SN o odpowiedzialności za nieopłacone przez spółkę składki

Sygn. akt II UK 196/13

z 19 grudnia 2013 r.

Wyrokiem z 18 października 2012 r. sąd apelacyjny uwzględnił apelację ubezpieczonego i stwierdził, że nie jest on zobowiązany do zapłaty zaległych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, należnych od spółki z o.o. za okres od grudnia 2000 r. do maja 2001 r. W tym okresie pełnił on funkcję prezesa zarządu. Sąd, uzupełniając postępowanie dowodowe, ustalił, że 18 kwietnia 2001 r. ubezpieczony złożył rezygnację z funkcji prezesa zarządu, a jego stosunek pracy uległ rozwiązaniu 31 maja 2001 r. Nadzwyczajne walne zgromadzenie odbyło się 24 maja 2001 r. i podjęło uchwały o zmianie umowy spółki oraz w przedmiocie zmian w składzie zarządu.

Sąd przyjął, że wystąpienie przez ubezpieczonego do wspólnika o podjęcie decyzji w sprawie zwołania nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników w celu powzięcia uchwały dotyczącej dalszego istnienia spółki (art. 233 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm., dalej: k.s.h.) było równoznaczne z działaniami zmierzającymi do ogłoszenia upadłości. W ocenie sądu bez uchwały tego organu, zobowiązującej zarząd do złożenia wniosku o ogłoszeniu upadłości, wniosek taki nie mógł być zgłoszony. Zatem jego niezgłoszenie w okresie pierwszych czterech miesięcy 2001 roku nastąpiło bez winy skarżącego.

SN uchylił wyrok sądu apelacyjnego, uznając, że zwołanie przez zarząd zgromadzenia wspólników i uzyskanie decyzji właścicieli co do losu spółki nie jest przewidziane w art. 116 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) jako działanie odwracające przeniesienie na członka zarządu zobowiązań spółki. Należy uwzględnić, że przepis ten ma charakter podwójnie wyjątkowy. Zastępuje on zasadę regulowania własnych długów przez samą spółkę, stanowiąc wyjątek w postaci odpowiedzialności subsydiarnej członków zarządu. Następnie przewiduje wypadki uwolnienia się przez członków zarządu od tej odpowiedzialności jako wyjątek od wyjątku. Taki charakter stosowanego przepisu pozwala wyłącznie na wykładnię ścisłą, nierozszerzającą jego znaczenia w porównaniu z tekstem, i przyjęcie, że skoro zwołanie zgromadzenia wspólników nie jest przewidziane jako działanie uwalniające członka zarządu od wypełnienia zobowiązań spółki, to czynności podejmowane przez zarząd na podstawie art. 233 par. 1 k.s.h. nie są przesłanką uwalniającą jego członków od zastępczej odpowiedzialności za zaległości składkowe zarządzanej osoby prawnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 marca 2006 r., sygn. akt II FSK 479/05, ONSAiWSA 2006/6/175). Czynności te ze względu na obowiązujący w sprawie stan prawny sprzed 1 października 2003 r. powinny polegać na zgłoszeniu we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęciu postępowania zapobiegającego upadłości. W stanie finansowym spółki, gdy wielkość straty zagraża bytowi spółki, zarząd jest obowiązany niezwłocznie zwołać zgromadzenie wspólników w celu powzięcia uchwały dotyczącej dalszego istnienia spółki. Obowiązek zwołania zgromadzenia wspólników przewidziany w art. 233 k.s.h. nie wyłącza ani nie zastępuje ciążącego na zarządcach obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości i nie ogranicza zarządu w jego prawie reprezentacji spółki w zakresie zgłoszenia takiego wniosku.

Oprac. M. Wilczyński,

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego