Jak i po co można podwyższyć kapitał zakładowy spółki z o.o.

Podwyższenie kapitału zakładowego ma na celu powiększenie pieniężnych lub rzeczowych środków kapitałowych spółki. Wspólnicy mogą zdecydować się na określenie kapitału zakładowego na wyższym poziomie niż dotychczasowy, jeśli chcą np. pokryć straty i tym samym podtrzymać poziom działalności gospodarczej spółki. Podwyższając kapitał, spółka może również zwiększyć swoją zdolność kredytową albo uniknąć likwidacji bądź upadłości. Jednak z punktu widzenia osób trzecich, np. wierzycieli, największe znaczenie ma gwarancyjna funkcja podwyższenia kapitału zakładowego, który stanowi zabezpieczenie ich interesów.

Sposoby podwyższenia

Wspólnicy mogą podwyższyć kapitał zakładowy albo na podstawie zmiany umowy spółki, albo na podstawie dotychczasowych postanowień umownych. Na etapie tworzenia umowy spółki powinni być zainteresowani zamieszczeniem w niej klauzuli umożliwiającej takie działanie bez zmiany tej umowy. Dzięki temu spółka będzie mogła podwyższyć kapitał zakładowy w uproszczonym trybie, który pozwala zaoszczędzić zbędnych formalności i kosztów.

Podwyższenie na mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki będzie możliwe, jeśli umowa wyraźnie przewiduje taką opcję, tzn. jeśli jej postanowienia określają maksymalną wysokość podwyższenia kapitału zakładowego i jego termin. W przypadku, gdy umowa nie zawiera postanowień w tej kwestii, podwyższenie może nastąpić jedynie przez zmianę treści takiej umowy. [Przykład 1]

Bez zmiany umowy

Podwyższenie kapitału zakładowego na mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki jest trybem uproszczonym. Kompetencje do dokonania takiego podwyższenia mają wspólnicy, którzy powinni podjąć w tej sprawie uchwałę bezwzględną większością głosów. Nie ma tu także konieczności udziału notariusza i protokołowania uchwały podwyższającej kapitał. Z uwagi na to, że dla takiej uchwały nie jest konieczna forma aktu notarialnego, może ona zostać podjęta w drodze pisemnej bez odbywania zgromadzenia wspólników. Wspólnicy muszą jednak pamiętać, żeby na etapie tworzenia umowy spółki rozsądnie określić granice czasowe i kwotowe takiego podwyższenia.

Podwyższenie w tym trybie nie wymaga zmiany umowy spółki, mimo że może powodować uszczuplenie praw udziałowych, np. gdy udziały obejmują osoby trzecie. Przepisy kodeksu spółek handlowych chronią jednak prawa wspólników. Wprowadzają bowiem zasadę pierwszeństwa nabycia nowych udziałów przez dotychczasowych wspólników. Jeżeli podwyższenie następuje na podstawie postanowień umowy spółki, oświadczenia dotychczasowych wspólników o objęciu nowych udziałów wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. [Przykład 2]

Podwyższenie kapitału może polegać na podniesieniu wartości nominalnej udziałów lub utworzeniu nowych. Możliwe jest również jednoczesne podwyższenie wartości nominalnej i utworzenie nowych udziałów, ale już według nowej ich wartości.

Zmiana umowy

Jeśli w umowie spółki brak jest postanowień dotyczących podwyższenia kapitału zakładowego, do dokonania tego konieczna będzie zmiana umowy spółki. W takim przypadku zgromadzenie wspólników podejmuje zaprotokołowaną przez notariusza uchwałę o podwyższeniu kapitału. Uchwała musi zostać podjęta większością dwóch trzecich głosów, jeśli umowa spółki nie ustanawia surowszych warunków.

W celu pokrycia podwyższonego w ten sposób kapitału zakładowego możliwe jest wniesienie zarówno wkładów pieniężnych, jak i niepieniężnych, tzw. aportów, np. nieruchomości. Jeżeli jednak cały kapitał nie zostanie objęty, uchwała o podwyższeniu staje się bezskuteczna. W takim przypadku poczynione już wpłaty oraz wniesione aporty zostaną zwrócone.

Prawo pierwszeństwa

Jeśli umowa spółki lub uchwała o podwyższeniu kapitału nie stanowi inaczej, dotychczasowi wspólnicy mają prawo pierwszeństwa do objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym. Wyłączenie tego uprawnienia może nastąpić w umowie spółki, w uchwale o podwyższeniu kapitału zakładowego albo w uchwale o podwyższeniu kapitału zakładowego będącej zmianą umowy spółki.

Jeśli jednak wyłączenie ma nastąpić przez późniejszą zmianę umowy spółki, konieczna jest zgoda wspólnika, którego wyłączenie ma dotyczyć. Wspólnik musi się także zgodzić na odebranie mu prawa pierwszeństwa w sytuacji, gdy ma to nastąpić przez uchwałę wspólników, mimo że jest ona podejmowana większością głosów. Wyłączenie takie może odbyć się w tej samej uchwale, w której następuje podwyższenie kapitału.

Prawo pierwszeństwa do objęcia udziałów należy wykonać w terminie miesiąca od dnia wezwania do jego wykonania.

Oświadczenia

Jeśli podwyższenie jest dokonywane na mocy postanowień umowy spółki, objęcie udziałów odbywać się będzie w uproszczony sposób: wspólnicy składają oświadczenia o objęciu udziałów w formie pisemnej pod rygorem nieważności.

Jeśli natomiast podwyższenie kapitału następuje w trybie zmiany umowy spółki, oświadczenie wspólnika, który już posiada część udziałów, musi zostać złożone w formie aktu notarialnego. Niezachowanie tej formy powoduje nieważność takiej deklaracji. Jeśli wspólnik przy objęciu udziałów ma być reprezentowany przez pełnomocnika, to pełnomocnictwo powinno zostać także udzielone w formie aktu notarialnego.

Nowy wspólnik obejmujący udziały w podwyższonym kapitale zakładowym musi również złożyć oświadczenie w formie aktu notarialnego. Oświadczenie to powinno zawierać przystąpienie do spółki oraz objęcie udziału lub udziałów o oznaczonej wartości nominalnej. Zatem oświadczenia wspólników będą się różniły w zależności od tego, czy będą składane przez dotychczasowego wspólnika, czy też będzie je składała osoba trzecia, przystępująca do spółki w charakterze nowego wspólnika.

Na skutek złożenia samego oświadczenia dany podmiot nie uzyskuje jednak jeszcze statusu wspólnika. Konieczne jest dodatkowo wniesienie wkładów i rejestracja podwyższenia w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Wkłady na podwyższenie kapitału zakładowego powinny więc zostać wniesione przed wpisem podwyższenia do rejestru. Mogą one mieć charakter pieniężny, aportowy i mieszany. Dopiero z chwilą zarejestrowania w rejestrze przedsiębiorców podwyższania kapitału następuje nabycie praw udziałowych związanych z członkostwem w spółce.

Ze środków własnych

Wspólnicy mogą dokonać podwyższenia kapitału zakładowego także ze środków własnych spółki, przeznaczając na ten cel środki z kapitału zapasowego lub kapitałów rezerwowych utworzonych z zysku spółki (kapitalizacja rezerw). Dokonując takiego podwyższenia, spółka nie zwiększa swojego majątku. Następuje jedynie zmiana struktury pasywów, co poprawia np. zdolność kredytową spółki.

Taka kapitalizacja rezerw oznacza, że spółka jest w dobrej kondycji finansowej i rozwija się. Operacja ta wiąże się jednak ze zmianą umowy spółki i wymaga poniesienia większych kosztów. Podwyższenie następuje wówczas bez wnoszenia przez wspólników wkładów do spółki i może polegać albo na zwiększeniu wartości nominalnej udziałów, albo na utworzeniu nowych. Jedynym źródłem takiego podwyższenia może być zysk spółki, który nie został podzielony między wspólników, ale przeznaczono go na kapitał zapasowy lub rezerwowy. Nowe udziały przysługują dotychczasowym wspólnikom odpowiednio do liczby posiadanych już udziałów i nie wymagają objęcia.

Wniosek do KRS

Po podwyższeniu kapitału zakładowego zarząd spółki musi złożyć do sądu rejestrowego wniosek o zarejestrowanie tego faktu w terminie siedmiu dni na formularzu KRS-Z3 wraz z wymaganymi załącznikami, tj. m.in. uchwałą o podwyższeniu kapitału, oświadczeniem o objęciu udziałów, dowodem uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 250 zł, itd.

Do wniosku obligatoryjnie musi zostać załączone oświadczenie wszystkich członków zarządu o całkowitym wniesieniu wkładów na pokrycie kapitału zakładowego. Brak takiego oświadczenia spowoduje zwrot wniosku. Wyjątek stanowi podwyższenie ze środków własnych spółki: w takim przypadku nie ma konieczności składania oświadczeń o objęciu udziałów oraz oświadczenia o objęciu całości kapitału zakładowego. [Przykład 3]

PRZYKŁADY

1 Podwyższenie nastąpi bez zmiany umowy spółki

W takim przypadku wspólnicy nie muszą podejmować uchwały zmieniającej umowę spółki. Konieczne jest jedynie podjęcie przez zgromadzenie wspólników uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego. Jeśli umowa spółki przewiduje maksymalną wysokość podwyższenia i jego termin, spółka może podjąć stosowną uchwałę o podwyższeniu zarówno na zgromadzeniu wspólników, jak i poza nim. Do jej powzięcia, co do zasady, wystarczy bezwzględna większość głosów. Dowodem podjęcia uchwały przez zgromadzenie wspólników jest protokół z przebiegu zgromadzenia albo protokół stwierdzający wyniki pisemnego głosowania. Należy pamiętać, że niezależnie od sposobu podjęcia uchwały zarząd musi dołączyć do wniosku rejestrowego dokument potwierdzający jej podjęcie.

2 Wspólnik nie ma obowiązku objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym

Objęcie udziałów jest prawem, a nie obowiązkiem wspólników. Oznacza to, że spółka nie może zmusić wspólnika do ich objęcia, a nieobjęcie nie wywołuje dla niego żadnych negatywnych skutków prawnych. W sytuacji gdy wspólnicy nie skorzystają z przysługującego im prawa pierwszeństwa w objęciu udziałów powstałych wskutek podwyższenia kapitału zakładowego spółki z o.o., zarząd spółki może zaoferować objęcie udziałów osobom dowolnie wybranym, również tym wspólnikom danej spółki, którzy z pierwszeństwa już skorzystali (wyrok SN z 2 czerwca 2004 r., sygn. akt IV CK 449/03).

3 Nowe udziały przysługują wspólnikom w stosunku do dotychczasowych

Zasadą jest, że nowo utworzone udziały w kapitale zakładowym muszą zostać objęte. Wyjątek od tej zasady stanowi sytuacja, gdy podwyższenie kapitału zakładowego jest dokonywane ze środków własnych spółki. Nowe udziały przysługują wówczas wspólnikom w stosunku do dotychczasowych i nie wymagają objęcia. Jeśli podwyższenie następuje, ze środków własnych, nie ma możliwości, aby udziały zostały objęte przez osoby trzecie. Spółka może jednak ustalić inne zasady przydziału udziałów niż przydział w stosunku do udziałów posiadanych dotychczas. Powinien to jednak zaakceptować wspólnik, który miałby otrzymać mniejszą liczbę udziałów. Nie ma także przeszkód, aby wspólnik zrzekł się przysługujących mu udziałów. Podwyższając kapitał zakładowy ze środków własnych, spółka oprócz utworzenia nowych udziałów może również zwiększyć ich wartości nominalną. Co do zwyżki, obowiązują te same zasady, które mają zastosowanie do nowych udziałów. Jeśli podwyższenie kapitału zakładowego nie następuje ze środków własnych spółki, oświadczenia o objęciu nowych udziałów składają zarówno nowi, jak i dotychczasowi wspólnicy.

Ważne

Na odebranie prawa pierwszeństwa do objęcia nowo tworzonych udziałów w kapitale zakładowym spółki wspólnik, którego to dotyczy, musi wyrazić zgodę

Ewelina Stępień

ewelina.stepien@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).