Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej

Rozdział 1

Przepisy ogólne

Konstytucyjna zasada wolności gospodarczej jest jedną z podstaw ustroju gospodarczego Polski. Co nie jest zakazane, jest więc dozwolone. Ograniczenie wolności gospodarczej dopuszczalne jest tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny (art. 20 i 22 Konstytucji RP z 1997 r.).

Ustawa zajmuje się prowadzeniem działalności gospodarczej jedynie na terenie kraju. Z wynika, że podjęcie przez polskiego przedsiębiorcę działalności gospodarczej na terenie innych państw bądź ich związku nie podlega rejestracji w ewidencji działalności gospodarczej.

Jedną z cech działalności gospodarczej jest jej zarobkowy charakter, czyli podejmowanie jej z zamiarem osiągnięcia zysku (nadwyżki przychodów nad stratami). O charakterze zarobkowym nie decyduje jednak faktyczne osiąganie zysku, a tylko prowadzenie działalności z zamiarem jego osiągnięcia. Zwłaszcza brak spodziewanego efektu (w postaci dochodu) i wystąpienie straty nie oznacza jeszcze, że wykonywana działalność przestała mieć charakter zarobkowy. Charakter ten nie ulegnie zmianie, dopóki wykonujący działalność będzie miał na względzie osiągnięcie z niej zarobku.

Podkreśla się, że nie każda działalność zarobkowa jest równocześnie działalnością gospodarczą (nie każde naliczanie opłat ma charakter zarobkowy, bo może jedynie zmierzać do pokrycia kosztów działalności), ale za to każda działalność gospodarcza zawsze musi być równocześnie działalnością zarobkową. Z tym że do uznania określonej działalności za zarobkową istotne jest istnienie (choćby potencjalnego) takiej korzyści dla wykonującego ją podmiotu. Brak ukierunkowania działalności na osiągnięcie zysku nie przesądza jeszcze w sensie negatywnym o gospodarczym charakterze działalności -

Kolejną cechą działalności gospodarczej jest jej zorganizowanie i ciągłość. Zorganizowanie jako cecha działalności gospodarczej oznacza, że jej wykonywanie jest zaplanowane pod względem prawnym i faktycznym, a nie jest przypadkowe. Podmiot wykonujący działalność gospodarczą musi podjąć wiele czynności o charakterze organizacyjnym, których celem jest przygotowanie do wykonywania działalności gospodarczej. Zatem jako zorganizowanie działalności gospodarczej należy rozumieć liczne czynności zmierzające do jej podjęcia i wykonywania. Ciągłość działalności gospodarczej oznacza natomiast pewną stabilizację jej wykonywania. Nie powinna to być działalność jedynie okazjonalna lub przypadkowa. Ciągłość to też pewna metoda postępowania (np. powtarzalność czynności) właściwa odpowiedniemu rodzajowi działalności gospodarczej, a także nastawienie na nieokreślony z góry czas (nie kłóci się to z sezonowością działalności w niektórych branżach). Zgodnie z "celem wprowadzenia przesłanki ciągłości działalności było wyłączenie z definicji działalności gospodarczej czynności jednorazowych. Jednakże przesłanki tej nie należy utożsamiać z koniecznością wykonywania działalności bez przerwy. Istotny jest zamiar powtarzalności określonych czynności celem osiągnięcia dochodu". podkreśla, że do uznania za działalność gospodarczą nie jest konieczne faktyczne wykonanie usługi, ale sam fakt, iż jest ona oferowana i możliwa do realizacji. Sprawa dotyczyła oferowania przewozu osób. Sąd zaznaczył więc, że o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie świadczenia usług przewozu przez przedsiębiorcę świadczy to, iż pojazd został oznaczony w sposób jednoznacznie wskazujący, że wykonywany jest nim przewóz osób. Przedsiębiorca poprzez umieszczone na pojeździe oznaczenia wykazuje zamiar zawarcia umowy z potencjalnym pasażerem o odpłatne wykonanie usługi przewozu.

Działalność wytwórcza wiąże się z wytwarzaniem dóbr materialnych oraz nadaniem im cech użytkowych. Działalność budowlana to m.in. projektowanie, budowanie, utrzymanie i rozbiórka obiektów budowlanych, jak również prace wykończeniowe stanowiące integralną część budowy. Działalność handlowa polega na zakupie i sprzedaży towarów i usług, a także pośrednictwie między sprzedającymi a kupującymi. Działalność usługowa polega zaś na wykonywaniu czynności, które nie tworzą nowych dóbr materialnych, ale ich przeznaczeniem jest konsumpcja. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego działalność gospodarcza polegająca na magazynowaniu towarów jest niewątpliwie działalnością usługową. Działalnością usługową będzie zarówno świadczenie usług na rzecz osób trzecich, jak i na własne potrzeby usługodawcy. Nie ma znaczenia, czy inwestor będzie świadczył usługi w postaci magazynowania towarów na rzecz osób trzecich, czy też będzie to działalność wykonywana na jego własne potrzeby.

Interpretując zasadę ciągłości w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że trzeba dbać o zgłoszenie zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, bo inaczej nawet faktyczne wstrzymanie prowadzenia biznesu nie zostanie uznane za jego zawieszenie. Jak orzekł czasowa, nawet wielomiesięczna przerwa w produkcji przedsiębiorstwa na skutek pożaru i dokonanie w tym czasie remontu budynku nie stanowią zaprzestania działalności gospodarczej. Okresowe przerwy w ruchu przedsiębiorstwa produkcyjnego mogą występować nie tylko z powodu pożaru czy różnego rodzaju awarii, ale także z innych przyczyn, np. ze względu na trudności ze zbytem wyprodukowanego towaru.

Ciągłość i zorganizowanie nie muszą koniecznie oznaczać posiadania zorganizowanego przedsiębiorstwa. Jak podkreśla nie ma przesądzającego znaczenia, czy podatnicy prowadząc działalność gospodarczą, dysponują przedsiębiorstwem w znaczeniu przedmiotowym, jako zorganizowanym zespołem składników niematerialnych lub materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Dla wielu osób istotne znaczenie ma , z którego wynika, że profesjonalne wynajmowanie własnych nieruchomości jest taką samą działalnością jak chociażby produkcja i sprzedaż określonych wyrobów.

Działalnością gospodarczą może być również działalność zawodowa. Katalog wolnych zawodów obejmuje w szczególności adwokata, aptekarza, architekta, inżyniera budownictwa, biegłego rewidenta, brokera ubezpieczeniowego, doradcę podatkowego, maklera papierów wartościowych, doradcę inwestycyjnego, księgowego, lekarza, dentystę, weterynarza, notariusza, pielęgniarkę, położną, radcę prawnego, rzecznika patentowego, rzeczoznawcę majątkowego, tłumacza przysięgłego. Inny problem to kwalifikacja zawodów zaufania publicznego. uznał, że działalność notariusza nie jest działalnością gospodarczą, a notariusz jest osobą zaufania publicznego i ma pozycję funkcjonariusza publicznego, nie zaś przedsiębiorcy. Zasada wolności działalności gospodarczej do niego w ogóle się nie odnosi.

Jak podkreśla , działalność gospodarcza jest faktem, kategorią o charakterze obiektywnym, nie konstytuuje jej zatem wpis bądź jego brak do odpowiedniego rejestru. Niemniej jednak do uznania określonej przedmiotowo działalności za działalność gospodarczą konieczne jest łączne zaistnienie trzech jej cech funkcjonalnych: zarobkowości, zorganizowania formalnego (czyli wyboru formy prawnej przedsiębiorczości) oraz ciągłości. Brak którejkolwiek z nich oznacza natomiast, że dana działalność nie może być zakwalifikowana do kategorii działalności gospodarczej - tak wynika . W doktrynie prawniczej zaznacza się często, że osoba spełniająca kryteria odpowiadające działalności gospodarczej jest przedsiębiorcą już w momencie podjęcia faktycznych działań i wówczas, gdy ma zamiar prowadzenia działalności w sposób zorganizowany i ciągły, a nie w momencie wpisu. Częstym przykładem jest działalność radców prawnych - podejmują oni działalność zawodową nie z chwilą wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, lecz już znacznie wcześniej. Sam wpis na listę radców prawnych prowadzoną przez okręgowa izbę zawodową i zgłoszenie prowadzenia kancelarii w zasadzie wystarcza do rozpoczęcia działalności zawodowej. Nie będzie natomiast działalnością gospodarczą wykonywanie zawodu radcy prawnego w ramach stosunku pracy.

Jak wynika z , stowarzyszenia mogą prowadzić dwojakiego rodzaju działalność: statutową i gospodarczą. Gospodarczego celu działalności nie niweczy przy tym to, że dochód z jej prowadzenia jest przeznaczony na działalność statutową. Ograniczenie to wynika bowiem z regulacji ustawowej i jest jednym z warunków dopuszczalności prowadzenia działalności gospodarczej. Prowadzona przez stowarzyszenie działalność w zakresie świadczenia usług zdrowotnych (w postaci niepublicznego zakładu opieki zdrowotnej) jest więc działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Prowadzenie działalności gospodarczej przez organizacje pozarządowe ma swoje liczne konsekwencje, nieraz bolesne finansowo. WSA w Białymstoku orzekł , że jeżeli fundacja prowadzi działalność gospodarczą w postaci wynajmu lokalu, dzierżawie lokalu i maszyn drukarskich, to jako organizacja prowadząca działalność gospodarczą nie spełniała warunków do zastosowania zwolnień z należności przywozowych związanych z otrzymaną pomocą charytatywną. Bez znaczenia jest przy tym, że zyski z działalności gospodarczej prowadzonej przez fundację były przekazywane na realizację jej podstawowych celów statutowych. Przekazywanie wypracowanych dochodów na działalność charytatywną nie zmienia w żaden sposób charakteru prowadzonej działalności, w dalszym ciągu jest to działalność gospodarcza.

Specyfiką odznacza się prowadzenie działalności gospodarczej na podstawie ustawy z 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. z 2011 r. nr 163, poz. 981 ze zm.). Zgodnie z art. 6 pkt 9 tej ustawy przedsiębiorca jest podmiot, który posiada koncesję na prowadzenie działalności objętej tymi przepisami. Oznacza to, że ustawa ta nie zalicza do przedsiębiorców podmiotów, które prowadzą działalność górniczą niepodlegającą koncesjonowaniu (zgodnie z art. 4 tej ustawy są to osoby fizyczne dokonujące wydobycia kopalin w ograniczonym zakresie na własne potrzeby). Oznacza to, że osoby planujące podjęcie działalności gospodarczej w zakresie prawa geologicznego i górniczego zobowiązane są uzyskać koncesję. Działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej jest działalność o charakterze zarobkowym, odbywająca się w sposób zorganizowany i ciągły. Tym samym tylko tak rozumiana działalność gospodarcza podlegać będzie ustawie Prawo geologiczne i górnicze - stwierdza wydany jeszcze pod rządami starych regulacji górniczych . Stare przepisy przesądzały jednocześnie, że - co do zasady - nie można było np. wydobywać kopalin poza działalnością gospodarczą.

Kwalifikacja działalności jako gospodarczej ma znaczenie np. przy ustalaniu obowiązku uzyskania koncesji lub zezwolenia albo przy ustalaniu zobowiązań podatkowych (np. wyższych stawek w podatku od nieruchomości). Potwierdza to . Sędziowie uznali, że skoro działalność z zakresu rekultywacji i zagospodarowania wyeksploatowanych gruntów jest konieczną częścią składową zarobkowej działalności wydobywczej, to nie sposób racjonalnie przyjmować, że grunty mające podlegać lub podlegające obecnie czynnościom rekultywacyjnym nie są związane z działalnością gospodarczą przedsiębiorcy.

Zakwalifikowanie jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą ma praktyczne skutki w wielu dziedzinach prawa, m.in. w ustawie z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm. - dalej k.c.). W przypadku gdy w systemie prawa (a więc także na gruncie kodeksu cywilnego) użyte jest pojęcie działalności gospodarczej w określonym kontekście (art. 118 oraz 355 par. 2 i 563 par. 2 k.c.), chodzi o prowadzących działalność gospodarczą w każdej postaci. Niektóre regulacje nie obejmują jednak wszystkich prowadzących działalność gospodarczą, a jedynie tych, którzy czynią to w formie przedsiębiorstwa, albo tylko w zakresie działalności tego przedsiębiorstwa. Tak wynika m.in. z art. 22¹, 43⁸ par 2, 358¹ par. 4, 55⁴ jak również m.in. art. 109¹ par. 1, 583 par. 1 oraz 751 pkt 1 k.c.

Przepisy ustawy z 4 marca 2010 r. o świadczeniu usług na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (dalej ustawa z 2010 r.) mają zastosowanie jedynie do tych osób prowadzących działalność gospodarczą, które zajmują się usługami. Artykuł 5 ustawy z 2010 r. przewiduje, że nie można na usługobiorcę nakładać wymogów dyskryminujących ze względu na pochodzenie lub miejsce zamieszkania. Jednym z częstych przykładów jest możliwość powierzenia prowadzenia ksiąg rachunkowych podmiotom z zagranicy. Nie wolno też ograniczać korzystania z usług świadczonych przez usługodawcę przez nałożenie obowiązku uzyskania zezwolenia na korzystanie z usługi albo dyskryminację w zakresie przyznawania pomocy finansowej.

Rozdział 2 ustawy z 2010 r. przewiduje, że usługodawca może świadczyć usługi zarówno samodzielnie, jak i przy pomocy innych podmiotów. Tylko wyjątkowo możliwe jest odejście od tej zasady ze względu np. na wymogi etyki zawodowej zawodów regulowanych, ale takie wyjątki muszą wynikać wprost z przepisów odrębnych.

Usługobiorca - na wniosek usługodawcy - musi mu udostępnić różne informacje, m.in. o prowadzonej działalności związanej bezpośrednio z oferowaną usługą, o spółkach, w których uczestniczy, które są bezpośrednio powiązane ze świadczoną usługą oraz o środkach podjętych w celu uniknięcia konfliktu interesów. Informacje te trzeba też podawać w oficjalnych dokumentach zawierających opis oferowanych usług.

Osoby wykonujące niektóre zawody regulowane (zwłaszcza np. prawnicze) mogą rozpowszechniać informacje o świadczonej usłudze mające na celu promowanie towarów, usług lub wizerunku, ale tylko w takich sposób, w jaki nie jest to sprzeczne z zasadami wykonywania zawodu (określonymi najczęściej w obowiązujących ich zasadach etyki zawodowej).

Usługodawca ma też obowiązek w sposób jednoznaczny podać usługobiorcy informacje o:

- firmie, adresie siedziby i głównym miejscu wykonywania działalności,

- organie rejestrowym i numerze w rejestrze przedsiębiorców albo numerze w ewidencji działalności gospodarczej;

- adresie poczty elektronicznej (lub inne dane umożliwiające bezpośredni kontakt z usługodawcą),

- organie wydającym certyfikat, koncesję, zezwolenie, zgodę, licencję bądź inny dokument uprawniający do świadczenia usług, lub dokonującym wpisu do rejestru,

- samorządzie zawodowym, do którego usługodawca należy, oraz posiadanym tytule zawodowym,

- głównych cechach usługi (w tym jej cenie),

- stosowanych wzorcach umów oraz postanowieniach umownych określających prawo właściwe dla danej umowy lub sąd albo inny organ właściwy do rozstrzygania sporów,

- numerze identyfikacji podatkowej (NIP) lub innym używanym na potrzeby podatku VAT,

- obowiązkowym ubezpieczeniu lub gwarancji finansowej (wraz z danymi ubezpieczyciela lub gwaranta oraz o zasięgu terytorialnym ubezpieczenia),

- dodatkowych (niewymaganych przez przepisy) gwarancjach jakości wykonanej usługi.

Informacje podaje się przed zawarciem umowy w formie pisemnej. W razie braku pisemnej umowy informacje podaje się przed rozpoczęciem świadczenia usługi.

Część informacji usługodawca udostępnia usługobiorcy tylko na jego wniosek. Chodzi o:

- sposób kalkulacji ceny za usługę (jeżeli cena nie została wcześniej ustalona lub gdy nie ma możliwości podania dokładnej ceny),

- regulacje prawne dotyczące wykonywanego przez usługodawcę zawodu regulowanego,

- kodeksy dobrych praktyk, którym usługodawca podlega, wraz ze wskazaniem miejsca ich publikacji,

- możliwość pozasądowego rozstrzygania sporów, w razie gdy usługodawca podlega kodeksowi dobrych praktyk lub jest członkiem stowarzyszenia handlowego lub zrzeszenia zawodowego, które przewidują taki tryb dochodzenia roszczeń.

Informacje usługodawca udostępnia m.in. w miejscu zawarcia umowy lub tam, gdzie świadczona jest usługa, na swojej stronie internetowej oraz w dokumentach informacyjnych dostarczanych usługobiorcy.

Rozdział 3 - ustawy z 2010 r. określa, że minister właściwy ds. gospodarki (czyli obecnie minister gospodarki) koordynuje współpracę z innymi państwami Unii Europejskiej w zakresie kontroli świadczenia usług. Minister udostępnia np. informacje z odpowiednich rejestrów. Przesyła także do właściwych organów kontrolnych m.in. wnioski o kontrole usługodawców. Kontrole usługodawców na wniosek z zagranicy przeprowadzają na zasadach określonych w rozdziale 5 ustawy z 2004 r. (będą one opisane w części III niniejszego komentarza) odpowiednie organy.

Odpowiednie organy poszczególnych państw członkowskich Unii Europejskiej są też zobowiązane (w odpowiedzi na otrzymany stosowny wniosek) do przekazywania sobie informacji dotyczących postępowań dyscyplinarnych, karnych i administracyjnych - w zakresie, w jakim odnoszą się one bezpośrednio do kompetencji usługodawcy lub jego wiarygodności zawodowej - oraz decyzji dotyczących niewypłacalności lub upadłości usługodawcy związanych z nadużyciami finansowymi. Przed uprawomocnieniem się wyroku lub decyzji przekazuje się także informacje o przysługujących usługodawcy środkach odwoławczych.

Wszystkie czynności w ramach współpracy międzynarodowej opisanej w rozdziale 3 ustawy z 2010 r. odbywają się w formie elektronicznej.

Spod rygorów ustawy zwolniono wytwórczą działalność rolniczą uzależnioną z reguły od warunków klimatyczno-przyrodniczych i prowadzoną z reguły w celu własnego utrzymania, a dopiero potem - w celach zarobkowych. Choć działalność wytwórcza w rolnictwie (prowadzenie gospodarstwa rolnego) jest co do zasady działalnością gospodarczą - co wynika z art. 2 ustawy - to jednak art. 3 przesądza, że do tej działalności nie stosuje się pozostałych jej przepisów, w tym obowiązku zgłoszenia do ewidencji oraz obowiązków związanych z kontrolami. Nie jest istotny ani zakres takiej działalności, ani jej skala, co oznacza, że zwolnienie dotyczy zarówno małych, jak i dużych podmiotów. Jednocześnie nie oznacza to, że podmioty zwolnione ze stosowania regulacji ustawy z 2004 r. nie są objęte innymi przepisami obowiązującymi osoby prowadzące działalność gospodarczą (wyjątku dla działalności wytwórczej w rolnictwie nie przewiduje np. ustawa o cenach).

Wszystkie inne rodzaje działalności gospodarczej poza ściśle określonymi wyjątkami wymienionymi w art. 3 podlegają w pełni przepisom ustawy z 2004 r. Chodzi zwłaszcza o działalność rolniczą, która nie jest związana z wytwarzaniem (np. o skup produktów rolnych i ich przetwórstwo, obrót maszynami rolnymi).

Ustawodawca czyni wyjątek dla osób prowadzących wyłącznie działalność wytwórczą w rolnictwie w postaci upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, a także agroturystyki . Natomiast działalność pozarolnicza polegająca na przetwórstwie warzyw i owoców jest działalnością gospodarczą wykonywaną przez przedsiębiorcę i w pełni podlega przepisom ustawy. Podobnie jest z agroturystyką świadczoną poza gospodarstwami rolnymi, choćby nawet na terenach wiejskich.

Pojęcie "rolnik" związane jest z osobami fizycznymi, dlatego wątpliwości budzi rozszerzanie zwolnienia przewidzianego w art. 3 na podmioty inne niż osoby fizyczne (ewentualnie spółki cywilne osób fizycznych), zwłaszcza spółki osobowe lub kapitałowe, których wyłącznym przedmiotem działalności jest rolnicza działalność wytwórcza. Ponieważ spółki takie podlegają rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym, to spełniają też jednocześnie kryteria przedsiębiorcy określone w art. 4 ustawy, powinny więc w pełni podlegać jej rygorom.

Działalność gospodarcza w zakresie wyrobu lub rozlewu wyrobów winiarskich jest - co do zasady - działalnością regulowaną i wymaga uzyskania wpisu do rejestru przedsiębiorców wykonujących działalność w zakresie wyrobu lub rozlewu wyrobów winiarskich. Wymóg uzyskania wpisu nie dotyczy jednak producentów, którzy wyłącznie wyrabiają i rozlewają wino uzyskane z winogron pochodzących z upraw własnych. Jeśli producenci zwolnieni z obowiązku wpisu do rejestru są jednocześnie rolnikami wyrabiającymi mniej niż 100 hektolitrów wina w ciągu roku gospodarczego, to nie obejmują ich także obowiązki określone w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej.

Przedsiębiorcą jest każdy podmiot, który ma status osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, a jednocześnie prowadzi we własnym imieniu zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz prowadzi działalność polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu i wydobywaniu kopalin ze złóż, jak również działalność zawodową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły.

Definicja przedsiębiorcy sformułowana w ustawie w zasadzie pokrywa się z tą zawartą w art. 43¹ kodeksu cywilnego, jednego z podstawowych aktów prawnych regulujących stosunki prawne. Przedsiębiorcą może być tylko osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych (a więc osoba pełnoletnia, która jednocześnie nie jest ubezwłasnowolniona). Jak podkreśla WSA w Warszawie w , wpis do ewidencji działalności gospodarczej czy też uzyskanie numeru REGON mają charakter deklaratoryjny, a brak urzędowego wpisu do ewidencji nie oznacza, iż skarżący nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z 2004 r., w sytuacji, gdy osoba fizyczna działalność gospodarczą faktycznie wykonuje, lecz jej nie rejestruje. Pogląd ten potwierdza treść art. 60¹ kodeksu wykroczeń, który zastrzega, że wykonywanie działalności gospodarczej bez wymaganego zgłoszenia do ewidencji, wpisu do rejestru działalności regulowanej albo bez wymaganej licencji, zezwolenia bądź koncesji jest wykroczeniem, za które grozi grzywna albo ograniczenie wolności. Zgodnie z art. 9 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (DzU. z 2009 r. nr 175, poz. 1361 ze zm.) można żądać ogłoszenia upadłości osoby fizycznej faktycznie prowadzącej działalność gospodarczą bez dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.

Jednostki organizacyjne, które nie są osobami prawnymi, ale którym przyznano zdolność prawną, to m.in. spółki osobowe (jawna, komandytowa, partnerska, komandytowo-akcyjna), spółki kapitałowe w organizacji (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka akcyjna), a także np. wspólnoty mieszkaniowe.

Definicja przedsiębiorcy zawarta w ustawie z 2004 r. nie pokrywa się natomiast z definicjami formułowanymi przez inne przepisy, które nierzadko posługują się szerszym rozumieniem tego pojęcia. Artykuł 4 pkt 1 ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (DzU. z 2007 r. nr 50, poz. 331 ze zm.) określa szeroką definicję przedsiębiorcy na potrzeby prawa antymonopolowego, obejmując nią także np. osoby fizyczne, które jedynie sprawują realną kontrolę (przez posiadanie znacznych pakietów akcji lub udziałów) nad spółkami kapitałowymi. Są też definicje węższe - zawiera ją np. ustawa z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (DzU. z 2003 r. nr 119, poz. 1117 ze zm.).

Nie ma statusu przedsiębiorcy oddział przedsiębiorcy zagranicznego, bo nie może wykonywać działalności gospodarczej w imieniu własnym (wyjątkiem jest główny oddział zagranicznego zakładu ubezpieczeń, który posiada zdolność prawną nadaną przez przepis prawa, a tym samym posiada status przedsiębiorcy). Przedsiębiorcami są natomiast zarówno agent, jak i komisant, bo choć działają na cudzy rachunek, to w imieniu własnym. Do przedsiębiorców zalicza się też - mimo że nierzadko w praktyce są to podmioty uzależnione silnie ekonomicznie od innych - działających we własnym imieniu i na własny rachunek dilerów, dystrybutorów oraz franczyzobiorców.

Zgodnie z art. 860 par. 1 kodeksu cywilnego przez umowę spółki cywilnej wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działalnie w sposób oznaczony (zwłaszcza przez wniesienie wkładów). Przedsiębiorcą nie jest jednak spółka cywilna, ale status ten mają jej wspólnicy. To wspólnicy mają np. obowiązek uzyskania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Jednak wpis do ewidencji powinien też obejmować informację o umowie spółki cywilnej, jeżeli taka została zawarta. Tak wynika z art. 30 ust. 1 pkt 13 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Doniosłym problemem praktycznym jest kwestia licencji wspólników spółki cywilnej - czy muszą ją mieć wszyscy wspólnicy, czy też wystarczy jej posiadanie przez jednego z nich. Sądy rozstrzygają tę kwestię na korzyść prowadzących działalność gospodarczą. W stwierdził, że w przypadku spółki cywilnej do prowadzenia działalności polegającej na wykonywaniu transportu drogowego wystarczy, by odpowiednią licencję posiadał jeden ze wspólników.

Art. 5 zawiera tzw. słowniczek ustawy. Należy podkreślić, że definicje niektórych pojęć odbiegają (i to znacząco) od potocznego ich rozumienia.

Obecnie organami koncesyjnymi (upoważnionymi ustawowo i wydającymi koncesje w formie decyzji administracyjnych) są:

- w zakresie poszukiwania lub rozpoznawania złóż kopalin, wydobywania kopalin ze złóż, bezzbiornikowego magazynowania substancji oraz składowania odpadów w górotworze, w tym w podziemnych wyrobiskach górniczych - minister właściwy do spraw środowiska, marszałek województwa bądź starosta,

- w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią i amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym - minister właściwy do spraw wewnętrznych;

- w zakresie prawa energetycznego - prezes Urzędu Regulacji Energetyki;

- w zakresie ochrony osób i mienia - minister spraw wewnętrznych (po zasięgnięciu opinii właściwego komendanta wojewódzkiego policji);

- w zakresie rozpowszechniania programów radiowych i telewizyjnych - przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (decyzję koncesyjną podejmuje jednak na podstawie uchwały KRRiT);

- w zakresie przewozów lotniczych - prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego;

- w zakresie prowadzenia kasyna gry - minister właściwy do spraw finansów publicznych.

Osoba zagraniczna to:

- osoba fizyczna nieposiadająca obywatelstwa polskiego (nie ma znaczenia, czy posiada miejsce zamieszkania za granicą),

- osoba prawna (bądź jednostka organizacyjna niebędącą osobą prawną posiadającą zdolność prawną) z siedzibą za granicą. Osobowość prawną ocenia się zgodnie z przepisami obowiązującymi za granicą (nawet w formach nieznanych prawu polskiemu). Zgodnie z art. 41 kodeksu cywilnego w przypadku siedziby chodzi o miejscowość, w której ma siedzibę jej organ zarządzający.

W praktyce znaczenie ma przypadek osoby prawnej z siedzibą w Polsce kontrolowanej (bezpośrednio lub pośrednio) przez osoby zagraniczne. Podmiot taki nie będzie - na gruncie ustawy z 2004 r. - uznany za osobę zagraniczną, bo jest nadal polską osobą prawną, a podmioty prawa obcego posiadają w niej jedynie udziały (bądź wpływy w inny sposób). Zakwalifikowanie jako osoba zagraniczna ma znaczenie np. przy ocenie dopuszczalności, zakresu oraz trybu podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej w Polsce (art. 13 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej).

Przedsiębiorca zagraniczny - decydujące kryteria w tym przypadku to zakwalifikowanie go jako osoby zagranicznej, uzyskanie za granicą statusu przedsiębiorcy oraz prowadzenie tam działalności gospodarczej. Dlatego przedsiębiorcami zagranicznymi nie będą:

- obywatele polscy (choćby nawet posiadali stałe miejsce zamieszkania za granicą i tam wykonywali swoją działalność gospodarczą),

- osoby prawne (oraz niebędące osobami prawnymi jednostki organizacyjne) mające siedziby organów zarządzających w Polsce, a jednocześnie posiadające za granicą swoje siedziby statutowe i tam też wykonujące swoją główną działalność gospodarczą,

- obywatele innych państw wykonujący działalność gospodarczą jedynie w Polsce,

- osoby prawne (oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi), które nie prowadzą za granicą działalności gospodarczej, a robią to jedynie w Polsce, ale jednocześnie posiadają za granicą swoje rzeczywiste siedziby.

Status przedsiębiorcy zagranicznego ma natomiast spółka europejska, o ile jej siedziba znajduje się poza Polską (jeśli siedziba spółki europejskiej znajduje się na terenie naszego kraju, to spółka taka będzie miała status podmiotu krajowego). Analogiczne uwagi dotyczą europejskiego zgrupowania interesów gospodarczych.

Oddział przedsiębiorcy krajowego lub zagranicznego to wyodrębnione ze względów finansowych, organizacyjno-technicznych bądź osobowych miejsce wykonywania działalności gospodarczej poza siedzibą przedsiębiorcy lub głównym miejscem takiej działalności. Pomimo iż oddział spółki z o.o. nie posiada samodzielnej osobowości prawnej, nie oznacza to, że może być on uznany za odrębną jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej . Warto też wiedzieć, że podkreślił, że nie można wywieść odrębności prawnej oddziału od spółki, którego odrębność od spółki polega tylko na funkcjonalnym i przestrzennym wydzieleniu części organizacyjno-gospodarczej spółki.

Działalność regulowana to złagodzona forma reglamentacji - oprócz spełniania szczególnych warunków określonych w odrębnych przepisach trzeba jeszcze uzyskać wpis do odpowiedniego rejestru działalności regulowanej.

Nadrzędny interes publiczny to wartość podlegająca ochronie, w szczególności porządek publiczny, bezpieczeństwo publiczne, zdrowie publiczne, utrzymanie równowagi finansowej systemu zabezpieczenia społecznego, ochrona konsumentów, usługobiorców i pracowników, uczciwość w transakcjach handlowych, zwalczanie nadużyć, ochrona środowiska naturalnego i miejskiego, zdrowie zwierząt, własność intelektualna, cele polityki społecznej i kulturalnej oraz ochrona narodowego dziedzictwa historycznego i artystycznego.

Artykuł 6 potwierdza istnienie konstytucyjnych zasad: wolności gospodarczej oraz równości wobec prawa. W zakresie prowadzenia działalności gospodarczej uznaje się za zasadę, że wszystko, co nie jest zakazane, jest dozwolone . Wszelkie ograniczenia zasady wolności w prowadzeniu działalności gospodarczej (np. w branży hazardowej) dopuszczalne są jedynie ze względu na ważny interes publiczny, mają charakter wyjątku i muszą być rozważane ściśle, a nie w sposób rozszerzający. Dlatego nie można ich istnienia dorozumiewać, domniemywać bądź przyjmować np. w drodze analogii. Potwierdza to Sąd Najwyższy. Zasada wolności gospodarczej doznaje jednak poważnych ograniczeń w przypadku organów publicznych. Gdy są one zainteresowane działalnością gospodarczą, to mogą ją podejmować i prowadzić tylko w przypadkach, gdy przepis prawa je do tego upoważnia, i w zakresie, w jakim jest to konieczne do realizacji powierzonych im zadań publicznych. Muszą bowiem działać na podstawie i w granicach prawa (por. art. 7 Konstytucji RP z 1997 r. oraz .

Wolność gospodarcza nie jest prawem absolutnym, ale jej ograniczenie jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny (a więc nie z powodu każdego zderzenia interesu publicznego z prywatnym). W praktyce w indywidualnych sprawach rozstrzyga w tej mierze orzecznictwo administracyjne i sądowe. Ograniczenia powinny być też przedmiotowo proporcjonalne oraz konieczne, aby nie naruszało istoty wolności. Inaczej mówiąc - istnieje zakaz nadmiernej, nieuzasadnionej ingerencji w wolność gospodarczą.

Zasada równości polega na tym, że uczestnicy obrotu gospodarczego powinni być traktowani jednakowo, tj. bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. W praktyce często dochodzi np. do prób reglamentacji sprzedaży alkoholu przez niektórych przedsiębiorców. W wyroku sędziowie orzekli, że zróżnicowanie podmiotów prowadzących sprzedaż napojów alkoholowych polegające na uniemożliwieniu ich sprzedaży w placówkach handlu detalicznego (sklepach) w godz. od 21.00 do 6.00 stanowi istotne naruszenie przepisów konstytucyjnych oraz ustawowych statuujących zasadę równości gospodarczej oraz równości podmiotów gospodarczych.

Z orzecznictwa sądowego wynika też, że art. 6 ustawy traktuje się jako podstawę wykazania interesu prawnego np. przedsiębiorcy kwestionującego dyskryminujące go przepisy prawa miejscowego albo niekorzystną dla niego ochronę własności przemysłowej. WSA w Gliwicach stwierdził, że przedsiębiorca prowadzący działalność na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego posiada legitymację procesową wynikającą z art. 101 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym do wystąpienia - po wezwaniu rady gminy do usunięcia naruszenia interesu prawnego - ze skargą do sądu administracyjnego, w sytuacji gdy określając wysokość stawek podatku od nieruchomości, rada gminy różnicuje je z uwzględnieniem kryterium podmiotowego".

WSA w Warszawie uznał, że "udzielenie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego, który nie jest nowy i nie ma indywidualnego charakteru, narusza interes prawny w postaci swobody prowadzenia działalności gospodarczej podmiotów, które prowadzą produkcję według tego wzoru" .

Art. 6 ust. 2 jest adresowany do organów administracji publicznej. Zawiera zakaz ustanawiania dodatkowych warunków koniecznych do podjęcia, wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej (np. przedłożenia dokumentów lub ujawnienia danych niewymaganych przepisami, ustanawiania kaucji lub innych zabezpieczeń finansowych). Wymogi muszą być wprost zawarte bądź wynikające z przepisów prawa.

Pomoc publiczna polega najczęściej na zwolnieniach i ulgach podatkowych, odroczeniu terminu płatności podatków albo należności niepodatkowych lub zaniechaniu ich poborów, umorzeniu zadłużenia lub zaniechaniu egzekucji. Pomoc publiczna to też np. państwowe preferencyjne kredyty, poręczenia lub gwarancje kredytowe oraz różnorodne dotacje. Szczegółowe zasady udzielania pomocy publicznej reguluje ustawa z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. z 2007 r. nr 59, poz. 404 ze zm.) oraz rozporządzenia wykonawcze do niej.

Art. 8 ust. 1 zawiera ogólne sformułowanie, nie stanowi więc samodzielnej podstawy podejmowania konkretnych czynności przez organy administracji publicznej. Przepis ten powinien być traktowany jako zasada działania. Natomiast art. 8 ust. 2 - 3 nakładają obowiązki informacyjne na organy administracji zajmujące się rozdziałem pomocy dla przedsiębiorców.

Przepis ten jest konkretyzacją konstytucyjnej zasady działania administracji na podstawie i w granicach prawa. Dyrektywa o poszanowaniu uzasadnionych interesów prowadzących działalność gospodarczą może mieć znaczenie zwłaszcza przy podejmowaniu wobec przedsiębiorców czynności z zakresu nadzoru i kontroli, wtedy bowiem zderzają się interesy obu stron.

Art. 9a i 9b zostały dodane przez ustawę z 4 marca 2010 r. o świadczeniu usług na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. z 2010 r. nr 47, poz. 278 ze zm.). Oba przepisy wprowadzają regulację stanowiącą podstawę prawną dla właściwych organów do dokonania oceny równoważności wymogów i obowiązek uznawania wymogów spełnionych na terytorium innych państw członkowskich oraz uznawania dokumentów potwierdzających spełnienie tychże wymogów. Art. 9a przewiduje nakaz uwzględniania dokumentów wydanych przez właściwe organy innych państw członkowskich oraz EOG.

Art. 9b wprowadza obowiązek uznawania przez właściwe organy ubezpieczeń i gwarancji od odpowiedzialności zawodowej wydanych w państwach członkowskich UE i EOG.

Daninami publicznymi są głównie podatki, opłaty, cła, dopłaty, państwowe pożyczki przymusowe, różnego rodzaju sankcje, kary pieniężne. Art. 10 ustawy stosuje się głównie do składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Inne daniny publiczne, do których mają zastosowanie przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (a nie Ordynacji podatkowej), to np. opłaty produktowe, opłaty fitosanitarne itp. Regulacje trybu wydania interpretacji w innych sprawach niż podatkowe nie zawierają żadnych wskazówek co do rodzaju przepisów, które należy stosować, prowadząc takie postępowanie. Należy zatem przyjąć, że do postępowania w sprawie wydania interpretacji w formie decyzji będą miały zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Można występować o interpretacje zaistniałych stanów faktycznych (nawet opartych o już nieobowiązujące przepisy), jak i stanów przyszłych.

Jedynym uprawnionym do złożenia wniosku o interpretacje jest sam przedsiębiorca (niekiedy może występować jego pełnomocnik). Organy są związane treścią wniosku przedsiębiorcy, nie mają swobody manewru. Jak podkreśla , zakres i przedmiot sprawy o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa konstytuuje treść wniosku wszczynającego postępowanie, a rolą organu prowadzącego to postępowanie jest ocena stanowiska strony w spornej kwestii, nie zaś przedstawianie poglądów i wykładni przepisów odnoszących się do różnych sytuacji faktycznych. Istotą tego postępowania jest uzyskanie przez stronę wyjaśnienia treści przepisów prawa i ich zastosowania w odniesieniu do indywidualnej sytuacji wskazanej we wniosku. Organ wydający decyzję nie może więc ingerować w stan faktyczny opisany we wniosku, podważać go, uzupełniać czy zmieniać w oparciu o inne źródła lub wiedzę znaną mu z urzędu. Analogiczne stanowisko zajął też . Sędziowie podkreślili też, że organ w postępowaniu w sprawie urzędowej interpretacji nie może prowadzić żadnego postępowania dowodowego, bowiem przedmiotem tego postępowania nie jest ustalenie stanu faktycznego - stan ten jest stanem hipotetycznym określonym przez wnioskującego o interpretację. Można jedynie wezwać stronę do uzupełnienia wniosku, jeżeli nie spełnia on wymogów formalnych. Dla rozstrzygnięcia kwestii prawnych nie jest bowiem istotne rzeczywiste wystąpienie określonych zdarzeń. Organ, udzielając interpretacji, przedstawia swój pogląd dotyczący rozumienia treści właściwych przepisów prawa i sposobu ich zastosowania w odniesieniu do sytuacji indywidualnej wskazanej przez wnioskodawcę.

Odwołania od decyzji organu rentowego w przedmiocie indywidualnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, rozpatruje właściwy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych .

Właściwość organów administracji do wydawania pisemnych interpretacji wynika z ustaw szczególnych regulujących poszczególne daniny publiczne. Wniosek o wydanie pisemnej interpretacji dotyczącej przepisów z zakresu wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne - przedsiębiorca powinien skierować do ZUS, a nie do NFZ.

Orzecznictwo sądowe interpretuje 30-dniowy termin na wydanie interpretacji na korzyść przedsiębiorcy. W wyroku z 14 lipca 2009 r. (sygn. VII SA/Wa 612/09) stwierdził, że termin, o którym mowa w art. 10a ustawy, może być uznany za zachowany tylko wówczas, gdy przed jego upływem interpretacja zostanie skutecznie doręczona wnioskodawcy. Prawnicy są ostrożniejsi w ocenach - oddzielają wydanie interpretacji od kwestii jej doręczenia.

W praktyce może powstać problem, na podstawie których przepisów przedsiębiorca ma wystąpić o interpretację w swojej indywidualnej sprawie - czy na podstawie art. 10 i 10a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, czy na podstawie Ordynacji podatkowej. Generalne rozwiązanie to kierowanie wniosków o interpretacje dotyczących należności, do których ma

zastosowanie Ordynacja podatkowa, na podstawie jej przepisów. Wszystkie inne wnioski - dotyczące danin publicznych, do których nie stosuje się Ordynacji podatkowej - powinny być kierowane na podstawie ustawy z 2004 r.

Art. 11 zawiera ogólną dyrektywę, aby sprawy z wniosków przedsiębiorców załatwiać jak najszybciej. Jest to nawiązanie do zasady szybkości uregulowanej już w kodeksie postępowania administracyjnego (art. 12 i 3 - 37 k.p.a.). Załatwianie spraw bez zbędnej zwłoki, terminy załatwiania, zasady zawiadamiania o zwłoce, zażalenie na bezczynność lub przewlekłość organu i odpowiedzialność urzędnicza uregulowane są w zasadzie podobnie jak w k.p.a. Wyjątkiem od tej zasady jest zakaz kilkukrotnego przedłużania terminu na załatwienie sprawy, jak również wymóg, aby przedłużenie nie trwało dłużej niż dwa miesiące. Takich ograniczeń nie zawiera k.p.a. Niektóre terminy są też specyficznie określone w ustawach szczególnych (np. w przepisach ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów Dz.U. nr 50 poz. 331 ze zm., ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8 poz. 60 ze zm. itp.).

Art. 11 ust. 9 ustawy zawiera domniemanie, że jeżeli organ nie rozpatrzy wniosku w terminie, uznaje się, że wydał rozstrzygnięcie zgodnie z wnioskiem przedsiębiorcy. Od tej ogólnej zasady mogą być jednak wyjątki przewidziane w ustawach szczególnych - obecnie jest ich 11. Zasady zawartej w art. 11 ust. 9 nie stosuje się do większości zezwoleń wydawanych na podstawie przepisów o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Inne wyjątki to:

- art. 8a w związku z art. 24 ustawy z 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz.U. z 2010 r. nr 112, poz. 744 ze zm.),

- art. 8a ustawy z 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz.U. z 2008 r. nr 213, poz. 1342 ze zm.),

- art. 3a ustawy z 22 lipca 2006 r. o paszach (Dz.U. z 2006 r. nr 144, poz. 1045 ze zm.),

- art. 18b ust. 3 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2006 r. nr 123, poz. 858 ze zm.),

- art. 160 ust. 1 i art. 160a ustawy z 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (Dz.U. z 2006 r. nr 100, poz. 696 ze zm.),

- art. 8a ustawy z 16 grudnia 2005 r. o produktach pochodzenia zwierzęcego (Dz.U. z 2006 r. nr 17, poz. 127 ze zm.),

- art. 7 ust. 6a ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2005 r. nr 236, poz. 2008 ze zm.),

- art. 24 ust. 2 ustawy z 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (Dz.U. z 2005 r. nr 145, poz. 1221 ze zm.),

- art. 30a ustawy z 27 sierpnia 2003 r. o weterynaryjnej kontroli granicznej (Dz.U. z 2003 r. nr 165, poz. 1590 ze zm.),

- art. 3a ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. z 2003 r. nr 106, poz. 1002 ze zm.).

Przepis zawiera ogólną dyrektywę (bez określenia sposobu i wskazania środków) nakazującą współdziałanie organów administracji ze środowiskami biznesu i z organizacjami skupiającymi przedsiębiorców.

Art. 13 różnicuje uprawnienia w zakresie swobody podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej na terenie Polski. Uzależniono je od przynależności do określonej grupy osób zagranicznych.

Najszerszy zakres swobody mają osoby zagraniczne pochodzące z państw EOG (wszyscy członkowie Unii Europejskiej oraz Islandia, Norwegia, Liechtenstein i Szwajcaria) oraz państw niebędących co prawda członkami EOG, ale korzystających ze swobody przedsiębiorczości na podstawie umów zawartych z UE i jej państwami członkowskimi (chodzi m.in. o niektóre byłe republiki ZSRR, jak Rosja lub Ukraina). Wskazane podmioty mogą podejmować i wykonywać działalność gospodarczą, tak jak obywatele polscy.

Druga znacząca grupa to osoby spoza EOG i państw korzystających ze swobody przedsiębiorczości na podstawie odpowiednich umów międzynarodowych (zawartych z Unią Europejską i jej poszczególnymi państwami członkowskimi). Mogą one wykonywać działalność gospodarczą w Polsce na takich samych zasadach jak obywatele polscy, jeśli posiadają uprawnienia wymienione w art. 13 ust. 2 ustawy (np. status uchodźcy albo Kartę Polaka) lub są w sytuacji określonej w art. 13 ust. 2a.

Trzecia grupa (określona w art. 13 ust. 3) to osoby zagraniczne, których nie można zakwalifikować do dwóch wcześniejszych kategorii. Osoby te też mogą w Polsce prowadzić działalność gospodarczą, ale mają ograniczony wybór formy prawnej - spółki kapitałowe bądź niektóre spółki osobowe.

Na takich samych zasadach jak osoby zagraniczne mogą działalność gospodarczą w Polsce wykonywać osoby fizyczne - członkowie ich rodzin. W praktyce chodzi o osoby pozostające w związku małżeńskim (ale tylko takim uznawanym przez polskie prawo), bo inne przypadki wymienione w art. 53 ust. 2 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2006 r. nr 234, poz. 1694 ze zm.) dotyczą małoletnich, którzy w zasadzie i tak nie mogą w Polsce prowadzić działalności gospodarczej.

Od 1 lipca 2011 r. zasady przekształcenia przedsiębiorcy wpisanego do ewidencji działalności gospodarczej w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością bądź w spółkę akcyjną określają art. 584¹ - 584¹³ kodeksu spółek handlowych. Możliwość takiego przekształcenia wprowadziła ustawa z 25 marca 2011 r. o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r. nr 106, poz. 662).

Rozdział 2

Zasady podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej

Jak podkreśla , konkretny przedsiębiorca będący osobą fizyczną może jednocześnie uzyskać tylko jeden wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Nie ma jednak przeszkód, aby przedsiębiorca będący osobą fizyczną był jednocześnie udziałowcem lub akcjonariuszem bądź wspólnikiem podmiotu wpisanego do Krajowego Rejestru Sądowego.

Osoba spełniająca kryteria odpowiadające działalności gospodarczej jest przedsiębiorcą już w momencie podjęcia faktycznych działań, gdy ma zamiar prowadzenia działalności w sposób zorganizowany i ciągły, a nie w momencie wpisu. Niemniej jednak wpis jest jej potrzebny do tego, aby działalność gospodarczą prowadzić legalnie i nie narażać się m.in. na odpowiedzialność z art. 60¹ ustawy z 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (t.j. Dz.U. z 2010 r., nr 46, poz. 275 ze zm.).

Decyzja w sprawie daty rozpoczęcia działalności gospodarczej należy do przedsiębiorcy. Można ją podjąć w dniu złożenia wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej albo w dacie wskazanej w tym wniosku. Może to jednak być jedynie dzień późniejszy od daty złożenia wniosku. Określenie terminu rozpoczęcia działalność ma wpływ na obowiązek ubezpieczenia społecznego, jak również na obowiązki podatkowe przedsiębiorcy (zarówno w podatku dochodowym, jak i podatku VAT). Spółki kapitałowe (z ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjna) mają jednak możliwość podjęcia działalności gospodarczej pomiędzy dniem złożenia wniosku o wpis do KRS a datą faktycznego dokonania tego wpisu. Przez ten czas są one traktowane jako będące w organizacji. Możliwość prowadzenia działalności gospodarczej jeszcze przed uzyskaniem wpisu do KRS to istotne uprawnienie, zwłaszcza że spółki w organizacji mogą we własnym imieniu nabywać prawa (w tym także prawo własności nieruchomości), zaciągać zobowiązania, jak również pozywać do sądu i być tam pozywane przez inne podmioty. Działalność koncesjonowaną, dostępną jedynie za zezwoleniem lub licencją można natomiast rozpocząć dopiero po uzyskaniu prawomocnej decyzji administracyjnej przyznającej takie uprawnienia. Przesądza o tym art. 14 ust. 5 w zw. z art. 75 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Przedsiębiorca podejmujący działalność regulowaną ma obowiązek - oprócz załatwienia kwestii związanych z rejestrem działalności regulowanej - uzyskania wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego albo do ewidencji działalności gospodarczej. Obowiązek uzyskania wpisu dotyczy bowiem każdego przedsiębiorcy objętego przepisami o swobodzie działalności gospodarczej. Przedsiębiorca nie jest zwalniany z tego obowiązku przez wpis do rejestru działalności regulowanej. Analogicznie jest z osobami, które planują wykonywanie zawodu jako działalności gospodarczej. Od odpowiedniego rejestru prowadzonego przez ich korporacje zawodową (np. samorząd radców prawnych) potrzebują także wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.

Zasady wpisu do rejestru przedsiębiorców regulują: ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.), ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm. - art. 694¹ - 694⁸ dotyczące postępowania rejestrowego), ustawa z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2007 r. nr 168, poz. 1186 ze zm.) wraz z rozporządzeniami wykonawczymi do niej, jak również ustawa z 22 grudnia 1995 r. o wydawaniu Monitora Sądowego i Gospodarczego (Dz.U. z 1996 r. nr 6, poz. 42 ze zm.).

Zawieszenie działalności gospodarczej (czyli czasowe zaprzestanie przez przedsiębiorcę jej wykonywania) w formie przewidzianej w art. 14a możliwe jest od 20 września 2008 r. Czasowe zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej to stan, w którym nadal przedsiębiorca istnieje, podobnie jak obowiązują wszystkie umowy cywilnoprawne, umowa spółki cywilnej, jak też zachowane są prawa i obowiązki publicznoprawne (chodzi np. o wydane koncesje, otrzymane zezwolenia i licencje, wpis do rejestru działalności regulowanej).

Możliwość zawieszenia dotyczy wszystkich przedsiębiorców, również tych wpisanych do ewidencji przed 20 września 2008 r. Przedsiębiorca nie musi wskazywać przyczyn, z powodu których decyduje się na zawieszenie działalności gospodarczej - decyzja w tej mierze zależy wyłącznie od niego. Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej oznacza ustanie obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Nie ma natomiast wpływu na preferencyjną wysokość składek. Ich opłacanie jest możliwe jedynie w pierwszych dwóch latach od dokonania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, nie ma znaczenia, czy działalność zostanie zawieszona.

Przekroczenie maksymalnego terminu zawieszenia działalności gospodarczej (bez złożenia wniosku o wznowienie jej wykonywania) spowoduje wykreślenie przedsiębiorcy z ewidencji. Brak zgłoszenia wznowienia wykonywania działalności gospodarczej traktuje się bowiem jako trwałe zaprzestanie (w przeciwieństwie do czasowego), co skutkuje wykreśleniem z ewidencji lub rejestru przedsiębiorców.

Nie ma natomiast przeszkód, aby kilkakrotnie zawieszać działalność gospodarczą na okresy, które po zsumowaniu przekroczą 24 miesiące. Istotne jest, aby jednorazowa przerwa nie przekraczała 24 miesięcy. W praktyce zdarzają się przypadki zawieszania prowadzenia działalności gospodarczej na 24 miesiące, a następnie wznowienia jej na krótki okres (np. jednego miesiąca albo nawet krótszy), aby potem znowu zawiesić jej wykonywanie na kolejne 24 miesiące.

Zawieszenie biegnie od dnia złożenia wniosku do daty jego wznowienia. Możliwe jest jednak określenie we wniosku o zawieszenie działalności gospodarczej innej - ale tylko późniejszej - daty niż dzień złożenia wniosku. Wniosek o zawieszenie składa się - w zależności od miejsca rejestracji działalności gospodarczej - do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej prowadzonej przez ministra Ggospodarki (od 1 lipca 2011 r.) bądź do właściwego sądu rejestrowego.

Minimalny okres zawieszenia działalności gospodarczej to jeden miesiąc. Okres zawieszenia może być natomiast określony zarówno w dniach, jak i w miesiącach bądź nawet w miesiącach i w dniach (np. jeden miesiąc i 15 dni).

Zgodnie z art. 14a ust. 3 - 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej zawieszenie działalności nie oznacza, że zamiera jakakolwiek aktywność przedsiębiorcy. W tym czasie przedsiębiorca nie może co prawda wykonywać działalności gospodarczej i osiągać z niej bieżących przychodów, ale ma prawo wykonywać wszelkie czynności niezbędne do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów. Przedsiębiorca może zwłaszcza wzywać drugą stronę umowy do uregulowania względem niego przysługujących mu należności, a także wszczynać i prowadzić w tym celu postępowania sądowe.

Dokładny katalog dozwolonych czynności (jak również obowiązków przedsiębiorcy, do których należy przyjmowanie kontroli) określają głównie przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz przepisy branżowe. Istotne znaczenie dla przedsiębiorcy ma zwłaszcza możliwość wykonywania wszelkich czynności niezbędnych do zachowania lub zabezpieczenia źródeł jego przychodów. Oznacza to, że wydatki poniesione w tym celu (np. wydatki na najem biura i budynków związanych z prowadzonym biznesem, podatki i inne opłaty) osoba prowadząca działalność gospodarczą może zaliczać do kosztów podatkowych.

Działalności nie może zawiesić przedsiębiorca, który nie zatrudnia pracowników. Celem tego zakazu jest ochrona przed nadużyciami (np. przed pozbywaniem się pracowników zaliczanych do grup szczególnie chronionych w prawie pracy albo wymiany personelu w wieku przedemerytalnym na osoby młodsze). Czy chodzi tylko o osoby zatrudnione na umowę o pracę (lub będące w stosunku pracy na podstawie innych tytułów, np. mianowania), czy także osoby zatrudnione na umowach niepracowniczych (umowa-zlecenie, umowa o dzieło). W piśmie z 22 września 2008 r. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej stwierdza, że "przez przedsiębiorcę niezatrudniającego pracowników należy rozumieć przedsiębiorcę, który nie nawiązał stosunku pracy z pracownikami, w rozumieniu przepisów kodeksu pracy. (...) Osoby wykonujące pracę w ramach innego stosunku prawnego niż stosunek pracy (np. na podstawie umowy-zlecenia) nie są pracownikami". Argumentem przeciwko pozwoleniu na zawieszenie działalności przez podmioty, które mają zleceniobiorców lub pracowników z umowami o dzieło to zastrzeżenie, co zatrudnieni w ten sposób mieliby robić podczas wygaszenia działalności zatrudniającego. Zatrudnianie tych osób w okresie zawieszenia może bowiem świadczyć o tym, że przedsiębiorca jednak nadal faktycznie prowadzi działalność gospodarczą.

Zakaz zawieszania działalności gospodarczej w razie zatrudniania pracowników na umowy o pracę może niekiedy prowadzić do praktycznego zablokowania takiej możliwości. Tak będzie, jeśli pracodawca zamierzający zawiesić działalność zatrudnia osoby, z którymi nie można w prosty sposób rozwiązać umowy o pracę albo jej wypowiedzieć. Chodzi np. o pracowników, którym brakuje jedynie 4 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego, o pracowników urlopowanych lub nieobecnych w pracy, ale usprawiedliwionych, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Pracownicy szczególnie chronieni tracą te przywileje jedynie w razie upadłości pracodawcy lub jego likwidacji. Zawieszenie działalności gospodarczej (zgodnie z art. 41¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - t.j. Dz.U. z 1998 r., nr 21, poz. 94 ze zm.) nie kwalifikuje się do żadnego z tych przypadków.

W szczególnej sytuacji są spółki cywilne. W razie prowadzenia działalności gospodarczej w takiej formie jej zawieszenie będzie skuteczne tylko w razie zawieszenia przez wszystkich wspólników. Dopiero wtedy ustaje też obowiązek opłacania składek wobec wszystkich wspólników.

Przedsiębiorcy posiadający numer NIP mają obowiązek posługiwania się nim w obrocie prawnym i gospodarczym. Na podstawie numeru NIP następuje bowiem identyfikacja przedsiębiorcy w poszczególnych urzędowych rejestrach.

Przepisem szczególnym określającym obowiązki informacyjne jest np. art. 206 par. 1 kodeksu spółek handlowych. Przepis ten przewiduje, że w pismach i zamówieniach handlowych składanych przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością zarówno w formie papierowej, jak i elektronicznej oraz w informacjach na stronach internetowych takiej spółki należy oprócz numeru NIP podawać również firmę spółki, jej siedzibę i adres, oznaczenie sądu rejestrowego, w którym przechowywana jest dokumentacja spółki, oraz numer, pod którym spółka figuruje w tym rejestrze. Należy też podawać wysokość kapitału zakładowego spółki z o.o. Analogiczne zasady dotyczą oddziałów spółek z o.o. mających siedziby za granicą. Podobne regulacje jak ta określona w art. 206 par. 1 k.s.h. w stosunku do spółki z o.o. obowiązują również dla spółek akcyjnych (art. 374 par. 1 k.s.h.) oraz spółek komandytowo-akcyjnych (art. 127 par. 5 k.s.h.), z tym że w tych przypadkach oprócz kapitału zakładowego należy też podawać wysokość kapitału rzeczywiście wpłaconego.

Art. 17 ustawy zawiera generalną zasadę, na jakiej powinno być oparte modelowe prowadzenie działalności w gospodarce rynkowej - uczciwą konkurencję, poszanowanie dobrych obyczajów (coraz częściej kodyfikowanych zresztą w różnego rodzaju zasadach etyczno-zawodowych) oraz poszanowanie dla słusznych interesów konsumentów. Szczegółowe granice konkurencji oraz środki prawne do wymuszenia jej przestrzegania określają przepisy szczególne, w tym:

- ustawa z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (D.zU. z 2003 r. nr 153, poz. 1503 ze zm.),

- ustawa z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. z 2007 r. nr 50, poz. 331 ze zm.),

- ustawa z 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U. z 2007 r. nr 171, poz. 1206).

Artykuł 18 ustawy zawiera jedynie ogólną klauzulę - bez konkretyzacji obowiązków ani wprowadzania sankcji - określającą, w jaki sposób przedsiębiorca powinien prowadzić działalność gospodarczą, jeśli mogłaby ona mieć wpływ na otoczenie. Chodzi o życie i zdrowie nie tylko zatrudnianego personelu, ale także innych osób, ochronę przez naruszeniem moralności publicznej, jak również ochronę środowiska naturalnego.

Ogólna zasada znajduje konkretyzację w przepisach szczególnych (budowlanych, sanitarnych, przewozowych, ekologicznych). Postanowienia art. 18 konkretyzuje też orzecznictwo sądowe. Wynika z niego np., że uciążliwość działalności gospodarczej powinna ograniczać się do granic działki . W innym orzeczeniu Sąd Apelacyjny w Warszawie (wyrok z 6 grudnia 2007 r., sygn. VI ACa 845/07) z dyrektywy zawartej w art. 18 wyciągnął wniosek, że organy koncesyjne powinny brać pod uwagę wcześniejsze popełnienie przestępstwa związanego z daną branżą, bo ma ono związek z planowaną działalnością gospodarczą.

Czynności zawodowe zastrzeżone do wykonywania przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia (czyli potwierdzenie posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych) nie mogą być powierzane nikomu innemu, jeśli prawo wymaga ich osobistego wykonywania. Osobiste wykonywanie może polegać na:

- obowiązku posiadania przez przedsiębiorcę odpowiednich uprawnień (np. adwokat, radca prawny),

- obowiązku spełnienia przez co najmniej jedną osobę zatrudnioną u przedsiębiorcy wymaganych kryteriów (np. kierownik apteki). Dlatego - aby zabezpieczyć się przed nadużyciami - w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej przewidziano wprost zakaz powierzania takich czynności osobom, które nie legitymują się posiadaniem odpowiednich uprawnień zawodowych. Potwierdzeniem uprawnień zawodowych są z reguły różnego rodzaju dokumenty urzędowe (np. świadectwa, dyplomy, zaświadczenia) bądź wpisy do odpowiednich rejestrów zawodowych.

Nie wszystkie ograniczenia w wykonywaniu działalności gospodarczej oznaczają, że czynności zawodowe mogą wykonywać osoby z uprawnieniami. Przykładowo w spółce cywilnej licencji na przewozy wymaga się jedynie od jednego wspólnika (a nie od wszystkich). Licencja jest bowiem w tym przypadku związana z przedsiębiorstwem, a nie poszczególnymi pracownikami.

Towary wprowadzane do obrotu na terenie Polski muszą być odpowiednio oznaczone - nie chodzi tylko o etykiety i opakowania, ale też np. o instrukcje obsługi oraz inne informacje o produktach. Informacje - co do zasady - muszą być podawane w języku polskim. Ich zakres określa art. 20 ust. 1 - 2 ustawy. W praktyce chodzi głównie o pochodzenie produktu, jego ilość, jakość, składniki, sposób wykonania, datę przydatności do użycia bądź spożycia, sposób zastosowania, warunki naprawy i konserwacji, określenie ryzyka, jakie wiąże się z korzystaniem z towaru. Ponadto w zasadzie każda kategoria towarów ma swoje szczegółowe regulacje dotyczące oznakowania. Dotyczy to m.in. zabawek, sprzętu elektronicznego, towarów podlegających procedurom oceny zgodności, odzieży, towarów paczkowanych, baterii i akumulatorów, pasz, produktów biobójczych, opakowań, materiałów wybuchowych, substancji niebezpiecznych, produktów leczniczych, kosmetyków, szkła, Przedsiębiorca wprowadzający takie produkty do obrotu na terenie Polski ma obowiązek sprawdzić i stosować w praktyce zasady oznakowania takich produktów.

Przedsiębiorca zobowiązany jest także do oznaczania towarów cenami, a szczegółowe wymogi w tym względzie zawiera rozporządzenie z 10 czerwca 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad uwidaczniania cen towarów i usług oraz sposobu oznaczania ceną towarów przeznaczonych do sprzedaży (DzU. z 2002 r. nr 99, poz. 894 ze zm.).

Wyroby medyczne oraz środki spożywcze mają swoje specyficzne regulacje prawne dotyczące ich znakowania (z reguły rygory są zaostrzone w stosunku do przeciętnej normy), dlatego art. 20 ust. 3 - 4 odsyła wprost do nich.

Przepis określa jedynie minimalne wymagania dla przedsiębiorców dokonujących sprzedaży bezpośredniej, przez internet lub na odległość. Przedsiębiorca nie może jednak ograniczyć się jedynie do nich. Szczegółowe regulacje w tym względzie zawierają:

- ustawa z 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz.U. z 2000 r. nr 22, poz. 271 ze zm.),

- ustawa z 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz.U. z 2002 r. nr 144, poz. 1204 ze zm.).

Celem art. 22 jest zapewnienie kontroli nad rozliczeniami przedsiębiorców. Sens regulacji zawartych w art. 22 w pełni oddaje . Sędziowie orzekli w nim, że celem tego przepisu było stworzenie warunków umożliwiających większą przejrzystość finansów prowadzonych przez przedsiębiorców. Na gruncie prawa podatkowego ogranicza to możliwość uchylania się od płacenia podatków przez ukrywanie obrotów, a na gruncie prawa karnego przeciwdziała praniu brudnych pieniędzy oraz udaremnianiu egzekucji wierzytelności. Na gruncie prawa cywilnego chroni to wierzyciela przed działaniami dłużnika - przedsiębiorcy, mającymi na celu usunięcie aktywów, koniecznych do zaspokojenia roszczeń. Katowicki sąd wyjaśnia ponadto, że "osoba posiadająca status przedsiębiorcy prowadzi działalność gospodarczą wymagającą dokonywania płatności na rzecz innych przedsiębiorców i przyjmowania od nich płatności lub prowadzi działalność wymagającą dokonywania jednorazowych transakcji o wartości przekraczającej 15 tys. euro bez względu na to, czy druga strona transakcji ma status przedsiębiorcy". W takich sytuacjach przedsiębiorca powinien skorzystać z rachunku bankowego. Co do obowiązku rozliczeń za pomocą rachunku bankowego z osobami niebędącymi przedsiębiorcami nie ma jednak jednolitego stanowiska w orzecznictwie. stwierdził, że ograniczenia płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą za pośrednictwem rachunku bankowego nie odnoszą się do zapłaty ceny z umowy kupna - sprzedaży zawartej ze stroną niebędąca przedsiębiorcą.

Warto zwrócić uwagę na , z którego wynika, że jeżeli płatność wynikająca z jednorazowej transakcji przekracza 15 tys. euro, to bezwzględnie należy dokonać tej zapłaty za pośrednictwem rachunku bankowego. Ponadto sąd stwierdził, że przymus dokonania rozliczeń w opisanej sytuacji za pośrednictwem rachunku bankowego jednocześnie wyklucza przeprowadzenie tego rodzaju transakcji w formie potrącenia. Istota kompensaty nie polega bowiem na przekazaniu określonej realnej kwoty pieniędzy, lecz na uregulowaniu należności poprzez potrącenie jednej wierzytelności z drugą wierzytelnością, pod warunkiem że przedmiotem obu są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone co do gatunku, obie są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub innym organem państwowym.

Obowiązek dokonywania rozliczeń za pomocą rachunku bankowego dotyczy też często kwot mniejszych niż równowartość 15 tys. euro, bo decyduje wartość całej transakcji, bez względu na liczbę płatności i okres trwania umowy. Chodzi np. o płatności w ratach niższych niż 15 tys. euro. W ramach transakcji przekraczającej ten limit. Nie ma minimalnego limitu, poniżej którego płatności w takich ratach byłyby zwolnione z obowiązku dokonywania ich za pośrednictwem rachunku bankowego.

Rozdział 2a

Punkt kontaktowy

Polski Pojedynczy Punkt Kontaktowy (dalej: PPK) działa od stycznia 2010 r. pod adresem http://www.eu-go.gov.pl /. PPK (ang. Point of Single Contact) istnieją w 27 państwach Unii Europejskiej oraz w 3 państwach należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG): Norwegii, Islandii i Liechtensteinie. Obowiązek utworzenia PPK w krajach członkowskich EOG nałożyła dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2006/123/WE z 12 grudnia 2006 r., tzw. dyrektywa usługowa.

PPK jest portalem administracji elektronicznej utrzymywanym przez władze poszczególnych krajów. PPK powstał do obsługi prowadzących lub planujących rozpocząć działalność gospodarczą, konsumentów oraz pracowników instytucji zajmujących się obsługą przedsiębiorców i szeroko pojętą ochroną konkurencji i konsumentów.

PPK ma za zadanie ułatwiać m.in.:

- odszukanie informacji o procedurach wymaganych do rozpoczęcia i prowadzenia działalności usługowej,

- odnalezienie przepisów regulujących dany rodzaj działalności,

- wyszukanie danych kontaktowych organów administracji,

- załatwienie przez internet formalności przed organami administracji, w tym złożenie wypełnionych formularzy oraz innych niezbędnych dokumentów.

PPK umożliwia również zadawanie pytań odnoszących się do działalności gospodarczej. Help Desk , Centrum Pomocy, udziela informacji m.in. na temat interpretacji obowiązujących przepisów prawa. Na pytania przedsiębiorców odpowiadają konsultanci oraz eksperci z właściwych urzędów administracji publicznej oraz instytucji otoczenia biznesu. Centrum Pomocy jest adresowane zarówno do przedsiębiorców, konsumentów, jak i urzędników. Korzystanie z Centrum Pomocy możliwe jest w dwojaki sposób:

a) jako użytkownik niezarejestrowany w PPK - otrzymuje się dostęp m.in. do listy najczęściej zadawanych pytań dotyczących działalności gospodarczej, ochrony konsumentów, funkcjonowania PPK,

b) jako użytkownik zarejestrowany - założenie konta w PPK polega na wypełnieniu prostego formularza. Następnie na podany adres e-mail przychodzi potwierdzenie założenia konta. Po zalogowaniu użytkownik może zadawać za pośrednictwem formularza zgłoszeniowego zapytania, istnieje możliwość dołączania plików do formularza z pytaniem.

Zaletą PPK jest zintegrowanie konta użytkownika z kontem w Elektronicznej Platformie Usług Administracji Publicznej ePUAP. Dzięki temu będąc zarejestrowanym użytkownikiem PPK i po uprzednim podaniu swoich danych dostępu do ePUAP, do konta w PPK można logować się bezpośrednio przez stronę ePUAP (http://epuap.gov.pl/wps/portal/).

Art. 22b ustawy precyzuje, jakie informacje powinny być obowiązkowo udostępniane poprzez PPK. Lista ma charakter wyczerpujący, co interpretuje się dwojako:

a) informacje inne ze względu na funkcje, jakie pełni PPK, nie powinny się znaleźć na jego stronie internetowej;

b) wykaz wyznacza konieczną i niezbędną treść, do której dostęp zapewnia PPK. Jeśli na stronie PPK zabrakłoby wskazanych w art. 22b ust. 1 ustawy informacji, to oznaczałoby to, że państwo członkowskie nie wdrożyło prawidłowo dyrektywy usługowej do krajowego porządku prawnego.

Treść strony internetowej PPK została uporządkowana z myślą o trzech grupach odbiorców: przedsiębiorcach, konsumentach i urzędnikach. Odnalezienie interesującej nas treści przebiega intuicyjnie, np. artykuły na temat ogólnych zasad świadczenia usług w państwach członkowskich EOG zostały umieszczone w zakładce "Dla przedsiębiorców", a następnie w sekcji "Rozpoczynam działalność gospodarczą". Artykuły przedstawiają formy prowadzenia działalności gospodarczej w danym państwie, a także odsyłacze do stron internetowych ze szczegółowymi informacjami. Z kolei w dziale "Informacje prawne" umieszczone są informacje dotyczące:

- uznawania kwalifikacji zawodowych (m.in. ustawa z 18 marca 2008 r. o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich UE - Dz.U. nr 63, poz. 394) wdrażająca do polskiego prawa Dyrektywę nr 2005/36/WE; lista ośrodków informujących (contact points) o uznawaniu kwalifikacji zawodowych w krajach UE, EOG i w Szwajcarii);

- środki prawne przysługujące w sporach przedsiębiorców z konsumentami (art. 22b ust. 1 pkt 5 ustawy).

W kontaktach przedsiębiorcy i konsumenta z urzędami oraz instytucjami PPK spełnia rolę pośrednika. Pozwala na zapoznanie się z procedurą postępowania, umożliwia zidentyfikowanie organu właściwego do załatwienia sprawy. Kluczowym ułatwieniem, jakie wprowadza PPK, jest możliwość złożenia przez Internet za pośrednictwem strony internetowej PPK wniosków, oświadczeń i notyfikacji do organu właściwego. W celu realizacji tego zadania portal PPK zintegrowany jest z Elektroniczną Platformą Usług Administracji Publicznej ePUAP. Wyszukanie procedury, wyświetlenie obszernego jej opisu oraz śledzenie przebiegu całego procesu krok po kroku odbywają się za pośrednictwem PPK. Natomiast wykonanie danej procedury elektronicznie poprzez wypełnienie i przesłanie wniosku oraz otrzymywanie stosownej odpowiedzi w pełni realizowane jest za pomocą skrzynki podawczej na platformie ePUAP. Ponieważ wiele organów w Polsce wciąż nie obsługuje interesantów elektronicznie, w takich sytuacjach nieunikniona jest chociaż jedna wizyta w urzędzie, a dokumenty przekazywane są w formie papierowej. Po znalezieniu na stronie internetowej PPK procedury mającej zastosowanie w danej sprawie, należy wybrać miejscowość. System wyświetli informację, czy konkretny urząd zrealizuje procedurę przez internet.

Artykuł 22c ust. 3 - zdanie drugie ustawy ma istotne znaczenie dla obliczania początku terminów na załatwienie sprawy, o których mowa w art. 35 par. 1 i par. 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.). Zasadniczo organy powinny załatwiać sprawy niezwłocznie, a gdy sprawa wymaga postępowania wyjaśniającego - w ciągu jednego miesiąca. Należy przy tym pamiętać, że przepisy szczególne mogą przewidywać inne terminy na załatwianie danego rodzaju spraw.

Odnośniki do stron internetowych PPK funkcjonujących w pozostałych krajach Europejskiego Obszaru Gospodarczego znajdują się na polskiej witrynie PPK: http://www.eu-go.gov.pl /. Informacje te można także odnaleźć na pod adresem: http://ec.europa.eu/internal market/eu-go/ . Większość ze stron europejskich PPK dostępna jest nie tylko w językach narodowych, lecz także w języku angielskim.

Przepis ten adresowany jest do instytucji zajmujących się obsługą przedsiębiorców i ma na celu zapewnić urzeczywistnienie idei leżącej u podstaw istnienia PPK. Głównym celem PPK jest bowiem umożliwienie kontaktu z organami administracji publicznej państw członkowskich EOG kanałami elektronicznymi w sprawach dotyczących działalności gospodarczej. Art. 22e ustawy jest przepisem o charakterze ustrojowym, gwarancyjnym w przeciwieństwie do art. 22a ust. 3 ustawy, który stanowi podstawę konkretnego uprawnienia do złożenia określonych w nim dokumentów przez internet.

Upoważnienie ustawowe nie zostało jak dotąd wykorzystane.

Autorzy komentarza:

Michał Kosiarski

właściciel firmy doradczej Kos-Consulting

Jan Paweł Mazurek

prawnik w kancelarii Sikora & Sikora

Andrzej Tadeusz Prelicz

doradca podatkowy w kancelarii Prelicz-Szymańska S.C.