Swoboda ważniejsza niż ochrona lokalnych interesów

Państwo europejskie nie może uzależniać otwierania dużych placówek handlowych od skutków gospodarczych, jakie powstają za ich przyczyną na lokalnym rynku. Nie wolno też członkom UE kierować się wpływem supermarketów na istniejący handel detaliczny ani wysokością udziału nowego, dużego przedsiębiorstwa w rynku. Takie działanie może bowiem ograniczać swobodę przedsiębiorczości.

Komisja Europejska wniosła przeciwko Hiszpanii skargę zmierzającą do stwierdzenia, że państwo to uchybiło zobowiązaniom członka UE. Naruszyło bowiem fundamentalną zasadę obowiązującą we Wspólnocie. Regulacje obowiązujące w Autonomicznej Wspólnocie Katalonii i ustawa krajowa nie respektują bowiem - w opinii KE - swobody przedsiębiorczości. Hiszpańskie prawo ustala warunki otwierania dużych placówek handlowych w Katalonii. Potrzebne jest do tego uzyskanie wcześniejszego pozwolenia, a lokalizacja dostępna dla nowych sklepów i ich powierzchnia sprzedaży są ograniczone. Supermarkety mogą być otwierane tylko wtedy, kiedy inwestor wykaże, że ich obecność nie wpłynie na miejscowy drobny handel.

TS stwierdził, że przepisy pozwalające na to ograniczają swobodę przedsiębiorczości, ponieważ utrudniają lub czynią mniej atrakcyjną działalność gospodarczą w Katalonii dla firm z innych państw członkowskich. Tym samym prawo hiszpańskie wpływa na inwestowanie na rynku tego państwa. Trybunał orzekł więc, że Hiszpania uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy zasady swobody przedsiębiorczości. Przyjęła bowiem i utrzymała w mocy przepisy katalońskie, zakazujące otwierania dużych placówek handlowych poza skonsolidowanymi obszarami miejskimi niektórych gmin, które są centrami administracyjnymi okręgu lub których ludność przekracza 25 000 mieszkańców (mogą przy tym być brani pod uwagę również przybywający sezonowo turyści). Hiszpańskie ograniczenia dotyczące hipermarketów obejmują również ocenę wielkości oferty handlowej. Co więcej, tam, gdzie duże sklepy miałyby powstać, nie wolno by im było absorbować więcej niż 9 proc. wydatków na towary użytku codziennego i 7 proc. wydatków na inne towary.

Trybunał przypomniał, że ograniczenia swobody przedsiębiorczości mogą być uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego. Warunkiem jest jednak, by metody gwarantowały realizację celu i nie wykraczały poza to, co konieczne do jego osiągnięcia. Do owych nadrzędnych wartości należą m.in. ochrona środowiska, zagospodarowanie przestrzenne, dbałość o konsumentów. Natomiast cele o charakterze czysto gospodarczym nie mogą stanowić nadrzędnego interesu ogólnego. Dlatego jeżeli prawdą jest, że ograniczenia dotyczące lokalizacji i rozmiarów supermarketów miałyby służyć właściwemu zagospodarowaniu przestrzeni i ochronie środowiska naturalnego, to byłyby dopuszczalne. Hiszpania nie udowodniła tego jednak wystarczająco. Szczególne ograniczenia dotyczące lokalizacji i rozmiaru dużych placówek handlowych w Katalonii są więc nieuzasadnione. Tym bardziej że zasada swobody przedsiębiorczości stoi na przeszkodzie obowiązywaniu przepisu regulującego skład komisji ds. placówek handlowych, który zapewnia reprezentację interesów istniejącego handlu detalicznego, lecz nie przewiduje udziału przedstawicieli stowarzyszeń działających w dziedzinie ochrony środowiska.

Opracowała: Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk