Małżonek zapłaci za udziały, ale czy będzie wspólnikiem

Nie jest sytuacją odosobnioną, że wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - osoba fizyczna - pokrywa koszty związane z nabyciem udziałów z majątku wspólnego małżonków. Czym jest majątek wspólny małżonków? Jakie elementy go tworzą? Na to pytanie nie ma odpowiedzi w kodeksie spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037 ze zm.), który reguluje strukturę spółek prawa handlowego. To kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964 r. nr 9, poz. 59 ze zm.) wskazuje, że do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków, środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków. Owa wspólność majątkowa powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa i obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.

Jaki jednak wpływ na spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością ma to, że udziały jednego ze wspólników zostały pokryte wkładem z majątku wspólnego małżonków? Czy małżonek staje się przez to wspólnikiem? Nie, zapłata za udziały jednego z małżonków z majątku wspólnego nie oznacza, że staje się on wspólnikiem spółki. Brzmienie kodeksu spółek handlowych wskazuje, że w takim wypadku wspólnikiem jest tylko małżonek, który objął udziały, choć prawa majątkowe wynikające z nabycia udziałów przysługują obojgu małżonkom z uwagi na istnienie wspólności. Takie stanowisko przedstawił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 3 grudnia 2009 roku (II CSK 273/09 i wyrok z 20 maja 1999, I CKN 1146/97). Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach wskazywał, że gdy dana czynność prawna została dokonana przez jednego z małżonków, stroną tej czynności jest tylko ten małżonek, który złożył oświadczenie woli kreujące lub współkształtujące dany stosunek prawny (zob. uchwała z 24 września 1970 roku, III CZP 55/70, 28 marca 1979, III CZP 15/79). W relacjach ze spółką jako wspólnik będzie więc występował małżonek, który nabył udział, lecz prawa majątkowe z tego udziału będą przysługiwały obojgu. W praktyce oznacza to, że małżonek wspólnik korzysta z praw korporacyjnych, jak prawo uczestnictwa w zgromadzeniach wspólników, prawa głosu czy też zaskarżania uchwał, także praw majątkowych (np. dywidenda, prawo do majątku pozostałego po likwidacji spółki). W doktrynie wskazuje się, że uprawniony współmałżonek winien kierować swe roszczenia finansowe (np. z tytułu dywidendy) do współmałżonka - wspólnika.

Ustawodawcy nie jest jednak obce pojęcie wspólnika zbiorowego, wykonującego swoje prawa i obowiązki przez wspólnego przedstawiciela. Artykuł 184 par. 1 k.s.h. wskazuje, że współuprawnieni z udziału lub udziałów wykonują swoje prawa w spółce przez wspólnego przedstawiciela; za świadczenia związane z udziałem odpowiadają solidarnie. Jeżeli współuprawnieni nie wskazali wspólnego przedstawiciela, oświadczenia spółki mogą być dokonywane wobec któregokolwiek z nich.

Jak jednak spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może się bronić przed wstąpieniem niechcianego wspólnika - małżonka? Kodeks spółek handlowych wskazuje, że umowa spółki może ograniczyć lub wyłączyć wstąpienie do spółki współmałżonka - wspólnika, w przypadku gdy udział lub udziały są objęte wspólnością majątkową małżeńską.

@RY1@i02/2012/046/i02.2012.046.21500020c.803.jpg@RY2@

Joanna Jasiewicz, adwokat, współpracuje z kancelarią Peterka & Partners

Joanna Jasiewicz

adwokat, współpracuje z kancelarią Peterka & Partners