Jak się pozbyć wspólnika ze spółki z o.o.

Czy wykorzystywanie kontraktów jest powodem wyłączenia

@RY1@i02/2012/195/i02.2012.195.18300150e.811.jpg@RY2@

W spółkach z o.o. między udziałowcami często dochodzi do różnego rodzaju konfliktów m.in. personalnych, które utrudniają prawidłowe funkcjonowanie spółki, a czasami mogą nawet zagrażać jej istnieniu. Skutecznym sposobem na ich rozwiązanie może okazać się wykluczenie jednego z nich. Pozostali wspólnicy mogą w tym celu wnieść powództwo do sądu. Aby można było wystąpić z takim żądaniem, muszą jednak zaistnieć ważne powody. Jak uznał Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z 29 listopada 2007 r. (sygn. akt I ACa 925/07) prowadzenie działalności gospodarczej, nawet w tej samej branży, nie stanowi jeszcze podstawy uzasadniającej wyłączenie wspólnika ze spółki, lecz jednoczesne wykorzystanie przez niego kontaktów i informacji handlowych uzyskanych w spółce wyłącznie dla własnej działalności jest działaniem konkurencyjnym, mieszczącym się w katalogu ważnych przyczyn. Innymi przykładami, które uzasadniają wystąpienie z powództwem, są: działanie ma szkodę spółki, niewykonywanie przez wspólnika uchwał, nadużywanie prawa indywidualnej kontroli, naruszenie zasad lojalności wobec spółki, brak współdziałania przy podejmowaniu uchwał, wyjazd za granicę, czy też niewywiązywanie się z nałożonego obowiązku dopłat, niewykonywanie powtarzających się świadczeń niepieniężnych zastrzeżonych w umowie spółki. Udziałowcy, zawiązując spółkę, mogą wymienić w umowie katalog przyczyn stanowiących podstawę wykluczenia. W takiej sytuacji sąd rozstrzygając sprawę może wziąć pod uwagę ustalenia przez wspólników, jednakże będzie nimi związany.

Podstawa prawna

Art. 266 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037).

Czy udziały wspólnika muszą zostać przejęte

@RY1@i02/2012/195/i02.2012.195.18300150e.812.jpg@RY2@

Aby można było mówić o skutecznym wyłączeniu udziałowca, nie wystarczy tylko wydanie przez sąd wyroku, bowiem nie powoduje ono utraty członkostwa w spółce. Warunkiem koniecznym do skutecznego i pełnego wyłączenia jest przejęcie udziałów przez wspólników albo osoby trzecie oraz zapłacenie ceny. W związku z tym nawet jeżeli orzeczenie sądu jest prawomocne, a nie została zapłacona cena wraz z odsetkami, albo nie przekazano tych kwot do depozytu sądowego, nie można jeszcze powiedzieć, że doszło do wykluczenia. Przejęcie udziału jest odpłatne i następuje po cenie ustalonej przez sąd w orzeczeniu o wyłączeniu wspólnika. Cenę przejęcia ustala się na podstawie rzeczywistej wartości w dniu doręczenia pozwu. Wartość ta powinna zostać ustalona przez biegłego wyznaczonego przez sąd. Do czasu zapłaty ceny wspólnicy wyłączeni korzystają z pełni praw i obowiązków w spółce. Przepisy nie wskazują sposobu ustalenia osoby przejmującej udział wspólnika wyłączonego. W związku z tym można przyjąć następujące rozwiązania: wskazanie tego podmiotu przez wspólników występujących z żądaniem wykluczenia, przyznanie tego uprawnienia zarządowi, wskazanie takich osób przez wyłączonego wspólnika, a jeśli nie uzyska na to zgody, przez pozostałych wspólników, przejęcie udziału przez osobę, która jako pierwsza zgłosiła taką chęć po uprawomocnieniu się wyroku. Zbycie udziałów co do zasady wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Oświadczenie osoby przejmującej udział powinno zatem zostać złożone w takiej formie. Przejęcie udziału na postać nabycia pochodnego, a oświadczenie wyłączanego wspólnika jest zastępowane orzeczeniem sądu o jego wyłączeniu.

Podstawa prawna

Art. 266 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037).

Czy można przyznać prawo mniejszej liczbie współników

@RY1@i02/2012/195/i02.2012.195.18300150e.813.jpg@RY2@

Kodeks spółek handlowych wprowadza generalną zasadę, że z powództwem o wyłączenie wspólnika muszą wystąpić wszyscy pozostali wspólnicy, którzy reprezentują więcej niż 50 proc. kapitału zakładowego. W umowie spółki można jednak ustalić, że z żądaniem wystąpi mniejsza liczba wspólników, chociażby jeden z pozostałych. Należy pamiętać jednak, że nie ma możliwości zmiany drugiego warunku, tj. że udziały osób występujących z żądaniem muszą stanowić więcej niż połowę kapitału zakładowego. Nic nie stoi także na przeszkodzie, aby prawo wystąpienia z powództwem było prawem przyznanym osobiście innemu udziałowcowi. Żądanie wyłączenia wspólnika dotyczy wspólników, którzy są osobami fizycznymi, handlowymi spółkami osobowymi oraz osobami prawnymi.

Podstawa prawna

Art. 266 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037).

Czy powództwo może wnieść tylko jeden wspólnik

@RY1@i02/2012/195/i02.2012.195.18300150e.814.jpg@RY2@

Z żądaniem skierowanym do sądu muszą wystąpić wszyscy pozostali wspólnicy poza tym, którego żądanie dotyczy. Kolejnym warunkiem jest, aby ich udziały stanowiły więcej niż połowę kapitału zakładowego. O wyłączeniu wspólnika orzeka sąd w postępowaniu procesowym. Powództwo należy wnieść do sądu, w którego okręgu spółka ma siedzibę. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 6 czerwca 2007 r. (sygn. akt III CZP 56/07) sprawa o wyłączenie wspólnika ze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest sprawą o prawa majątkowe. O właściwości rzeczowej sądu, tzn. czy będzie to sąd rejonowy czy okręgowy, decyduje wartość przedmiotu sporu, którą stanowi wartość udziałów wyłączanego wspólnika. Pozew musi spełniać warunki formalne pisma procesowego, tzn. określać strony postępowania, ich adresy i pełnomocników, wartość przedmiotu sporu, wnoszone żądanie oraz dowody na poparcie stawianych twierdzeń. Wnosi się go przeciwko wspólnikowi, którego wyłączenia się żąda. Opłata za powództwo jest stała i wynosi 2 tys. zł. Udziałowcy, którzy występują z żądaniem wyłączenia, mogą w pozwie wskazać, którzy z nich i w jakich proporcjach przejmą udziały wyłączonego wspólnika. Mogą też zdecydować, czy w jego miejsce wstąpi osoba trzecia, niebędąca dotychczas wspólnikiem.

Podstawa prawna

Art. 40 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 43, poz. 296).

Art. 29 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2010 r. nr 90, poz. 594).

Art. 266 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037).

Czy termin zapłaty ceny ustalają wspólnicy

@RY1@i02/2012/195/i02.2012.195.18300150e.815.jpg@RY2@

Sąd orzekając o wyłączeniu wyznacza termin, w ciągu którego wyłączonemu wspólnikowi ma być zapłacona cena przejęcia i to z odsetkami za okres, który upłynął od dnia doręczenia pozwu. Jeśli w ciągu tego czasu kwota ta nie zostanie uiszczona albo złożona do depozytu sądowego, orzeczenie staje się bezskuteczne. Sumy pieniężne mogą zostać złożone do depozytu sądowego, gdy wyłączony wspólnik nie chce ich przyjąć.

W kodeksie spółek handlowych mowa jest o zapłaceniu stosownych kwot. Wydawać mogłoby się zatem, że rozliczenie powinno nastąpić w gotówce. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby zostało ono dokonane w inny sposób. Okazać się może bowiem, że wyłączony udziałowiec będzie zainteresowany uzyskaniem w zamian za przejmowane udziały np. samochodu. Ważne jest, aby wartość rozliczenia odpowiadała wartości rzeczywistej jednostki uczestnictwa w spółce na dzień doręczenia pozwu powiększonego o odsetki, jakie przysługują za okres od dnia doręczenia, oraz aby wyłączony wspólnik zgodził się na taką opcję. Jeśli na skutek braku zapłaty ceny orzeczenie sądu stało się bezskuteczne, wspólnik, którego dotyczył wyrok, ma prawo żądać od pozywających naprawienia szkody. W związku z tym wyłączenie wspólnika powinno być należycie przemyślane i jeżeli nie ma gwarancji, że udziały zostaną skutecznie przyjęte, należy zastanowić się, czy jest sens wnoszenia powództwa, bowiem w razie niepowodzenia można się narazić na odpowiedzialność odszkodowawczą.

Podstawa prawna

Art. 267 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037).

Czy można zabezpieczyć powództwo

@RY1@i02/2012/195/i02.2012.195.18300150e.816.jpg@RY2@

W okresie od otrzymania pozwu do czynności rozliczenia za przejęty udział wspólnik zachowuje swoje prawa udziałowe w spółce. Oznacza to, że może on np. wykonywać prawo głosu czy też prowadzić indywidualną kontrolę itp. Spółka ma jednak możliwość przeciwdziałania wpływowi wspólnika na jej funkcjonowanie poprzez wystąpienie do sądu o zabezpieczenie powództwa. Sąd może orzec o zabezpieczeniu, jeśli jest ono uzasadnione ważnymi powodami. Jako przykłady ważnych powodów można wskazać np. nadużywanie prawa głosu, żądania zwoływania zgromadzeń wspólników albo prawa indywidualnej kontroli. Zabezpieczając powództwo, sąd orzeka o zawieszeniu wspólnika w wykonywaniu jego praw członkowskich w spółce. Należy mieć na uwadze, że dotyczy to jedynie praw udziałowych i nie może być dokonane, gdy są to prawa przypisane osobiście wspólnikowi. Udziałowiec nie jest też zwolniony z wykonywania ciążących na nim obowiązków względem spółki. Sędziowie orzekający w sprawie mają także możliwość rozstrzygnięcia, czy zawieszeniu ulegną wszystkie prawa udziałowe, czy też tylko niektóre z nich, np. prawo zbycia udziałów.

Podstawa prawna

Art. 268 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037).

Ewelina Stępień

ewelina.stepien@infor.pl