Postępowanie arbitrażowe we Wspólnocie

Wydanie wobec danej osoby przez sąd państwa członkowskiego zakazu wszczynania i dalszego prowadzenia postępowania przed sądami innego państwa członkowskiego z tego względu, że takie postępowanie narusza zapis na sąd polubowny, jest niezgodne z rozporządzeniem Rady (WE) nr 44/2001 z 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych - orzekł ETS w wyroku z 12 lutego 2009 r. w sprawie Allianz SpA i Generali Assicurazioni Generali SpA/West Tankers Inc.

Wniosek o wydanie orzeczenia prejudycjalnego dotyczył sporu spółek ubezpieczeniowych - Allianz i Generali z West Tankers czarterującą statki w sprawie odpowiedzialności za czyn niedozwolony tej ostatniej spółki. Statek West Tankers, który został wyczarterowany przez Erg Petroli, uderzył w Syrakuzach w przystań należącą do Erg i wyrządził tam szkody. Umowa czarteru podlegała prawu angielskiemu i zawierała klauzulę przewidującą arbitraż w Londynie. Erg zwrócił się do swoich ubezpieczycieli, Allianz i Generali, o wypłatę odszkodowania w granicach sumy ubezpieczenia i wszczęła w Londynie postępowanie arbitrażowe przeciwko West Tankers w odniesieniu do szkód nieobjętych umową ubezpieczeniową. West Tankers zakwestionowała swą odpowiedzialność za szkody powstałe w wyniku uderzenia. Po wypłaceniu na rzecz Erg odszkodowania z tytułu polis ubezpieczeniowych za poniesione przez nią szkody, Allianz i Generali wniosły powództwo przeciwko West Tankers do sądu w Syrakuzach w celu odzyskania kwot wypłaconych na rzecz Erg. Równolegle West Tankers wszczęła przed sądem angielskim postępowanie mające na celu wydanie orzeczenia stwierdzającego, że spór między nią a Allianz i Generali należy poddać - zgodnie ze wspomnianym zapisem na sąd polubowny - postępowaniu arbitrażowemu. West Tankers wniosła również o wydanie względem Allianz i Generali zakazu korzystania z innych środków prawnych niż arbitraż i dalszego prowadzenia postępowania przed sądem w Syrakuzach (anti-suit injunction).

Europejski Trybunał Sprawiedliwości wskazał, że zakazy, takie jak angielski anti-suit injunction, mogą być skierowane do faktycznych lub ewentualnych skarżących w postępowaniu zagranicznym. Jeżeli adresat takiego zakazu nie zastosuje, naraża się na postępowanie w sprawie nieposzanowania orzeczeń sądu, które jest zagrożone karami, w tym karą pozbawienia wolności i zajęcia majątku. Jednocześnie stosowanie rozporządzenia nr 44/2001 jest uwarunkowane rodzajem praw, których ochronie służy dane postępowanie. Postępowania, które prowadzą jedynie do wydania zakazu typu anti-suit injunction, nie wchodzą samodzielnie w zakres stosowania tego rozporządzenia. Mimo to konsekwencje takiego zakazu mogą podważać skuteczność tego rozporządzenia, a mianowicie uniemożliwiać realizację jego celów, do których należy ujednolicenie reguł kolizyjnych w zakresie właściwości sądów w sprawach cywilnych i handlowych oraz swobodny przepływ orzeczeń w tych sprawach. Jest tak, gdy takie postępowania uniemożliwiają sądowi innego państwa członkowskiego wykonywanie jego właściwości przyznanej mu na mocy rozporządzenia nr 44/2001. Wynika z orzecznictwa ETS, zgodnie z którym każdy sąd, do którego wniesiono powództwo, sam ustala, na podstawie znajdujących do niego zastosowanie przepisów, czy jest właściwy do rozstrzygnięcia wniesionego do niego sporu. ETS przypomniał też, że rozporządzenie nr 44/2001 nie zezwala na kontrolę właściwości sądu jednego państwa członkowskiego przez sąd innego państwa członkowskiego.