Rynek do rozproszenia. Biegłych rewidentów i spółki czeka trzęsienie ziemi

Reforma usług audytorskich tuż-tuż...

Nowa ustawa o biegłych rewidentach, która wprowadza nowe wymogi, została przyjęta przez Senat. Wczoraj większość jego poprawek zaakceptował Sejm. Teraz zostanie skierowana do podpisu prezydenta i publikacji w Dzienniku Ustaw. Przepisy wejdą w życie 14 dni od jej ogłoszenia.

Prace nad tym aktem prawnym trwają od ponad 2 lat i mają dostosować polskie prawo do zmian w regulacjach unijnych (dyrektywie i rozporządzeniu). Nowe rozwiązania miały być wdrożone do 17 czerwca 2016 r. Dlatego w lutym br. Komisja Europejska wysłała Polsce (a także Estonii, Chorwacji, Cyprowi, Rumunii i Słowenii) oficjalne ponaglenie. Zagroziła, że jeśli te państwa nie wdrożą zmian w ciągu dwóch miesięcy, to KE skieruje przeciwko nim pozew do Trybunału Sprawiedliwości UE.

Przepisy unijne dotyczą jednostek zainteresowania publicznego (JZP), którymi są m.in. banki i spółki giełdowe. Po zmianach katalog tych jednostek będzie lekko zmieniony.

Zmieniony katalog

● spółki giełdowe,

● banki krajowe, oddziały instytucji kredytowych i oddziały banków,

● zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji oraz główne ich oddziały,

● instytucje pieniądza elektronicznego i krajowe instytucje płatnicze spełniające kryteria dużej jednostki,

● otwarte fundusze emerytalne, dobrowolne fundusze emerytalne oraz powszechne towarzystwa emerytalne,

● fundusze inwestycyjne otwarte, specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte oraz publiczne fundusze inwestycyjne zamknięte,

● towarzystwa w rozumieniu ustawy z 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 291 ze zm.), które na koniec danego roku obrotowego oraz na koniec roku obrotowego poprzedzającego dany rok obrotowy zarządzały aktywami o wartości nie mniejszej niż 10 mld zł oraz które zarządzały funduszami posiadającymi łącznie nie mniej niż 30 tys. rejestrów otwartych dla uczestników,

● podmioty prowadzące działalność maklerską, które na koniec danego roku obrotowego oraz na koniec roku obrotowego poprzedzającego dany rok obrotowy posiadały na rachunkach klientów aktywa o wartości nie mniejszej niż 10 mld zł lub zarządzały aktywami o wartości nie mniejszej niż 10 mld zł i jednocześnie posiadały minimum 10 tys. klientów, z wyłączeniem podmiotów prowadzących działalność wyłącznie w zakresie przyjmowania i przekazywania zleceń nabycia lub zbycia instrumentów finansowych lub w zakresie doradztwa inwestycyjnego,

● spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe, spełniające kryteria dużej jednostki. ⒸⓅ

!Obecnie ustawa nie przewiduje kryterium wielkości! To oznacza zmniejszenie liczby JZP, na które nakładane są zwiększone obciążenia regulacyjne, organizacyjne, informacyjne.

BAR

Celem reformy jest zapobieganie nieprawidłowościom na rynku audytorskim i jego dekoncentracja.

Rotacja firm

Jednym z instrumentów, które mają go realizować, jest wprowadzenie okresu rotacji firm badających sprawozdania JZP. Ostatecznie w uchwalonej przez parlament ustawie przyjęto pięcioletni okres. Jednak jest to kontrowersyjna decyzja i budzi sprzeciw szczególnie środowiska audytorskiego, zwłaszcza że projekt, który wyszedł z Ministerstwa Finansów, zakładał, że okres ten wynosić miał 10 lat. Natomiast w dokumencie przyjętym przez rząd został on skrócony do 5 lat. Co więcej, 10-letni okres rotacji określa także wspólnotowe rozporządzanie, przy czym umożliwia ono - w drodze odstępstwa - zarówno na skrócenie tego terminu, jak i jego wydłużenie. Przyjęte przez Polskę rozwiązanie jest najbardziej restrykcyjne w całej Unii Europejskiej.

RAMKA 1

Jakie rozwiązania przyjęły inne państwa UE

na rzecz badanej JZP - większość państw członkowskich (m.in. Niemcy, Włochy, Hiszpania, Czechy, Słowacja, Węgry) przyjęła katalog usług zabronionych, pokrywający się z katalogiem wskazanym w rozporządzeniu. Holandia i Polska przyjęły koncepcję białej listy usług dozwolonych.

- większość państw członkowskich (m.in. Niemcy, Hiszpania, Francja, Czechy, Słowacja, Wielka Brytania, Cypr, Austria, Irlandia, Rumunia, Szwecja) przyjęła 10-letni podstawowy okres rotacji firmy audytorskiej (większość z nich zdecydowała się także na skorzystanie z opcji wydłużenia tego okresu), niektóre z nich przyjęły krótszy okres rotacji tylko dla instytucji finansowych (Węgry - 8 lat, Chorwacja - 7 lat, Grecja - 5 lat); pięć krajów podjęło decyzję o przyjęciu okresu podstawowego krótszego niż 10 lat: Belgia i Włochy - 9 lat, Portugalia - 8 lub 9 lat, Bułgaria - 7 lat, Polska - 5 lat.

Źródło: Ocena skutków regulacji dołączona do projektu, European Contact Group

Usługi zakazane i dozwolone

Jedno z bardziej restrykcyjnych rozwiązań polski ustawodawca przyjął też odnośnie do ograniczeń w świadczeniu usług dla JZP. Ta kwestia była wielokrotnie zmieniana i budziła wiele kontrowersji od początku prac nad zmianami.

Pierwotnie, jeszcze na etapie założeń do projektu ustawy, Ministerstwo Finansów chciało utworzyć listę usług dozwolonych dla audytorów, ale wzbudziło to ogromne protesty branży oraz wielu uczestników procesu konsultacyjnego. Do Sejmu trafiła więc wersja projektu bardziej liberalna. Zakładała tylko wprowadzenie katalogu czynności zakazanych dla firm audytorskich, które badają JZP, zgodnego z tym, który przewiduje rozporządzenie unijne.

Tabela Najważniejsze zmiany ⒸⓅ

	W polskich przepisach obowiązek rotacji firmy audytorskiej dotyczy tylko zakładów ubezpieczeniowych (co 5 lat, wymagana przerwa we współpracy z tym samym audytorem - 2 lata). Oprócz tego KNF narzucił bankom wymóg rotacji co 5 lat (wymagana przerwa we współpracy z tym samym audytorem - 2 lata). Od 17 czerwca 2016 r. obowiązuje jednak rozporządzenie unijne. Wynika z niego generalna zasada, że okres rotacji wynosi 10 lat. Wymagana przerwa we współpracy z tym samym audytorem musi wynosić - 4 lata.	Do polskiej ustawy o biegłych rewidentach zostanie wprowadzony 5-letni okres rotacji firmy audytorskiej we wszystkich JZP. Wymagana przerwa we współpracy z tym samym audytorem - 4 lata.
	Kluczowy biegły rewident nie może wykonywać czynności rewizji finansowej w tej samej jednostce zainteresowania publicznego w okresie dłuższym niż 5 lat. Przerwa wynosi 2 lata.	Kluczowy biegły rewident nie będzie mógł przeprowadzać badania ustawowego w tej samej jednostce zainteresowania publicznego przez okres dłuższy niż 5 lat. Będzie mógł wrócić do badania w tej samej JZP po upływie co najmniej 3 lat od zakończenia ostatniego badania ustawowego.
	Zakaz świadczenia innych usług, jeśli mają istotny wpływ na sprawozdanie finansowe, a także zakaz prowadzenia ksiąg rachunkowych, sporządzania sprawozdań finansowych, wdrażania systemów finansowych, usług związanych z udziałem w podejmowaniu decyzji (np. podatkowych, biznesowych). Od 17 czerwca 2016 r. obowiązuje jednak rozporządzenie unijne. Określa ono katalog usług zakazanych. Według art. 5 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia unijnego są to usługi: ● podatkowe (w tym m.in. doradztwo podatkowe), ● prawne (w tym udzielanie porad), ● z zakresu zarządzania kadrami, ● w zakresie wyceny, ● księgowe, w tym sporządzania sprawozdań finansowych, ● z zakresu zarządzania, ● związane z udziałem w podejmowaniu decyzji, ● wdrażania procedur kontroli wewnętrznych, ● prowadzenia działań promocyjnych, ● wdrażania systemów finansowych, ● audytu wewnętrznego, ● doradztwa finansowego. Rozporządzenie umożliwia wykonywanie niektórych czynności w zakresie doradztwa podatkowego i wyceny. Usługi warunkowo dopuszczone mogą być świadczone jednak pod warunkiem, że: ● nie mają one lub mają nieistotny - łącznie lub osobno - bezpośredniego wpływu na badane sprawozdania finansowe, ● oszacowanie wpływu na badane sprawozdania finansowe jest wszechstronnie udokumentowane i wyjaśnione w dodatkowym sprawozdaniu dla komitetu ds. audytu, ● biegły rewident lub firma audytorska przestrzegają zasad niezależności. Ich wartość nie mogłaby też przekraczać 70 proc. wynagrodzenia za badanie.	Dla podmiotów badających JZP zostanie wprowadzona biała lista usług dozwolonych. Zgodnie z polską ustawą usługami zabronionymi będą też inne niż wymienione w rozporządzeniu unijnym usługi niebędące czynnościami rewizji finansowej. Wyjątkiem będzie: ● przeprowadzanie procedur należytej staranności (due diligence) w zakresie kondycji ekonomiczno-finansowej, ● wydawanie listów poświadczających w związku z prospektem emisyjnym, ● usługi atestacyjne w zakresie informacji finansowych pro forma, prognoz wyników lub wyników szacunkowych, zamieszczanych w prospekcie, ● badania historyczne informacji finansowych do prospektu emisyjnego, ● weryfikację pakietów konsolidacyjnych, ● potwierdzanie spełnienia warunków umów kredytowych na podstawie analizy informacji finansowych pochodzących ze zbadanych sprawozdań, ● usługi atestacyjne w zakresie sprawozdawczości dotyczącej ładu korporacyjnego, zarządzania ryzykiem oraz społecznej odpowiedzialności biznesu; ● usługi polegające na ocenie zgodności informacji ujawnianych przez instytucje finansowe i firmy inwestycyjne z wymogami w zakresie ujawniania informacji dotyczących adekwatności kapitałowej oraz zmiennych składników wynagrodzeń, ● usługi poświadczające dotyczące sprawozdań lub innych informacji finansowych przeznaczonych dla organów nadzoru, rady nadzorczej lub innego organu nadzorczego spółki lub właścicieli, wykraczające poza zakres badania ustawowego i mające pomóc tym organom w wypełnianiu ich ustawowych obowiązków. Wszystkie one będą mogły być świadczone w zakresie niezwiązanym z polityką podatkową badanej spółki. Wartość usług dozwolonych nie będzie mogła przekroczyć 70 proc. wynagrodzenia za badanie.
	Maksymalne kary: ● dla podmiotu audytorskiego - 10 proc. przychodów z rewizji finansowej, nie więcej niż 250 tys. zł, ● dla biegłego rewidenta - 200 proc. najniższego wynagrodzenia. Brak kar dla członków zarządów, rad nadzorczych, komitetów audytu.	Firmy audytorskie nadal będą ryzykowały utratę 10 proc. przychodów operacyjnych, sprzedaży usług świadczonych w ramach działalności operacyjnej firm audytorskich. Wprowadzone zostaną kary finansowe dla osób fizycznych (biegłych rewidentów, członków zarządów, rad nadzorczych, komitetów audytu) do 250 tys. zł.
	Możliwość podzlecania usług audytorskich wynika ze swobody działalności gospodarczej.	Nie będzie możliwości wykonywania całego badania sprawozdania finansowego przez podwykonawcę. Możliwe będzie tylko podzlecanie niektórych czynności, w tym czynności związanych z funkcją kluczowego biegłego rewidenta.
	Może wynosić maksymalnie 2 proc. rocznych przychodów z tytułu wykonywania czynności rewizji finansowej, jednak nie mniej niż 20proc. przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, ogłoszonego przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za poprzedni rok kalendarzowy.	W przypadku nadzoru nad jakością badań ustawowych nie-JZP opłata przekazywana bezpośrednio do KIBR będzie mogła wynosić maksymalnie 1,5 proc. przychodów firm audytorskich z tytułu wykonania czynności rewizji w nie-JZP. Natomiast opłata z tytułu nadzoru nad jakością badań ustawowych JZP, przekazywana do budżetu państwa, będzie mogła wynosić maksymalnie 5,5 proc. przychodów firm audytorskich z tytułu wykonania czynności rewizji finansowej w JZP. W obu przypadkach nie będzie to mogło wynosić mniej niż 20 proc. przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej

Obejmuje on 11 obszarów, w tym: usługi podatkowe, prawne, kadrowe, w zakresie wyceny i księgowości, prowadzenie działań promocyjnych. Z drugiej strony dozwolone byłoby np. doradztwo podatkowe, ale tylko wtedy, gdy wartość tych usług nie przekraczałaby 50 proc. wynagrodzenia za badania. Takie rozwiązanie nie spodobało się doradcom podatkowym.

Sejmowa podkomisja nie zdecydowała się jednak na całkowite rozdzielenie usług audytorskich i doradczych dla podmiotów badających jednostki zainteresowania publicznego. Jednak nieoczekiwanie, przed posiedzeniem komisji sejmowej, rząd przyjął autopoprawkę uniemożliwiającą audytorom badającym sprawozdania JZP świadczenia żadnych innych usług.

Z tym jednak nie zgodził się Senat. Wprowadzona poprawka umożliwi świadczenie usług atestacyjnych, czyli poświadczających zgodność dokumentów ze stanem faktycznym i przepisami.

RAMKA 2

Łączenie usług w JZP w przykładach

Firma audytorska X bada sprawozdanie finansowe za dany rok, aby wydać opinię (usługa rewizji finansowej). Jeżeli audytowana JZP będzie potrzebowała opinii o konwentach bankowych (inna usługa atestacyjna), nie będzie musiała zatrudniać innej firmy audytorskiej, która musiałaby ponownie zbadać księgi rachunkowe. O wydanie opinii o konwentach będzie mogła poprosić spółkę X.

Firma audytorska X bada sprawozdanie finansowe za dany rok, aby wydać opinię (usługa rewizji finansowej). Audytowana JZP nie będzie musiała zatrudniać innej firmy audytorskiej na potrzeby wydania listu poświadczającego dla inwestorów, która musiałaby ponownie zbadać księgi rachunkowe, aby zapewnić, że sprawozdanie zawarte w prospekcie zawiera dane, na których można polegać (usługa wystawiania listów poświadczających). Będzie mogła to zrobić firma audytorska X, która już zbadała sprawozdanie.

Firma audytorska X prowadzi niezależny due diligence w związku z prospektem emisyjnym (usługa due diligence lub usługa pokrewna). Ta sama spółka audytorska będzie mogła przeprowadzić badanie sprawozdania finansowego (usługa rewizji finansowej) i wykorzystać część procedur due diligence na potrzeby wydania opinii. Nie będzie musiała zatrudniać innej firmy.

Firma audytorska X bada sprawozdanie finansowe za dany rok, aby wydać opinię (usługa rewizji finansowej). Ten sam podmiot będzie mógł wydać dodatkową opinię o prawidłowości rozliczenia środków unijnych (inna usługa atestacyjna).

Firma audytorska X bada sprawozdanie finansowe za dany rok, aby wydać opinię (usługa rewizji finansowej). Gdy audytowana JZP będzie potrzebować wyceny na potrzeby sporu z ubezpieczycielem (potrzebuje dowodów na utracone korzyści), audytor X nie będzie mógł jej sporządzić. Biegły rewident nie będzie mógł świadczyć żadnych usług wyceny, niezależnie od tego, czy mają one związek z badanym sprawozdaniem (np. aktuarialnych), czy go nie mają.

Firma audytorska X bada sprawozdanie finansowe za dany rok, aby wydać opinię (usługa rewizji finansowej). Jeżeli JZP będzie miała wątpliwości co do zaliczenia danego wydatku do kosztów podatkowych, audytująca firma nie będzie mogła pomóc ze sporządzeniem wniosku o interpretacje podatkową, w którym musi zawrzeć uzasadnienie swojego stanowiska.

Chodzi m.in. o:

● wydawanie listów poświadczających w związku z prospektem emisyjnym,

● usługi atestacyjne w zakresie informacji finansowych pro forma, prognoz wyników lub wyników szacunkowych, zamieszczanych w prospekcie,

● badania historyczne informacji finansowych do prospektu emisyjnego,

● weryfikację pakietów konsolidacyjnych,

● usługi poświadczające dotyczące sprawozdań lub innych informacji finansowych przeznaczonych dla organów nadzoru, rady nadzorczej lub innego organu nadzorczego spółki lub właścicieli, wykraczające poza zakres badania ustawowego i mające pomóc tym organom w wypełnianiu ich ustawowych obowiązków.

Poprawkę senacką przyjął wczoraj Sejm.

Zakaz nie dla wszystkich

Ograniczenia ustawowe będą dotyczyć badań sprawozdania jednostek zainteresowania publicznego. Dla pozostałych podmiotów, które badają jednostki niebędące JZP (nie-JZP), będą obowiązywały dotychczasowe zasady. Świadczenie takich usług jak doradztwo podatkowe przez audytorów jest możliwe pod pewnymi warunkami. Przede wszystkim nie może to wpływać na badanie sprawozdania finansowego lub taki wpływ musi być nieistotny. W ogóle nie można prowadzić ksiąg rachunkowych, rozliczać wynagrodzeń pracowników i podatku od towarów i usług. Ograniczenie to nie jest zapisane w ustawie, tylko wynika z kodeksu etyki zawodowej.

Podwykonawstwo będzie ograniczone

Niemożliwe już będzie zlecanie całego badania sprawozdania finansowego innej spółce audytorskiej

Obecnie tego typu praktyka jest dość częsta. Podzlecanych jest ok. 1000 audytów rocznie.

Po wejściu w życie nowej ustawy nie będzie to możliwe. Na etapie prac w podkomisji sejmowej Ministerstwo Finansów zaproponowało zmiany. Zgodnie z nimi przeprowadzając badanie, firma audytorska będzie mogła, w drodze umowy zawartej w formie pisemnej, powierzyć osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej wpisanej na listę (tj. podwykonawcy) wykonanie w jej imieniu i na jej rzecz niektórych czynności badania (art. 48 ust. 2 nowej ustawy).

Resort wyjaśniał, że chce w ten sposób ograniczyć niewłaściwą - jego zdaniem - praktykę polegającą na przekazywaniu badania firmom audytorskim, które nie zostały wybrane przez jednostkę do wykonania takiej usługi.

Zmiana ta wprowadziła wiele wątpliwości, gdyż przedstawiciele samorządu obawiali się, że przepis o podwykonawstwie ograniczy też możliwości korzystania z zewnętrznych usług IT czy prawnych przez firmy audytorskie. To z kolei oznaczałoby, że biegli rewidenci musieliby sami zatrudniać informatyków, prawników itd. To natomiast nie jest opłacalne dla mniejszych firm audytorskich.

Ministerstwo Finansów uspokaja jednak, że autopoprawka nie wpłynie na podzlecanie takich usług. "Nie taki był jej cel" - zapewnia resort w odpowiedzi na pytanie DGP. I dalej wyjaśnia, że chodzi jedynie o ograniczenie niewłaściwej praktyki rynkowej.

RAMKA 3

Jakie zasady będą obowiązywać podwykonawców

W przypadku gdy czynności badania będą realizowane przez podwykonawców:

● zasady etyki zawodowej, przepisy w zakresie niezależności, rotacji kluczowego biegłego rewidenta oraz rotacji firmy audytorskiej będą miały zastosowanie do całego zespołu wykonującego badanie, w tym do podwykonawców;

● podwykonawca będzie zobowiązany przestrzegać polityk i procedur przeprowadzania badań ustawowych ustanowionych przez firmę audytorską zlecającą wykonanie niektórych czynności badania w ramach umowy. ⒸⓅ

Dotychczas możliwość podzlecania audytów wynika ze swobody prowadzenia działalności gospodarczej. Po zmianach będzie to uregulowane w ustawie (art. 48 i 49 nowej ustawy).

WAŻNE

Po wejściu w życie nowych przepisów nie będzie już podziału na audytorów, którzy badają jednostki zainteresowania publicznego, i tych, którzy nie badają w ogóle tych jednostek. Ważne będą same badania.

Sprawdzanie firm audytorskich na nowych zasadach

Za sprawdzanie badań sprawozdań niebędących JZP będzie odpowiadał samorząd biegłych rewidentów, a za kontrole pozostałych Komisja Nadzoru Audytowego

Po wejściu w życie nowych regulacji biegli rewidenci oraz podmioty audytorskie, które badają sprawozdania finansowe, będą - tak jak obecnie - podlegać kontroli przestrzegania przepisów, procedur i standardów związanych z wykonywaniem czynności rewizji finansowej. Zostaną jednak też wprowadzone dość istotne zmiany w tym zakresie.

Dwie instytucje kontrolne

Dziś w tym zakresie ustawa o biegłych rewidentach dzieli podmioty audytorskie na dwie grupy. Te, które wykonują czynności rewizji finansowej w JZP, oraz pozostałe. W pierwszym przypadku kontrola musi być przeprowadzana nie rzadziej niż raz na trzy lata, natomiast w drugim co najmniej raz na sześć lat. Przykładowo, jeżeli firma audytorska bada choć jedną jednostkę zainteresowania publicznego (np. bank, spółkę giełdową) na 50 klientów, to dziś jest sprawdzana co trzy lata.

Roczny plan weryfikacji przez Krajową Komisję Nadzoru (organ samorządu biegłych rewidentów) publikowany jest na stronie internetowej Krajowej Izby Biegłych Rewidentów (www.kibr.org.pl). Poza planem na wniosek Krajowej Komisji Nadzoru mogą być także skontrolowane inne podmioty. Ponadto w razie powzięcia informacji o nieprawidłowościach kontrole może też przeprowadzać pracownik resortu finansów upoważniony przez Komisję Nadzoru Audytowego (organ nadzoru publicznego).

Obecna ustawa o biegłych rewidentach przewiduje więc dwa organy kontroli - Krajową Komisję Nadzoru (kontrole planowe i nieplanowe) i Komisję Nadzoru Audytowego (kontrole nieplanowe).

Liczyć się będzie wielkość

Po zmianach nadal będą dwa organy kontrolne, ale nie będzie już podziału na audytorów, którzy badają JZP, i tych, którzy nie badają w ogóle tych jednostek. Ważne będą same badania. KKN (kontrolerzy) będzie weryfikowała u audytora badania przeprowadzone w nie-JZP, a KNA (pracownicy Ministerstwa Finansów) te wykonane w JZP. W tym pierwszym przypadku czynności będą musiały być wykonane raz na sześć lat, a w tym drugim raz na trzy lata, ale tylko przy dużych JZP, gdyż w pozostałych kontrole będą przeprowadzane raz na sześć lat.

Po zmianach cykle 3- i 6-letnie przy badaniu JZP będą definiowane nie podmiotowo, ale przedmiotowo. Dodatkowo unijna reforma rynku audytorskiego rozróżnia małe, średnie i duże jednostki zainteresowania publicznego (w zależności od sumy bilansowej, aktywów i zatrudnienia). Załóżmy więc przykładowo, że podmiot audytorski ma 50 klientów JZP, w tym tylko jeden zalicza się do dużych. Wówczas KNA będzie musiała spojrzeć na firmę audytorską w dwóch wymiarach - cyklu kontrolnego sześcioletniego w przypadku 49 badanych podmiotów i trzyletniego w przypadku jednej dużej JZP.

Nowe priorytety

Również po wdrożeniu nowej ustawy roczny plan kontroli będzie publikowany na stronie samorządu po zatwierdzeniu przez KNA. KKN będzie też przeprowadzała kontrole doraźnie poza planem.

Przy czym oba organy dopiero będą musiały określić m.in. procedury kontrolne. Dziś przeprowadzający czynności mają m.in. prawo wstępu do wszystkich pomieszczeń kontrolowanego oraz wglądu do wszelkich dokumentów. Dotyczy to również danych zawartych w systemie informatycznym. Ponadto są oni uprawnieni do sporządzania uwierzytelnionych kopii, odpisów lub wyciągów z dokumentów oraz zestawień i danych niezbędnych do przeprowadzenia kontroli. Przeprowadzający kontrolę może też żądać udzielania ustnych lub pisemnych wyjaśnień w zakresie objętym kontrolą, w terminie przez niego wyznaczonym.

Po zmianach, po kontroli organy będą mogły, tak jak dziś, zalecić usunięcie nieprawidłowości lub wnieść o nałożenie kary odpowiednio do krajowego rzecznika dyscyplinarnego lub do sądu administracyjnego.

Zmianie ma jednak ulec podejście do kontroli. Dziś duży udział w takim procesie zajmują kwestie formalne, a w centrum zainteresowania powinno być to, czy opinia z badania została wystawiona poprawnie. Nowe przepisy nakazują natomiast podejście oparte na ryzyku, czyli takie, które wykorzystują biegli rewidenci, przeprowadzając badania. Identyfikują ryzyka, próbują je oszacować, a następnie zaprojektować i przeprowadzić właściwe procedury badania. Takie samo podejście, zdaniem samorządu, powinna przyjąć inspekcja sprawdzająca firmę audytorską. Jego zdaniem powinna przede wszystkim zrozumieć model funkcjonowania takiego podmiotu, zidentyfikować listę ryzyk, które mogą spowodować, że badanie zakończy się niewłaściwie wydaną opinią, i zaprojektować dalsze procedury kontrolne. Inne są bowiem ryzyka popełnienia błędu w wydanej opinii, gdy firma audytorska prowadzona jest przez trzech biegłych rewidentów samodzielnie wykonujących badania, a inne, gdy współpracują oni z dwudziestoma podwykonawcami lub zatrudniają kilkudziesięciu asystentów.

Będzie można stracić posadę

Nowa ustawa przewiduje nie tylko kary dla biegłych rewidentów i firm audytorskich, ale też dla JZP i ich członków zarządu lub rad nadzorczych. Uprawnienia w tym zakresie otrzyma Komisja Nadzoru Finansowego

Nowe regulacje zakładają wprowadzenie po raz pierwszy osobistej odpowiedzialności członków zarządów, rad nadzorczych lub komitetu audytu (który tworzy się, gdy rada nadzorcza ma więcej niż pięciu członków) za niewłaściwe wykonanie obowiązków związanych z badaniem sprawozdania finansowego jednostki zainteresowania publicznego.

RAMKA 4

Nowy organ nadzorczy

Komisja Nadzoru Finansowego będzie sprawować nadzór publiczny nad stosowaniem przez JZP przepisów dotyczących powoływania biegłych rewidentów i firm audytorskich.

Będzie też monitorować przestrzeganie przepisów dotyczących powołania, składu i funkcjonowania komitetu audytu lub rady nadzorczej w przypadku powierzenia jej funkcji komitetu audytu.

KNF będzie miał przy tym prawo:

● żądania, w określonym terminie i zakresie, udzielenia informacji, wyjaśnień i przekazania dokumentów lub sporządzenia ich kopii, w tym objętych obowiązkiem zachowania tajemnicy,

● przeprowadzenia kontroli w siedzibie jednostki zainteresowania publicznego,

● nakładania kar administracyjnych. ⒸⓅ

KNF mogłaby nakładać kary administracyjne, w tym zarówno finansowe (do 250 tys. zł), oraz sankcję zakazu pełnienia funkcji do 3 lat. Będą one mogły być nakładane za naruszenie ustawy m.in. za:

● brak zasad wyboru audytora,

● nieprzestrzeganie przepisów dotyczących wyboru biegłego rewidenta (niezależności audytora, niewłaściwego organu),

● zawarcie umowy z firmą audytorską na czas krótszy niż 2 lata i dłuższy niż 5 lat,

● nieprzestrzeganie okresów współpracy podmiotów audytorskich (maksymalnie 5 lat) i okresów karencji (4 lata),

● nieprzestrzeganie zasad powołania składu i funkcjonowania komitetu audytu,

● wpływ na wynik badania.

Z kolei kara pieniężna nakładana na JZP będzie mogła wynosić nawet 10 proc. przychodów netto ze sprzedaży towarów i produktów, osiągniętych w poprzednim roku obrotowym.

Na wysokość kary wpływ będzie miało wiele czynników. Chodzi m.in. o wagę naruszenia i czas jego trwania; stopień przyczynienia się do powstania naruszenia, sytuację finansową, stopień współpracy z KNF, popełnione dotychczas naruszenia.

@RY1@i02/2017/091/i02.2017.091.183000700.801(c).jpg@RY2@

Proponowany schemat wyboru biegłego

Kary dla biegłych

Analogiczne kary będą mogły być nakładane na biegłych rewidentów i firmy audytorskie. W tym przypadku właściwym organem do ich stosowania ma być Komisja Nadzoru Audytowego lub Krajowa Komisja Nadzoru. W tym jednak przypadku karane będą m.in. nieprawidłowości przy badaniu, świadczenie usług zakazanych czy brak ubezpieczenia.

Oprócz kary pieniężnej i zakazu pełnienia funkcji członka zarządu czy rady nadzorczej w firmach audytorskich ustawa przewiduje też inne kary:

● zakaz przeprowadzania badań,

● zakaz wykonywania czynności rewizji finansowej,

● zakaz świadczenia usług objętych standardami wykonywania zawodu,

● skreślenie z listy.

Warto też zwrócić uwagę na to, że przewidziane dla biegłych rewidentów i firm audytorskich maksymalne kary będą znacznie wyższe niż obecnie. W przypadku tych pierwszych z dwukrotności najniższego wynagrodzenia do 250 tys. zł. Natomiast w przypadku tych drugich zmieni się podstawa naliczania. Dziś bowiem to 10 proc. liczone od przychodów z rewizji finansowej, po zmianach od wszystkich przychodów operacyjnych, czyli również np. od doradztwa podatkowego.

Łatwiej będzie kupić polisę

Obowiązek ubezpieczenia powstaje nie później niż w dniu poprzedzającym dzień rozpoczęcia wykonywania czynności rewizji finansowej

Takie rozwiązanie będzie przewidywać nowa ustawa o biegłych rewidentach. Dziś ubezpieczenie podmiotów audytorskich ubiegających się o wpis na listę uprawnionych do badania sprawozdań finansowych musi obowiązywać od dnia umieszczenia firmy w tym wykazie. Przepisy ubezpieczeniowe wykluczają możliwość wykupienia obowiązkowej polisy wstecz.

Dotychczasowe zasady dotyczące ubezpieczeń są problematyczne, bo trudno określić moment pojawienia się na liście. Krajowa Rada Biegłych Rewidentów bowiem po otrzymaniu wniosku podmiotu podejmuje uchwałę o wpisie, którą doręcza Komisji Nadzoru Audytowego w terminie 14 dni. Firma pojawia się na liście, jeżeli KNA nie sprzeciwi się wpisowi w terminie 30 dni od dnia otrzymania uchwały. Po jej uprawomocnieniu się dane podmiotu zamieszczane są na liście prowadzonej w formie elektronicznej na stronie www.kibr.org.pl.

Tego typu rozwiązanie miało się też pojawić w nowej ustawie, jednak resort uwzględnił postulat Polskiej Izby Ubezpieczeń. Zaproponowała ona przyjęcie zapisu, że obowiązek ubezpieczenia powstaje nie później niż w dniu poprzedzającym dzień rozpoczęcia wykonywania czynności rewizji finansowej. - Tak ustalony termin obowiązku posiadania ubezpieczenia będzie możliwy do przewidzenia i jednocześnie będzie spójny z rozwiązaniami przyjętymi w innych obowiązkowych ubezpieczeniach odpowiedzialności cywilnej - tłumaczyła izba.

Nowa ustawa przewiduje też, że obowiązek ubezpieczenia OC z tytułu świadczenia pozostałych usług powstaje nie później niż w dniu poprzedzającym dzień rozpoczęcia ich wykonywania. Polisę będą musiały wykupić również firmy audytorskie zatwierdzone w innych państwach członkowskich, które zostały wpisane na listę firm audytorskich.

Z kolei niedopełnienie obowiązku ubezpieczeniowego będzie podlegało karom administracyjnym nakładanym przez - odpowiednio - KNA lub KRBR.

Zmienić mają się nieznacznie sumy gwarancyjne, co wynika z projektu rozporządzania w sprawie ubezpieczenia OC dla firm audytorskich. Główna kwota dotycząca rewizji finansowej będzie nadal wynosić 400 tys. euro, a dla działalności wydawniczej i szkoleniowej 2 tys. euro. Dziś w pozostałych przypadkach suma gwarancyjna wynosi 10 tys. euro. I zostanie utrzymana, o ile przedmiotem działalności będzie:

● usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych i podatkowych,

● doradztwo podatkowe,

● prowadzenie postępowania upadłościowego lub likwidacyjnego,

● wykonywanie ekspertyz lub opinii ekonomiczno-finansowych,

● świadczenie usług doradztwa lub zarządzania, wymagających posiadania wiedzy z dziedziny rachunkowości lub rewizji finansowej, prawa podatkowego, organizacji i funkcjonowania przedsiębiorstw,

● świadczenie innych usług zastrzeżonych w odrębnych przepisach do wykonywania przez biegłych rewidentów.

Natomiast suma gwarancyjna o wysokości 8 tys. euro będzie dotyczyła usług atestacyjnych innych niż czynności rewizji finansowej, niezastrzeżonych do wykonywania przez biegłych rewidentów i usług pokrewnych.

!Główna kwota sumy gwarancyjnej dotycząca rewizji finansowej będzie nadal wynosić 400 tys. euro, a dla działalności wydawniczej i szkoleniowej 2 tys. euro.

Emeryt nadal z tytułem

Audytor, który przejdzie na emeryturę i przestanie wykonywać zawód, będzie biegłym rewidentem seniorem. Osoby o tym statucie nie będą musiały przechodzić szkoleń ani płacić składek członkowskich

O wprowadzenie rozwiązań korzystnych dla emerytowanych biegłych rewidentów, którzy nie wykonują już zawodu, przez wiele lat walczyła Krajowa Izba Biegłych Rewidentów. Obecnie, jeśli chcą oni zachować status biegłego, muszą odbywać obowiązkowe szkolenia. W przeciwnym razie wszczynane jest wobec nich postępowanie dyscyplinarne, które może się zakończyć usunięciem z samorządu biegłych rewidentów. Ministerstwo Finansów było jednak niechętne zmianom.

Na problem zwrócili uwagę również posłowie w interpelacji. Przekonywali, że obowiązek odbywania szkoleń dla osób w wieku emerytalnym, które wycofały się z życia zawodowego, jest z jednej strony bezużyteczny, a z drugiej rodzi dodatkowe obciążenia finansowe. Jest to szczególnie uciążliwe dla osób w trudnej sytuacji materialnej. Z drugiej strony osoby te nie chcą rezygnować ze zdobytego już statusu.

W odpowiedzi na interpelacę MF przyznał, że stworzenie drugiego rejestru biegłych rewidentów - seniorów, w którym byłyby osoby niepodlegające obowiązkowi odbywania szkoleń. Nowa ustawa ostatecznie przewiduje dla rewidentów, którzy osiągnęli wiek emerytalny i na swój wniosek wystąpili z samorządu zawodowego, możliwość posługiwania się tytułem "biegły rewident senior". Dzięki temu taka osoba nie będzie musiała przechodzić obowiązkowych szkoleń, ani płacić składki do samorządu. Nie będzie jednak mogła wrócić do zawodu.

@RY1@i02/2017/091/i02.2017.091.183000700.802.jpg@RY2@

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz o nadzorze publicznym (druk sejmowy nr 1092, druk senacki nr 474).

Dyrektywa 2014/56/UE zmieniająca dyrektywę 2006/43/WE w sprawie ustawowych badań rocznych sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych (Dz.Urz. UE L 158 z 27.05.2014, str. 196).

Rozporządzenie 537/2014 w sprawie szczegółowych wymogów dotyczących ustawowych badań sprawozdań finansowych jednostek interesu publicznego (Dz.Urz. UE L 158 z 27.05.2014, str. 77 wraz ze Sprostowaniem w Dz.Urz. UE L 170 z 11.06.2014, str. 66).