Nieratyfikowana umowa SAFE będzie niekonstytucyjna – uważa Marek Dobrowolski, sędzia SN

Decyzja prezydenta z 12 marca 2026 r. o złożeniu weta do ustawy o Finansowym Instrumencie Zwiększania Bezpieczeństwa (SAFE) wywołała ogromne poruszenie zarówno wśród komentatorów życia publicznego, ekspertów, jak i znaczącej grupy obywateli. Niewątpliwie sprawa ma wiele aspektów (w tym przede wszystkim wojskowy, finansowy, polityczny). Konstytucjonalista nie ma odpowiednich narzędzi, aby przeprowadzić całościową ocenę programu SAFE, z pewnością może natomiast wypowiadać się o jego ustrojowym wymiarze.

Wątpliwości u podstaw rozporządzenia SAFE

Mechanizm zabezpieczenia środków finansowych umożliwiających szybkie zwiększenie inwestycji publicznych w europejski przemysł obronny został ustanowiony w rozporządzeniu Rady UE (rozporządzenie 2025/1106 z 27 maja 2025 r. ustanawiające Instrument na rzecz Zwiększenia Bezpieczeństwa Europy poprzez Wzmocnienie Europejskiego Przemysłu Obronnego, dalej: rozporządzenie SAFE). Podstawę jego wydania stanowi art. 122 TFUE. Przepis ten umożliwia przyjmowanie przez Radę UE na wniosek Komisji (bez udziału Parlamentu Europejskiego) rozporządzeń zawierających środki stosowane „do sytuacji gospodarczej, w szczególności w niektóre produkty, zwłaszcza w obszarze energii”. Wydanie rozporządzenia SAFE w tej procedurze spotkało się ze sprzeciwem Parlamentu Europejskiego, który wniósł skargę do TSUE, żądając stwierdzenia jego nieważności, gdyż zdaniem PE nie doszło do spełnienia przesłanek ujętych w tym przepisie. Wątpliwości prawne wobec przyjętego rozwiązania nie sprowadzają się jednak wyłącznie do podniesionych przez PE zastrzeżeń.