Kiedy domiar nie jest karą. Wyrok ETPC w sprawie oszustwa VAT

Sprawa dotyczyła niderlandzko-włoskiej spółki handlującej towarami w ramach rynku wewnętrznego UE. Firma nabywała towary w Niderlandach i Niemczech, a następnie sprzedawała je klientom we Włoszech, stosując stawkę VAT 0 proc. przewidzianą dla wewnątrzwspólnotowych dostaw towarów. Organy skarbowe Niderlandów odkryły jednak, że transakcje były częścią łańcucha powiązanego z oszustwem podatkowym typu karuzelowego. W latach 2002 i 2005 wystawiły spółce dodatkowe decyzje podatkowe, żądając zapłaty podatku, który byłby należny, gdyby zerowa stawka nie została zastosowana. Spółka wniosła sprzeciw, twierdząc, że organy podatkowe nie miały podstawy prawnej do wydania takich decyzji. Po latach postępowań krajowych i pytaniu pre judycjalnym do TSUE potwierdzono, że państwa członkowskie muszą odmówić prawa do zwolnienia z VAT podmiotom, które wiedziały lub powinny były wiedzieć, że ich transakcje są powiązane z oszustwem. Sąd niderlandzki uznał, że część wspólników Italmody uczestniczyła w oszustwie lub była go świadoma, a ponowne ustalenie zobowiązania podatkowego było jedynie korektą błędnie zastosowanego zwolnienia.

Pobranie podatku, a nie kara

Przed ETPC skarżący argumentowali, że dodatkowe decyzje podatkowe stanowiły w istocie karę wymierzoną bez podstawy prawnej, co miało naruszać art. 7 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gwarantujący zasadę nulla poena sine lege (nie ma kary bez ustawy). Trybunał ocenił zarzut, stosując znane kryteria z wyroku Engel i inni przeciwko Niderlandom (skarga nr 5100/71), służące do ustalenia, czy dane działanie ma charakter „karny” niezależnie od jego kwalifikacji w prawie krajowym.