRS. Uchwała ta stanowi załącznik do wniosku o wpis otwarcia likwidacji, który może złożyć każdy z likwidatorów. Wniosek należy zgłosić na urzędowym formularzu (KRS- Z61), a wraz z nim do sądu rejestrowego - czyli sądu rejonowego (gospodarczego) właściwego do siedziby spółki składa się:

● formularze: KRS-ZR (dotyczy on osób powołanych na likwidatorów) i KRS-ZN (dotyczy on bilansu na dzień rozpoczęcia likwidacji);

● dowód uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 400 zł;

● dowód uiszczenia opłaty za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym w kwocie 250 zł;

● informację dotyczącą likwidatorów, tzn: ich imiona, nazwiska, adresy i sposób reprezentowania przez nich spółki (a także wszelkie w tym zakresie zmiany, nawet gdyby nie nastąpiła żadna modyfikacja w dotychczasowej reprezentacji spółki);

● złożone wobec sądu albo poświadczone notarialnie wzory podpisów likwidatorów (nie ma takiego obligu, jeżeli wszyscy wspólnicy pełnią funkcję likwidatorów).

Wszystkie dokumenty składa się w oryginale albo w urzędowo poświadczonych odpisach lub wyciągach. Likwidację prowadzi się pod firmą spółki z dodaniem oznaczenia "w likwidacji". Wniosek o wpis otwarcia likwidacji powinien być złożony do KRS w ciągu 7 dni od daty podjęcia uchwały o powołaniu likwidatora (likwidatorów) spółki.

Sąd rejestrowy (czyli sąd rejonowy - sąd gospodarczy właściwy do siedziby spółki) może ustanowić likwidatorów zarówno z grona wspólników (ale nie wszystkich, tylko niektórych spośród nich) oraz inne osoby po spełnieniu dwóch przesłanek: zaistnieniu ważnych powodów oraz złożeniu przez wspólnika bądź innej osoby mającej interes prawny odpowiedniego wniosku (patrz wzór nr 2). Sąd nie jest jednak związany jego treścią. Oznacza to, że może nie uwzględnić zaproponowanej kandydatury do objęcia funkcji likwidatora. Prawo sądu rejestrowego do ustanawiania likwidatorów ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Umowa spółki ani uchwała wspólników nie mogą zatem modyfikować tej zasady. Podkreślenia wymaga również to, że sąd może wyznaczyć likwidatora także wówczas, gdy został on już powołany uchwałą wspólników. Ponadto istnieje możliwość odwołania przez sąd likwidatora powołanego uchwałą wspólników i zastąpienie go inną osobą, oczywiście wskazaną - w trybie przymusowym - przez sąd. Poza tym sąd może wymienić niektórych likwidatorów spośród tych powołanych przez wspólników.

Wpis likwidatorów ustanowionych przez sąd następuje z urzędu. Oznacza to, że w tym przypadku nie jest wymagany wniosek, a sąd sam dokonuje wpisu likwidatorów przez siebie wybranych.

Rangę powodów, które skłoniły wspólników lub inne osoby mające w tym interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie likwidatora, ocenia sąd rejestrowy. Następuje to z uwzględnieniem całokształtu okoliczności danej sprawy. Kodeks spółek handlowych nie zawiera katalogu owych ważnych powodów. Żadnych wskazówek w tej kwestii nie dostarcza również orzecznictwo. Wydaje się jednak, że można do nich zaliczyć m.in.: podjęcie działalności konkurencyjnej, długotrwałą chorobę, konflikt między wspólnikami czy wyjazd za granicę.

Poza wspólnikami osobami zainteresowanymi w ustanowieniu przez sąd rejestrowy likwidatora, mogą być: wierzyciel spółki, wierzyciel osobisty wspólnika, syndyk, współmałżonek wspólnika, osoba wskazana przez spadkobierców wspólnika, a co do zaległości podatkowych - Skarb Państwa.

Likwidator prowadzi sprawy spółki i ją reprezentuje w ramach czynności likwidacyjnych. Do jego obowiązków należą:

● zakaz konkurencji;

● podjęcie czynności likwidacyjnych, tj: zakończenie bieżących interesów spółki, ściągniecie wierzytelności, wypełnienie zobowiązań i upłynnienie majątku spółki (nowe interesy mogą być podejmowane tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla zakończenia spraw w toku);

● podporządkowanie - w stosunkach wewnętrznych - uchwałom wspólników, a likwidatorów ustanowionych przez sąd jednogłośnie przegłosowanym uchwałom wspólników oraz osób mających interes prawny w ich ustanowieniu;

● sporządzenie bilansu na dzień rozpoczęcia i zakończenia likwidacji (ale w sytuacji gdy likwidacja trwa dłużej niż 1 rok, sprawozdanie finansowe sporządza się na dzień zakończenia każdego roku obrotowego);

● spłata zobowiązań spółki, podział pozostałego majątku między jej wspólników oraz ewentualnie pokrycie jego niedoboru;

● zgłoszenie zakończenia likwidacji i złożenie wniosku o wykreślenie spółki z KRS.

Po wykreśleniu spółki z KRS byli likwidatorzy albo byli już wspólnicy zobligowani są oddać na przechowanie księgi i dokumenty zlikwidowanego podmiotu jednemu z byłych wspólników lub osobie trzeciej na okres minimum 5 lat. W braku zgody wspólnika lub osoby trzeciej przechowawcę wyznacza sąd rejestrowy. Byli wspólnicy i osoby mające interes prawny (czyli m.in. wierzyciele byłej spółki, byłych wspólników, ich małżonkowie czy syndyk) mają prawo przeglądać te księgi i dokumenty.

Sąd rejestrowy może z ważnych powodów odwołać likwidatora z urzędu bądź na wniosek wspólnika lub osoby mającej interes prawny. Wniosek ten może dotyczyć zarówno likwidatora powołanego przez wspólników, jak i ustanowionego przez sąd. Likwidator wybrany uchwałą wspólników może być więc odwołany przez nich jednomyślnie (patrz wzór nr 3), jak i przez sąd. Ważnymi powodami skutkującymi wystąpieniem z wnioskiem o odwołanie likwidatora są np.: jego choroba, rozpoczęcie nowych interesów, które nie są wymagane do zakończenia działalności podmiotu, narażenie spółki na szkodę, utrata zdolności do czynności prawnych czy podjęcie przez niego działalności konkurencyjnej.

Odwołanie likwidatora wyznaczonego przez sąd rejestrowy możliwe jest tylko przez ten sąd. Wykreślenie likwidatorów odwołanych przez sąd rejestrowy (a niewspólników) następuje z urzędu.

@RY1@i02/2011/002/i02.2011.002.210.0004.001.jpg@RY2@

Wzór 1

@RY1@i02/2011/002/i02.2011.002.210.0004.002.jpg@RY2@

Wzór 2, 3

Pomimo śmierci lub ogłoszenia upadłości wspólnika, jak również wypowiedzenia umowy spółki przez wspólnika lub jego wierzyciela, trwa ona nadal pomiędzy pozostałymi uczestnikami podmiotu, jeżeli umowa spółki tak stanowi lub pozostali wspólnicy tak postanowią. Ustalenie takie, w przypadku śmierci lub ogłoszenia upadłości, powinno nastąpić niezwłocznie, a w sytuacji wypowiedzenia - przed upływem terminu wypowiedzenia. W przeciwnym razie spadkobierca, syndyk lub wspólnik, który dokonał wypowiedzenia, a także jego wierzyciel, mogą żądać przeprowadzenia likwidacji.

@RY1@i02/2011/002/i02.2011.002.210.0004.003.jpg@RY2@

Anna Borysewicz, adwokat, prowadzi kancelarię w Płocku

Anna Borysewicz

adwokat, prowadzi kancelarię w Płocku

Art. 58 - 61, 62 par. 2 - 3, 64, 67, 69, 70 par. 1 - 74, 77 - 78 par. 1, 79, 81 - 85 oraz 583 par. 1 - 2 ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.).

Art. 694² i 694⁴ ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.).

Artykuły 2 ust. 1, 19 ust. 1 i 2, 19 a ust. 1 i 2 oraz 22 ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz.U. 2007 r., nr 168, poz.1186 ze zm.),

Art. 55 i 59 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2010 r. nr 90, poz. 594 ze zm.).

Par. 8 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 15 kwietnia 1996 r. w sprawie organizacji, sposobu wydawania i rozpowszechniania oraz podstawy ustalania ceny numerów Monitora Sądowego i Gospodarczego i wysokości opłat za zamieszczenie w nim ogłoszenia lub obwieszczenia (Dz.U. nr 45, poz. 204 ze zm.).

Art. 5 ust. 3 pkt 2, 10 -11 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. 2009 r. nr 175, poz.1361 ze zm.).