Parlament może złożyć skargę do Trybunału Sprawiedliwości

Zgodnie z traktatem z Lizbony, który wszedł w życie 1 grudnia 2009 r. (dalej traktat UE), rolę parlamentów narodowych w Unii Europejskiej wyznaczają przede wszystkim art. 12 traktatu oraz dwa protokoły: Protokół w sprawie roli parlamentów narodowych w Unii Europejskiej i Protokół w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności.

O zwiększeniu znaczenia parlamentów krajowych świadczy to, iż do traktatu dodany został nowy tytuł - Postanowienia o zasadach demokratycznych. Rola parlamentów narodowych została ponadto podkreślona w art. 10 traktatu UE. Zgodnie z tym przepisem szefowie państw lub rządów, którzy reprezentują państwa członkowskie w radzie Europejskiej, oraz rządy, które reprezentują je w radzie, odpowiadają demokratycznie przed parlamentami krajowymi lub przed obywatelami.

Władze ustawodawcze w krajach członkowskich uzyskały prawo do otrzymywania informacji o funkcjonowaniu Unii. Uprawnienie to ma być realizowane m.in. przez obowiązek przedkładania przez instytucje unijne projektów europejskich aktów ustawodawczych.

Jedną z podstawowych zasad Unii Europejskiej jest zasada pomocniczości (subsydiarności). Oznacza ona, że Unia Europejska podejmuje tylko takie działania, które zapewniają większą skuteczność i efektywność, niż w przypadku, gdyby te działania podjęte zostały wyłącznie przez rządy poszczególnych państw członkowskich. Odnosi się ona do podziału zadań pomiędzy instytucjami UE i instytucjami administracyjnymi poszczególnych państw.

Z drugiej jednak strony jest to określenie granic prawodawstwa wspólnotowego zarówno w aspekcie tematyki, jak i charakteru regulacji. W kontrolę przestrzegania tej reguły zostały zaangażowane parlamenty narodowe. Jest to całkowicie nowe uprawnienie organu władzy ustawodawczej.

Protokół w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności przewiduje obowiązek komisji i Parlamentu Europejskiego do przekazywania parlamentom narodowym państw członkowskich swoich projektów i zmienionych projektów aktów ustawodawczych.

Z kolei rada odpowiedzialna jest za przekazywanie parlamentom narodowym projektów i zmienionych projektów aktów ustawodawczych pochodzących od grupy państw członkowskich, Trybunału Sprawiedliwości, Europejskiego Banku Centralnego i Europejskiego Banku Inwestycyjnego.

Każdy parlament narodowy lub każda izba parlamentu narodowego może, w ciągu ośmiu tygodni od daty przekazania projektu aktu ustawodawczego przesłać przewodniczącym Parlamentu Europejskiego, rady i komisji uzasadnioną opinię zawierającą powody, dla których uznaje, że dany projekt nie jest zgodny z zasadą pomocniczości. W przypadku gdy projekt aktu ustawodawczego pochodzi od innego podmiotu, opinie parlamentów narodowych są mu przekazywane przez przewodniczącego rady.

Parlament narodowy dysponuje dwoma głosami rozdzielonymi w zależności od krajowego systemu parlamentarnego.

Jeżeli jest on dwuizbowy, wówczas każda z izb dysponuje jednym głosem. W przypadku gdy uzasadnione opinie o niezgodności projektu aktu ustawodawczego z zasadą pomocniczości stanowią co najmniej jedną trzecią głosów przyznanych parlamentom narodowym, projekt zostaje poddany ponownej analizie.

Przepis art. 70 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej przewiduje informowanie parlamentów narodowych o wynikach i treści oceny wprowadzania w życie przez władze państw członkowskich polityk Unii z zakresu przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości.

Dotychczasowe zasady współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem w Unii regulowała ustawa z 11 marca 2004 r.

Powyższe zmiany wynikające z traktatu z Lizbony wymusiły wydanie nowego aktu prawnego.

Ustawa uchwalona 8 października 2010 r. w zasadniczej części powiela wcześniej przyjęte rozwiązania. Z uwagi na to, że większość dokumentów do obu izb parlamentu przekazywać będzie bezpośrednio Komisja Europejska bez angażowania w ten proces Rady Ministrów, należało w tym zakresie odpowiednio zmodyfikować obowiązujące przepisy ustawy z 11 marca 2004 r.

Dodany został nowy rozdział określający tryb wnoszenia skargi do Trybunału Sprawiedliwości.

Zgodnie z art. 17 prezes Rady Ministrów niezwłocznie wnosi do Trybunału Sprawiedliwości skargę w sprawie naruszenia przez akt ustawodawczy Unii Europejskiej zasady pomocniczości, przesłaną przez marszałka Sejmu (lub Senatu) w formie uchwały.

Do uchwały marszałek Sejmu (lub Senatu) załącza dokument potwierdzający udzielenie pełnomocnictwa do reprezentowania odpowiednio Sejmu lub Senatu w postępowaniu przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie skargi. Prezes Rady Ministrów dołącza ten dokument do skargi.

W związku z przewidywaną prezydencją w Unii Europejskiej wprowadzony został nowy rozdział stanowiący regulację szczególną w stosunku do obowiązków informacyjnych ciążących na Radzie Ministrów. Przewiduje on bowiem ograniczenia w tym zakresie w czasie sprawowania przez Polskę prezydencji składów Rady.

Omawiana regulacja wprowadza także zmiany w ustawie z 14 kwietnia 2000 r. o umowach międzynarodowych (Dz.U. nr 39, poz. 443 z późn. zm.).

Konieczność dokonania nowelizacji związana jest z potrzebą określenia procedury ratyfikacji tych aktów prawnych Unii Europejskiej, które zgodnie z postanowieniami traktatów powinny jej podlegać, oraz zasad związanych z decyzją kraju o wystąpieniu z UE.

Odnośnie do drugiego zagadnienia w ustawie przyjęto założenie, że decyzja o wystąpieniu jest formą wypowiedzenia umów międzynarodowych konstytuujących Unię Europejską. Decyzję tę podejmuje prezydent zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 1 Konstytucji RP.

Przedłożenie prezydentowi projektu decyzji o wystąpieniu z Unii Europejskiej dokonywane jest po uzyskaniu zgody wyrażonej w ustawie. Zgodnie z art. 120 Konstytucji RP jest ona uchwalana przez Sejm i Senat zwykłą większością głosów. Prezes Rady Ministrów notyfikuje Radzie Europejskiej decyzję o wystąpieniu z UE.

Ustawa oczekuje na podpis Prezydenta RP i publikację w Dzienniku Ustaw. Wejdzie w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia.

Rada Ministrów będzie musiała przedstawiać Sejmowi i Senatowi, nie rzadziej niż raz na sześć miesięcy, informację o pracach legislacyjnych związanych z wykonywaniem aktów prawa Unii Europejskiej, których termin wykonania upłynął lub upływa w ciągu trzech miesięcy od dnia jej przedstawienia

Traktat z Lizbony przewiduje następujące kompetencje:

● prawo do otrzymywania informacji (art. 12 lit. a traktatu UE, Protokół w sprawie roli parlamentów narodowych w Unii Europejskiej);

● kontrola poszanowania zasady pomocniczości (art. 5, art. 12 lit. b traktatu UE, Protokół w sprawie stosowania zasad pomocniczości i proporcjonalności, art. 69 i art. 352 ust. 2 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej);

● udział w mechanizmach oceniających prawidłowe funkcjonowanie Unii w ramach przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości;

● udział w procedurze zmiany traktatów (art. 12 lit d oraz art. 48 traktatu UE);

● otrzymywanie wniosków o członkostwo w Unii (art. 12 lit. e w związku. z art. 49 traktatu UE);

● uczestnictwo we współpracy międzyparlamentarnej pomiędzy parlamentami narodowymi (art. 12 lit. f traktatu UE, Protokół w sprawie roli parlamentów narodowych w Unii Europejskiej).

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

Ustawa z 8 października 2010 r. o współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej.