Dyskryminacji nie ma, bo dyskryminowany mógł się postarać…

Po odzyskaniu niepodległości obywatelstwo łotewskie otrzymywały osoby, które były obywatelami Łotwy do 17 czerwca 1940 r., kiedy to kraje bałtyckie zostały włączone do ZSRR, a także ich potomkowie. Wszyscy pozostali stali się „nieobywatelami Łotwy” (nepilsoņi), de facto obywatelami drugiej kategorii, de iure równoznacznymi z bezpaństwowcami, co zostało potwierdzone w prawie międzynarodowym. Aby uzyskać obywatelstwo Łotwy, wszyscy „nieobywatele” (większość jest pochodzenia rosyjskiego, ukraińskiego i białoruskiego) muszą naturalizować się w państwie, w którym ich rodziny żyły nierzadko od pokoleń. Na początku 2022 r. wśród ludności było 9,7 proc. „nieobywateli Łotwy”, 2,1 proc. obywateli Rosji i 1,2 proc. obywateli innych państw. Chociaż mogą oni przebywać na terenie Łotwy, nie są obywatelami europejskimi i są chronicznie dyskryminowani. Taka dyskryminacja miała dotknąć również skarżącego Savickisa w odniesieniu do obliczania jego emerytury poprzez wyłączenie zatrudnienia i równoważnych okresów nabytych w innych częściach byłego ZSRR przed 1991 r. Dla osób posiadających obywatelstwo łotewskie sytuacja jest całkiem inna – praca w ZSRR jest zawsze zaliczana na poczet emerytury. Skarżący powołał się na artykuł 14 konwencji (zakaz dyskryminacji) łącznie z art. 1 Protokołu nr 1 (prawo własności).

9 czerwca 2022 r. Wielka Izba ETPC znalazła „bardzo ważkie powody”, aby dziesięcioma głosami przeciwko siedmiu utrzymać w mocy łotewską praktykę dyskryminacyjną, uznając, że w sprawie nie doszło do naruszenia konwencji. Trybunał zastosował dobrze znaną czterostopniową analizę proporcjonalności (podstawy różnicy w traktowaniu; stosowanie tych samych zasad w podobnych sytuacjach; uzasadniony cel; proporcjonalność), jak również test „bardzo ważnych powodów” (zmniejszony margines oceny), który jest wymagany przy zróżnicowanym traktowaniu wyłącznie ze względu na narodowość. Wielka Izba odbiegła jednak od utrwalonego orzecznictwa w sposobie stosowania testu „bardzo ważnych powodów”. Trybunał przedstawił cztery uzasadnienia dla poszerzenia marginesu oceny i jednocześnie stwierdził istnienie ważkich powodów, które mają uzasadniać dyskryminację w dostępie do emerytury mniejszości nieposiadających obywatelstwa łotewskiego.