Małżeństwo jak kontrakt na wspólne życie

Niezgodne z dyrektywą 2000/78/WE ustanawiającą ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy jest postanowienie porozumienia zbiorowego, na podstawie którego pracownik zawierający cywilny pakt solidarności (PACS) z osobą tej samej płci jest wyłączony z prawa do urlopu okolicznościowego i dodatku do pensji przyznawanych pracownikom z okazji zawarcia małżeństwa.

Frédéric Hay pracował w jednym z funduszy Crédit Agricole. W czasie gdy ustawodawstwo francuskie nie przewidywało jeszcze ślubów jednopłciowych, podpisał ze swoim partnerem dopuszczalny w tym państwie PACS.

Zażądał po tym od pracodawcy ekwiwalentu za okolicznościowy urlop w kwocie 900 euro i dodatku do pensji wynoszącego 2637 euro, jakie dostają na podstawie umowy zbiorowej kobiety i mężczyźni z okazji ślubu. Crédit Agricole odmowę uzasadnił tym, że oczekiwane korzyści należą się wyłącznie wstępującym w związki małżeńskie.

Odmówił mu też sąd I instancji Saintes orzekając, że świadczenie nie jest związane z zatrudnieniem, lecz ze stanem cywilnym, i że kodeks cywilny ustanawia rozróżnienie między związkiem małżeńskim a PACS. I mimo że zgodnie z trendem poprawności politycznej krajowe porozumienie zbiorowe Crédit Agricole zostało w rok po podpisaniu przez Haya umowy z partnerem zmienione w ten sposób, że również osobom podpisującym cywilny pakt solidarności przyznawało takie same prezenty jak małżonkom, sąd uznał, że zmiana nie działa wstecz.

Sąd apelacyjny w Poitiers utrzymał wyrok w mocy. Uzasadnił, że PACS różni się we Francji od małżeństwa formalnościami związanymi z uroczystością jego zawarcia, możliwością zawarcia go przez dwie pełnoletnie osoby fizyczne odmiennej lub (od 2013 r.) tej samej płci, sposobem ustania, jak również wzajemnymi obowiązkami w zakresie prawa rzeczowego, spadkowego i pochodzenia dzieci.

Sąd uznał również, że różnica w traktowaniu małżonków i osób, które zawarły PACS, w odniesieniu do korzyści płacowych z tytułu wydarzeń rodzinnych nie wynika ani z ich sytuacji rodzinnej, ani orientacji seksualnej, lecz z różnicy statusu związanego z ich stanem cywilnym, który nie stawia jednych i drugich w identycznej sytuacji.

Hay wniósł o kasację. Francuski trybunał kasacyjny zwrócił się do luksemburskiego Trybunału Sprawiedliwości o rozstrzygnięcie, czy rzeczywiście porozumienie ustanawiało pośrednią dyskryminację ze względu na orientację seksualną.

TS wydał wyrok, jakiego oczekiwał Hay. Orzekając, że pracownikowi, który zawiera PACS z partnerem tej samej płci, należało przyznać te same korzyści, jak jego współpracownikom z okazji zawarcia małżeństwa, skoro pary homoseksualne nie mogły brać ślubów, wpisał się w trend, zgodnie z którym celem Unii jest walka z pewnymi rodzajami dyskryminacji.

TS uznał, że zgodnie z prawem europejskim kiedy jakąś osobę traktuje się mniej przychylnie z uwagi na jej orientację seksualną niż kogoś innego w porównywalnej sytuacji, to mamy do czynienia z dyskryminacją bezpośrednią. Sędziowie podkreślili, że przy tego rodzaju ocenie nie wymaga się, by sytuacje były identyczne. Wystarczy, by były porównywalne.

TS uznał na użytek tej sprawy, że skoro osoby tej samej płci mogą zawierać PACS, żeby prowadzić wspólne życie, zobowiązując się do udzielania sobie materialnej pomocy i wzajemnego wsparcia, a sam pakt wymaga wspólnego oświadczenia i rejestracji w sądzie wspólnego miejsca zamieszkania partnerów, to stanowi on w prawie francuskim - niczym małżeństwo - formę związku cywilnego.

TS wywiódł uprawnienia stron paktu do takich samych świadczeń, jakie należą się heteroseksualnym małżonkom od pracodawcy w razie ślubu.

z 12 grudnia 2013 r. w sprawie C-267/12, Frédéric Hay przeciwko Crédit Agricole mutuel de Charente-Maritime et des Deux-Sevres

DGP przypomina

Wyrok w podobnej sprawie

* C-147/08 Römer

TS 10 maja 2011 r. orzekł, że w odniesieniu do zarejestrowanego partnerstwa przewidzianego w niemieckiej ustawie porównywanie sytuacji powinno opierać się na analizie skoncentrowanej na prawach i obowiązkach małżonków i zarejestrowanych partnerów, jakie wynikają z obowiązujących przepisów krajowych, a nie polegać na zbadaniu, czy prawo krajowe dokonało ogólnego i zupełnego zrównania zarejestrowanego związku partnerskiego z małżeństwem pod względem prawnym.

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

 dobromila.niedzielska@infor.pl

Komentarz eksperta

Za daleko idący wniosek europejskiego sądu

@RY1@i02/2013/245/i02.2013.245.02300030c.803.jpg@RY2@

Waldemar Gujski partner kancelarii adwokacko-radcowskiej Gujski Zdebiak

Widzę logiczną sprzeczność między stwierdzeniem Trybunału Sprawiedliwości, że układ zbiorowy funduszu Credit Agricole tworzył bezpośrednią dyskryminację ze względu na orientację seksualną tylko dlatego, że urlop okolicznościowy i dodatek do wynagrodzenia przyznawał wyłącznie osobom wstępującym w związek małżeński a tym, że dyrektywa 200/78 ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy wyraźnie mówi w swym motywie 22, że nie narusza ona przepisów prawa krajowego dotyczących stanu cywilnego i wynikających z tego świadczeń. Mówiąc krótko: nie można moim zdaniem bezwzględnie wymagać, by wewnętrzne regulacje spółki były bardziej liberalne niż przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Skarżący zawarł wszak cywilny pakt solidarności (PACS) ze swoim homoseksualnym partnerem zanim Francuzi dopuścili w ustawie małżeństwa jednopłciowe. Nie widzę więc podstawy prawnej, która wymuszałaby na tamtejszych pracodawcach takie samo traktowanie osób, które zawierają PACS, jak tych, które biorą ślub. Tym bardziej że PACS nie był zastrzeżony we Francji dla gejów i lesbijek. Mogli zawierać takie umowy również partnerzy heteroseksualni. Wówczas również oni nie mieli takich uprawnień jak kobieta i mężczyzna wstępujący w związek małżeński.