Index Kancelarii i Prawników Przyszłości. Pierwsza edycja za nami

Do rozdania nagród w ramach pierwszej edycji konkursu doszło w zeszłą środę w bibliotece Szkoły Głównej Handlowej. Ponad 200 zgłoszeń ocenialiśmy w 12 perspektywicznych dziedzinach – od AI & legaltech do prawa własności intelektualnej w erze cyfrowej. Wyróżnikiem konkursu było to, że typowaliśmy w nim nie tylko kancelarie i ich prawników, lecz także najlepsze zespoły prawne przedsiębiorstw. Tutaj obowiązywało sześć osobnych kategorii, takich jak innowacyjny dział prawny oraz M&A i transakcje korporacyjne.

– Nasz Index jest pierwszym pomiarem pokazującym, gdzie znajdują się liderzy: kancelarie, zespoły i prawnicy, którzy szybciej niż inni potrafili się dostosować do postępu regulacyjnego i technologicznego – tłumaczy Tomasz Pietryga, redaktor naczelny Dziennika Gazety Prawnej. Intencją jest to, by zainaugurowany właśnie projekt stał się wydarzeniem cyklicznym.

Prawnik, który nadąża za zmianą

O tym, jak istotne jest, by za zmianami technologicznymi nie gonić, ale je współtworzyć, podczas środowej gali rozdania nagród mówił rzecznik praw obywatelskich, prof. Marcin Wiącek. Jego zdaniem ta właśnie idea przyświecała organizacji konkursu, bowiem docenia on zdolności do działania w tych obszarach, w których standardy dopiero się kształtują.

– To jest dokładnie ta przestrzeń, w której najbardziej potrzeba prawnika, który myśli nie tylko paragrafem, ale również sumieniem. Bardzo łatwo dzisiaj popaść w euforię nowych technologii, ale jeszcze łatwiej w jej przeciwieństwo, w lęk, który paraliżuje. Prawnicy są w wyjątkowej sytuacji, aby zrobić jeszcze coś innego. Świadomie, krytycznie i mądrze towarzyszyć zmianom, które zachodzą – tłumaczył prof. Wiącek.

By zilustrować wagę tych zmian, rzecznik wskazał na trzy różne obszary związane z postępem technologii.

– Po pierwsze, kto odpowiada, gdy decyzję o człowieku podejmuje nie drugi człowiek, ale urządzenie cyfrowe? Algorytm odmawia kredytu, system scoringowy odsiewa kandydatów na etapie rekrutacji, model rozpoznawania twarzy wskazuje niewłaściwą osobę. To nie są scenariusze science fiction, to są sprawy, które już dzisiaj pojawiają się na wokandach sądów i na biurkach rzeczników praw obywatelskich w wielu państwach – mówił. Profesor Wiącek stawiał również pytanie, czy bezpieczeństwo cyfrowe jest dzisiaj prawem człowieka.

– Ja twierdzę, że tak. Podajmy przykład: szpital pada ofiarą ataku ransomware, samorząd traci dane mieszkańców, ofiara przestępstwa boi się zgłosić sprawę, bo nie ufa, że jej dane będą bezpieczne. Cyberbezpieczeństwo dzisiaj przestało być sprawą informatyków, staje się testem dojrzałości państwa – tłumaczył.

– Po trzecie – czy transformacja cyfrowa zostawi kogoś za sobą? Przedsiębiorca, który nie radzi sobie z nowymi obowiązkami ESG, starszy człowiek, który nie korzysta z profilu zaufanego, a do urzędu nie może dojechać, bo jego gmina nie organizuje transportu publicznego. Pracownik, którego zawód znika – wymieniał RPO. I podkreślił, że każda z tych sytuacji ma wspólny mianownik – takie osoby sięgną właśnie po pomoc prawnika.

Jak traktować AI

Jak wdrażać natomiast rozwiązania związane ze sztuczną inteligencją w samych kancelariach prawnych? Przede wszystkim ze świadomością, do czego mogą się przydać. O tym właśnie podczas specjalnej debaty rozmawiali przedstawiciele sektora publicznego i prywatnego.

– Można by pomyśleć, że z racji zajmowanej przeze mnie funkcji powinienem się sztuczną inteligencją zachwycać, ale jako że rozumiem, jak ona działa, i rozumiem, jak ona nie działa, to wiem, że hurraoptymizm nie jest najlepszym rozwiązaniem – stwierdził prof. Jan Kozak, dyrektor Sieci Badawczej Łukasiewicz – Instytutu Sztucznej Inteligencji i Cyberbezpieczeństwa. Jak dodawał, wielu ludzi, którzy poszli drogą hurraoptymizmu, właśnie z niej wraca.

– Bo jak działa sztuczna inteligencja? Mówiąc najprościej, na podstawie dużych baz danych model „losuje” kolejne słowa, jedno po drugim. I co, jeśli wylosuje źle? Tutaj, na samym końcu, zawsze potrzebny jest człowiek. Dlatego też nie obawiałbym się chociażby o młodych prawników, którym zabraknie zadań do wykonywania. Wydaje mi się, że po prostu zmieni się ich zakres – dodał.

Poparcie dla tych słów wyraził dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju prof. Jerzy Małachowski.

– Szereg lat pracuję nad zagadnieniami matematycznymi i wiem, jaka jest wartość danych modelu. Z wartością dodaną mamy do czynienia do momentu, kiedy całym procesem steruje człowiek – wskazał.

Tempo zmian związanych ze sztuczną inteligencją, liczonych w miesiącach, nie latach, akcentował przewodniczący rady Fundacji IT Leader Club Polska Arkadiusz Lefanowicz. Dlatego właśnie, jak tłumaczył, nie wolno pomijać zagrożeń związanych z tzw. shadow AI, czyli nieautoryzowanym korzystaniem z narzędzi sztucznej inteligencji.

– Regulaminy wszystkich modeli są takie, że wszystkie dane, które państwo udostępniacie, są danymi publicznymi. Chodzi o to, że mogą być wykorzystane – podkreślił.

Jak więc w obecnym otoczeniu regulacyjnym traktować narzędzia AI?

Zdaniem Bartosza Sokolińskiego, dyrektora ds. rozwiązań AI w Banku Ochrony Środowiska – na razie dokładnie tak samo, jak młodego, „nieopierzonego” pracownika. Paradoksem jest fakt, że to właśnie młodzi, niedoświadczeni prawnicy wskazywani są jako ta grupa, która na rewolucji technologicznej straci najszybciej. Zdaniem Sokolińskiego scenariusz zastąpienia ich przez AI jest jednak mało prawdopodobny – w praktyce sprowadzi się to po prostu do przebudowania formy współpracy.

Kto wśród wyróżnionych?

– Rynek prawniczy zachłysnął się nową rewolucją technologiczną – i słusznie – ale z perspektywy czasu nie można pomijać także jej negatywnych konsekwencji – wskazuje redaktor naczelny Dziennika Gazety Prawnej Tomasz Pietryga. Jego zdaniem tylko całościowa ocena pozwoli odpowiedzieć na pytania o to, jaki będzie rynek prawniczy przyszłości.

Kategorie, w których w ramach Indexu oceniane były kancelarie prawne, objęły: AI & legaltech, cyber & data, prawo nowych technologii, white-collar & compliance, prawo pracy przyszłości, energetykę i zieloną transformację, defence & obronność, prawo migracyjne i mobilności międzynarodowej, prawo własności intelektualnej w erze cyfrowej, prawo medyczne i biotechnologiczne, prawo fintech, krypto i tokenizacji oraz prawo infrastrukturalne i inwestycji strategicznych.

Taki podział miał odzwierciedlać najważniejsze kierunki rozwoju współczesnego rynku prawnego oraz wyzwania, przed którymi stoją biznes, państwo i społeczeństwo. Łączą one bowiem obszary związane z technologią, cyfryzacją i bezpieczeństwem z tematami o strategicznym znaczeniu gospodarczym i społecznym. Pokazują również, że rola prawa coraz częściej wykracza poza tradycyjne doradztwo i staje się kluczowym elementem wspierania innowacji, zarządzania ryzykiem, zapewniania zgodności regulacyjnej oraz budowania stabilności i konkurencyjności gospodarki.

Spośród kancelarii prawnych najwięcej wyróżnień otrzymały CMS Cameron McKenna Nabarro Olswang Pośniak i Bejm, Domański Zakrzewski Palinka oraz DLA Piper Giziński Kycia (odpowiednio 12, 10 i 8). Ta pierwsza została wytypowana m.in. w dziedzinie cyber & data oraz prawa nowych technologii. DZP otrzymało rekomendację m.in. w kategorii AI & legaltech oraz white-collar & compliance, a DLA Piper – m.in. w prawie fintech, krypto i tokenizacji oraz prawie migracyjnym i mobilności międzynarodowej. Z kolei rekomendację indywidualną w danej kategorii otrzymało aż 39 prawników, przy czym jedna osoba – mec. Agnieszka Zaborowska z kancelarii Zaborowska Kancelaria Adwokacka – otrzymała dwie rekomendacje.

Liderami wśród zespołów prawnych firm zostały Grupa Ferrero i polski oddział Bridgestone Europe, które otrzymały po trzy wyróżnienia. Oba zespoły dostały je m.in. w kategoriach compliance/zarządzanie etyką i ryzykiem oraz doskonałość operacyjna. Tuż za liderami, z dwoma wskazaniami, uplasowały się działy prawne Grupy Pracuj S.A., Nest Banku S.A. i Wonga.pl oraz Novum Finance. ©℗