Umorzenie tylko po wpisie do KRS

Z chwilą umorzenia udziału następuje likwidacja określonej cząstki kapitału zakładowego albo samych udziałów - jeśli umorzenie odbywa się z czystego zysku. Wygasają także wszelkie prawa i obowiązki wspólnika związane z umarzaną jednostką uczestnictwa. Celem tej operacji może być np. rezygnacja z członkostwa w spółce albo wykluczenie danego udziałowca na podstawie samej decyzji spółki. Innymi przyczynami umorzenia są: chęć wypłaty określonych sum pieniężnych wspólnikom, którzy nie mogą zbyć udziału, albo też kwoty z tytułu zbycia są za niskie, zastosowanie sankcji za czynności określone w umowie spółki czy też wypłata zysku, gdy spółka prowadziła działalność ze stratą. Należy jednak pamiętać, że instytucja ta nie może być wykorzystywana w celu ominięcia rygorów dotyczących wyłączania udziałowca ze spółki.

Warunki konieczne

Wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje umorzenia: dobrowolne, przymusowe oraz automatyczne. Umorzenie dobrowolne następuje przez wykup udziału przez spółkę. W przypadku przymusowego umorzenia wspólnik nie bierze w nim udziału, a podstawą do podjęciach uchwały przez zgromadzenie wspólników są przesłanki określone w umowie spółki. Natomiast umorzenie automatyczne następuje na skutek zaistnienia określonego w umowie zdarzenia i nie ma w tym przypadku obowiązku podejmowania uchwały o umorzeniu. Unicestwienie może dotyczyć całości lub części udziału - jeżeli w spółce przewidziano, że wspólnik ma co najwyżej jeden udział. Należy pamiętać, aby dolna granica umorzenia nie była niższa niż 50 zł. Gdy wspólnikowi przysługuje więcej niż jeden udział, umorzeniu może ulec cząstka jego wartości. W tym przypadku umarzane cząstki powinny posiadać taką samą wartość, udziały muszą mieć bowiem równą wartość nominalną. Jednostka uczestnictwa może być umorzona jedynie po wpisie spółki do rejestru i tylko w przypadku gdy umowa spółki tak stanowi. Uchwała zmieniająca umowę i wprowadzająca wariant umorzenia powinna zostać podjęta większością 2/3 głosów. Kolejnym warunkiem zastosowania omawianej procedury jest przyjcie przez zgromadzenie wspólników bezwzględną większością głosów uchwały o obniżeniu. Jeśli umorzenie następuje automatycznie na skutek ziszczenia się określonego zdarzenia, uchwałę podejmuje zarząd. Musi ją zaprotokołować notariusz, należy też przeprowadzić konwokację wierzycieli. Jeżeli umorzenie następuje z czystego zysku, uchwała nie jest konieczna. W razie umorzenia wymagającego obniżenia kapitału zakładowego umorzenie następuje z chwilą obniżenia kapitału zakładowego.

Za zgodą albo przymusowo

Umorzenie dobrowolne odbywa się za zgodą wspólnika w drodze nabycia udziału przez spółkę na podstawie np. umowy sprzedaży, darowizny czy zamiany. Zgoda wspólnika nie powinna mieć ogólnego, blankietowego charakteru, ale trzeba ją skonkretyzować poprzez wskazanie m.in. liczby i wartości udziałów, kwoty umorzenia oraz źródła wypłaty. Nabycie bez zgody wspólnika jest bezskuteczne. Zgoda może być udzielona przed dokonaniem czynności, w jej trakcie lub po podjęciu uchwały. Jeśli była wyrażona przed powzięciem uchwały, wspólnik ma prawo ją odwołać. Jednak po dokonaniu umorzenia nie może już tego uczynić. Warto mieć na uwadze, aby została ona udzielona w takiej formie, aby w razie ewentualnego sporu spółka łatwo wykazała jej wyrażenie. Dowód stanowi np. oświadczenie w formie pisemnej albo protokół zgromadzenia wspólników. Przymusowe umorzenie dochodzi do skutku bez zgody wspólnika, jeśli możliwość taką przewiduje umowa spółki. Ponadto zgromadzenie wspólników powinno w tej sprawie podjąć uchwałę zawierającą w szczególności uzasadnienie umorzenia. Osoba przystępująca do spółki akceptuje treść umowy, z związku z tym jeżeli przewiduje ona umorzenie przymusowe, to wspólnik niejako na przyszłość godzi się na to, że po spełnieniu określonych warunków jego udział zostanie umorzony. Udziałowcom pozbawianym jednostek uczestnictwa wypłacane jest wynagrodzenie, które nie może być niższe od wartości przypadających na udział aktywów netto - wartość bilansowa - wykazanych w sprawozdaniu finansowym za ostatni rok obrotowy, pomniejszonych o kwotę przeznaczoną do podziału między wspólników. Wynagrodzenie może być wypłacone jednorazowo lub w ratach. W tym ostatnim przypadku uchwała powinna określać liczbę rat, ich wysokość, daty wypłat itd.

Wypłata wynagrodzenia

Umorzenie udziału za wynagrodzeniem oznacza, że wspólnik otrzyma za niego zapłatę. Jej wysokość jest gwarantowana przez kodeks spółek handlowych jedynie w przypadku umorzenia przymusowego. W pozostałych przypadkach udziałowcy mają swobodę w ustalaniu sumy wynagrodzenia, która może być wyższa niż bilansowa czy nawet rynkowa wartość udziału, w szczególności gdy zostaje powiększona o kwoty skumulowane na funduszu przeznaczonym na ten cel. Nie ma przeszkód, aby była to wartość niższa. Źródłem wypłaty jest albo kapitał zakładowy, który musi być wówczas obniżony, albo czysty zysk z ostatniego roku obrotowego. Jego uzupełnieniem może być zysk z lat ubiegłych, który wyodrębniono w oddzielne fundusze przeznaczone na cele umorzeniowe. Samodzielne źródło stanowi także zysk z lat ubiegłych, gdy w ostatnim roku wystąpiła strata. Jeśli chodzi o umorzenie bez wynagrodzenia, to dochodzi ono do skutku tylko wówczas, gdy wspólnik to akceptuje. W takiej sytuacji nie wypłaca się udziałowcom kwot z tytułu umorzonych udziałów. Powinny one zostać przepisane na inne fundusze. Spółka z reguły decyduje się na umorzenie bez wynagrodzenia ze względu na swoją sytuację finansową. Dzięki takiej operacji przepisanie kwot niewypłaconych na środki własne spółki poprawi sytuację bilansową spółki. Czasami zdarza się, że w zamian za brak wypłaty wspólnik otrzymuje dodatkowe prawa przyznawane osobiście albo uprzywilejowanie pozostałych udziałów.

Czasem automatycznie

Szczególnym typem umorzenia jest umorzenie w razie ziszczenia się określonego zdarzenia. Odbywa się bez uchwały zgromadzenia wspólników. Jest ona zastąpiona uchwałą zarządu. Nie ma konieczności podejmowania uchwały, gdy umorzenie następuje z czystego zysku przeznaczonego do podziału między wspólników, tj. bez obniżenia kapitału zakładowego. Przyczynami takiego umorzenia są np. upływ czasu, spadek zysków poniżej określonych kwot, zmiana celu spółki albo podjęcie przez wspólnika działania konkurencyjnego. Warunki i tryb umorzenia automatycznego powinny być określone szczegółowo w umowie spółki.

Własnych nie obejmować

Spółka nie może obejmować lub nabywać ani przyjmować w zastaw własnych udziałów. Zakaz ten dotyczy również obejmowania lub nabywania udziałów bądź przyjmowania ich w zastaw przez spółkę albo spółdzielnię zależną. Wyjątek stanowi nabycie w drodze egzekucji na zaspokojenie roszczeń spółki, których nie można zaspokoić z innego majątku wspólnika, nabycie w celu umorzenia udziałów oraz nabycie albo objęcie udziałów w innych przypadkach przewidzianych w ustawie. Jeżeli udziały nabyte w drodze egzekucji zostaną zbyte w ciągu roku od dnia nabycia, powinny być umorzone według przepisów dotyczących obniżenia kapitału zakładowego, chyba że w spółce został utworzony, w celu umorzenia udziałów, specjalny kapitał rezerwowy. Udziały własne należy umieścić w bilansie w osobnej pozycji kapitału własnego w wartości ujemnej.

Co trzeba załączyć do wniosku o zarejestrowanie obniżenia kapitału

Wraz z formularzem KRS-Z3 należy złożyć następujące załączniki:

● uchwałę o zmianie umowy spółki;

● dowód ukazania się w Monitorze Sądowym i Gospodarczym ogłoszenia o uchwalonym obniżeniu kapitału zakładowego i wezwania do wierzycieli spółki w sprawie ewentualnego zgłoszenia sprzeciwów co do obniżenia kapitału zakładowego;

● oświadczenie wszystkich członków zarządu o zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli, którzy zgłosili sprzeciw co do obniżenia kapitału zakładowego;

● listę wspólników ze wskazaniem liczby i wartości nominalnej udziałów przysługujących każdemu z nich;

● dowód uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 250 zł;

● dowód uiszczenia opłaty za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym wynoszącej 250 zł;

● tekst jednolity umowy spółki.

Podstawa prawna

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037).