Pomoc publiczna: źle poinformowany przedsiębiorca może domagać się odszkodowania

radca prawny, partner zarządzający Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy

@RY1@i02/2009/210/i02.2009.210.087.002c.101.jpg@RY2@

Jarosław Chałas, radca prawny, partner zarządzający Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy

Fot.Wojciech Górski

Komisja Europejska, będąc jedynym organem kompetentnym w sprawach pomocy publicznej, ma prawo uznać, że konkretne wsparcie udzielone przedsiębiorcy narusza wspólnotowe przepisy. Konsekwencją tego może być wydanie tzw. decyzji windykacyjnej, która zobowiązuje państwo członkowskie do podjęcia wszelkich koniecznych środków w celu zwrotu pomocy przez jej beneficjenta, czyli w tym przypadku przedsiębiorcę. Niezwykle istotne jest to, że otrzymane wsparcie musi on zwrócić razem z odsetkami. Gdy odmawia dobrowolnej zapłaty - pieniądze są egzekwowane w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Jak z tego wynika, w każdym przypadku, kiedy udzielenie pomocy nie było poprzedzone ostateczną, pozytywną decyzją Komisji Europejskiej, czyli decyzją o zgodności danego projektu ze wspólnym rynkiem, beneficjenci muszą liczyć się z ryzykiem jej zwrotu. Ryzyko to jest tym bardziej realne, że zarówno Komisja Europejska, jak i prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK), mają prawo monitorować oraz kontrolować pomoc publiczną.

Przedsiębiorca ma takie prawo. Zgodnie z art. 38 wspomnianej ustawy, jednostka udzielająca wsparcia jest zobowiązana do poinformowania beneficjenta pomocy na piśmie o zatwierdzeniu projektu przez Komisję Europejską bądź o braku obowiązku notyfikacji. W praktyce więc może się zdarzyć, że organ udzielający pomocy poinformuje przedsiębiorcę o braku obowiązku zgłoszenia projektu, np. mieszczącego się w zakresie tzw. wyłączeń grupowych. Takie wyłączenia dotyczą pomocy regionalnej pomocy dla małych i średnich przedsiębiorstw, pomocy na szkolenia, ochrony środowiska itd. Może się też zdarzyć, że organ udzielający pomocy nie udzieli przedsiębiorcy żadnej informacji, co jest równoznaczne z oceną, że dany projekt nie stanowi pomocy publicznej. Jeżeli mimo to zostanie wydana decyzja o zwrocie pomocy razem z odsetkami, to przedsiębiorca, którego ona dotyczy, może domagać się naprawienia wyrządzonej mu szkody.

Tego rodzaju roszczenia poszkodowanego o naprawienie szkody będącej następstwem niezgodnego z prawem działania organów publicznych - co w tym przypadku oznacza naruszenie wspólnotowych i pochodnych krajowych przepisów prawa o pomocy publicznej - wynikają wprost z art. 77 Konstytucji RP, a także z kodeksowych zasad odpowiedzialności deliktowej.

W procesie o odszkodowanie przedsiębiorcy mają ułatwione zadanie. Mogą bowiem odwoływać się nie tylko do ogólnej zasady państwa prawa, ale przede wszystkim do faktu, że zasady i procedury udzielania pomocy publicznej są przedmiotem niezwykle bogatego orzecznictwa oraz wytycznych Komisji Europejskiej i Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. To z kolei znacząco utrudnia obronę opartą na twierdzeniu o zachowaniu przez urzędników należytej staranności.

Tak. Istnieje możliwość dochodzenia na tle tych samych okoliczności roszczeń odszkodowawczych przez konkurentów beneficjenta pomocy uznanej za niezgodną z unijnymi wymogami. Konkurenci bowiem również mogą ponieść określone szkody w związku z niezgodnym z prawem uprzywilejowaniem przez pewien czas innego przedsiębiorcy działającego np. w tym samym segmencie rynku. Wszystko to wymaga, aby z bardzo dużą ostrożnością podchodzić do wszelkich projektów pomocowych. Nie należy kierować się w takich przypadkach żadnymi ogólnymi opiniami. Warto natomiast, występując do prezesa UOKiK z wnioskiem o zaopiniowanie wsparcia, prawidłowo przygotować dokumentację obejmującą projekt programu lub aktu pomocowego wraz ze wszelkimi informacjami niezbędnymi do wydania opinii.

Rozmawiał Krzysztof Tomaszewski

Podstawa prawna

Ustawa z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 59, poz. 404 z późn. zm.).

Art. 417 i nast. ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).